<?xml version='1.0' encoding='UTF-8'?><?xml-stylesheet href="http://www.blogger.com/styles/atom.css" type="text/css"?><feed xmlns='http://www.w3.org/2005/Atom' xmlns:openSearch='http://a9.com/-/spec/opensearchrss/1.0/' xmlns:georss='http://www.georss.org/georss' xmlns:gd='http://schemas.google.com/g/2005' xmlns:thr='http://purl.org/syndication/thread/1.0'><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411</id><updated>2012-02-19T21:41:28.029-02:00</updated><category term='Cálculo'/><category term='Demonstrações'/><category term='História da Matemática'/><category term='Geometria Analítica'/><category term='Diversos'/><category term='Aplicações'/><category term='Newton'/><category term='Física'/><category term='UBM'/><category term='Trigonometria'/><category term='Cálculo Numérico'/><category term='Livros'/><category term='Carnaval da Matemática'/><category term='Projeto aula eventual'/><category term='EDO'/><category term='Curiosidades'/><category term='Textos'/><category term='Análise de Filmes'/><category term='Frases'/><category term='Estatística'/><category term='Paradoxos'/><category term='Álgebra'/><category term='Geometria'/><category term='PI'/><category term='Construções Geométricas'/><category term='Matemática'/><category term='Código'/><category term='PHI'/><category term='Astronomia'/><category term='Probabilidade'/><category term='Análise'/><category term='Jogos Matemática'/><category term='Diversos; Textos'/><category term='LaTeX'/><category term='Galileu'/><category term='Quebra-cabeças'/><title type='text'>O Baricentro da Mente</title><subtitle type='html'>Este Blog é destinado a divulgação de artigos com interesses em Matemática e Física.</subtitle><link rel='http://schemas.google.com/g/2005#feed' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/posts/default'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default?max-results=100'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/'/><link rel='hub' href='http://pubsubhubbub.appspot.com/'/><link rel='next' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default?start-index=101&amp;max-results=100'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><generator version='7.00' uri='http://www.blogger.com'>Blogger</generator><openSearch:totalResults>300</openSearch:totalResults><openSearch:startIndex>1</openSearch:startIndex><openSearch:itemsPerPage>100</openSearch:itemsPerPage><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-4734361911505721193</id><published>2012-02-19T18:49:00.001-02:00</published><updated>2012-02-19T20:39:50.956-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Curiosidades'/><title type='text'>Nomes de Matemáticos nas Ruas Parisienses</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Existem cerca de 100 ruas, praças, avenidas e parisienses com nomes de grandes matemáticos, claro que muitos deles são franceses.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueDecartes2.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-Jt3AOrNTOgc/T0FfiV8SMBI/AAAAAAAARaI/3Om9wf4z9AM/image%25255B73%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="413"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Por exemplo, há uma região, próximo à Avenue Marceau, a cerca de 300 metros do Arco do Triunfo, onde os grandes matemáticos &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Newton_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;Newton&lt;/a&gt;, &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Galil%C3%A9e_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;Galileu&lt;/a&gt; e &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Euler_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;Euler&lt;/a&gt; se reúnem.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-02A2UfeoQ68/T0FfkFf-uNI/AAAAAAAARXI/XS909tnzXMQ/s1600-h/image%25255B19%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-kIf8B-PiDNE/T0Ffl9W3EtI/AAAAAAAARXQ/takoK51PbN4/image_thumb%25255B13%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="264"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Rua Newton]  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-gtlTqivxbqc/T0Ffn7HDT-I/AAAAAAAARXY/K-FOSOVTMqc/s1600-h/image%25255B16%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-Pa2NmlWAIOM/T0FfpiTkSeI/AAAAAAAARXg/XdzcPWvpzAI/image_thumb%25255B10%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="321"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[Rua Euler]&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-rsMRuZuoPlY/T0FfrxT_h3I/AAAAAAAARXo/IQxvefu5pYU/s1600-h/image%25255B25%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-8s2biOE42BE/T0Ffuy7i5xI/AAAAAAAARXw/mct7lENUaec/image_thumb%25255B17%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="276"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[Rua Galileu]&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Um fato interessante e até surpreendente é que não há uma rua em Paris com o nome do matemático Fourier. A rua em que ele nasceu em Auxerre, em sua homenagem, teve o nome alterado para após sua morte.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-xFMMj6d7Uew/T0FfwrMviuI/AAAAAAAARX4/Yj7u9P_p0LI/s1600-h/image%25255B29%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-gZcZzxvbNvQ/T0FfyaP8Z5I/AAAAAAAARYA/j4VQl1bn4NM/image_thumb%25255B19%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="235"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Selecionei algumas ruas e gerei algumas imagens com as placas das ruas, onde podemos ver um pouco da bela arquitetura da cidade.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueGalileu-Kepler.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-BsiXaplKlJw/T0Ff2FVeayI/AAAAAAAARaM/zBt5Bunv4OI/image%25255B70%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="273"&gt;&lt;/a&gt; [Cruzamento das Ruas Galileu e Kepler]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-dbAf6_PTZR8/T0Ff4FWyFEI/AAAAAAAARYY/e5aQWm8veuE/s1600-h/image%25255B37%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-AZA5iTofI0E/T0Ff6HPVXgI/AAAAAAAARYg/RSaxBqrLZr8/image_thumb%25255B23%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="289"&gt;&lt;/a&gt; [Hotel Kepler]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueVite.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-KW1MD0sTV2E/T0Ff93QgotI/AAAAAAAARaQ/-HG-fP9kVUY/image%25255B67%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="281"&gt;&lt;/a&gt; [Rua Viéte]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueFermat.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-8XbD07OhOHQ/T0FgBnKWcRI/AAAAAAAARaU/kJHYJO8qHsI/image%25255B72%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="273"&gt;&lt;/a&gt;[Rua Fermat]&amp;nbsp; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueFoucault.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-8nyBfi_Vwgw/T0FgFirVg8I/AAAAAAAARaY/P4pDD2lchZE/image%25255B71%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="312"&gt;&lt;/a&gt; [Rua Foucault]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueAbel.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-i69YGk4MhJk/T0FgKqJhgGI/AAAAAAAARac/o_mhn1AlD2Q/image%25255B66%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="225"&gt;&lt;/a&gt; [Rua Abel]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueLagrange.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-IwNyPses1h8/T0FgQBRZpPI/AAAAAAAARag/bV9mQYgJ7Rc/image%25255B69%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="344"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Rua Lagrange]  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/baricentro/RueLaplace.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-LeTKnfet3Ss/T0FgUPxREVI/AAAAAAAARak/BKkVE0i28bw/image%25255B68%25255D.png?imgmax=800" width="486" height="353"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Rua Laplace]  &lt;p align="justify"&gt;O site &lt;a href="http://www.paris.fr/"&gt;Mairie de Paris&lt;/a&gt; conta a história de todos os nomes de ruas parisienses. Abaixo segue as ruas por ordem alfabética. Clicando na letra na letra &lt;b&gt;M &lt;/b&gt;você poderá ver mais detalhes. Se quiser, utilize algum tradutor, como o Google tradutor para ler a página em português. Clicando na letra &lt;b&gt;G&lt;/b&gt; você será direcionado para o Google Maps, mostrando a localidade de cada rua.  &lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Ruas Parisienses com nomes de Matemáticos:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p&gt;&lt;b&gt;A&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Abel (12th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0023.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Abel_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Ampère (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0291.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Amp%C3%A8re_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Avenue Paul Appell (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7040.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Avenue%20Paul%20Appell_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16http://maps.google.com/maps?q=Avenue%20Paul%20Appell_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Boulevard Arago (13th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0380.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Avenue%20Paul%20Appell_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Square Arago (13th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0381.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Boulevard%20Arago_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Antoine Arnauld (13th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0350.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Antoine%20Arnauld_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Square Antoine Arnauld (13th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0351.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Square%20Antoine%20Arnauld_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;  &lt;p&gt;&lt;b&gt;B&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Bernoulli (family!) ( 8th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0906.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Bernoulli_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Bezout (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0949.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Bezout_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Biot (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0985.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Biot_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Borda ( 3rd Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1112.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Borda_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Émile Borel (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3247.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20%C3%89mile%20Borel_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Square Borel (17th Arrondissement)&lt;br&gt;Rue Charles Bossut (12th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1818.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Charles%20Bossut_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue de Broglie (13th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6128.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20de%20Broglie_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Buffon ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1365.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Buffon_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;  &lt;p&gt;&lt;b&gt;C&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Avenue Carnot (Lazare) (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1546.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Avenue%20Carnot_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Boulevard Carnot (Lazare) (12th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1547.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Boulevard%20Carnot_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Villa Sadi Carnot (19th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/8415.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href=""&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Cassini (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1586.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Cassini_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Cauchy (15th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1604.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Cauchy_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Michel Chasles (12th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6253.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Michel%20Chasles_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Nicolas Chuquet (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6695.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Michel%20Chasles_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Clairaut (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2072.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Clairaut_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Clapeyron ( 8th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2076.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Clapeyron_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Cité Condorcet ( 9th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2270.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Cit%C3%A9%20Condorcet_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Condorcet ( 9th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2271.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Condorcet_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Coriolis ( 8th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2333.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Coriolis_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Cournot (15th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2388.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Cournot_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;D&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue d'Alembert (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/0165.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="javascript:win2('http://maps.google.com/maps?q=Rue%20d'Alembert_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16',1200,800)"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Gaston Darboux (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3974.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Gaston%20Darboux_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Delambre (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2667.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Delambre_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Square Delambre (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2668.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Square%20Delambre_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Deparcieux (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2716.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Deparcieux_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue de Prony (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7830.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20de%20Prony_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Desargues (11th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2729.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Desargues_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Descartes ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2736.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Descartes_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;E&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Esclangon (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3390.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Esclangon_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Euler ( 8th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3472.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Euler_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;F&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Passage Fermat (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3609.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Passage%20Fermat_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Fermat (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3610.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Fermat_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Foucault (16th Arrondissement)&amp;nbsp; &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3769.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Foucault_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Francoeur (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3804.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Francoeur_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Fresnel (16th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3871.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Fresnel_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;G&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Galilée (Galileo) (16th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3927.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Galil%C3%A9e_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Évariste Galois (20th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3480.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20%C3%89variste%20Galois_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Gassendi (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3969.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Gassendi_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Sophie Germain (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/8644.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Sophie%20Germain_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;H&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Charles Hermite (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/1853.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Charles%20Hermite_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Huygens (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/4598.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Huygens_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;K&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Kepler (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/commun/v2asp/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5035.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue+kepler_Paris&amp;amp;hl=pt-BR&amp;amp;ie=UTF8&amp;amp;sll=48.9,2.5&amp;amp;sspn=0.007504,0.02075&amp;amp;hnear=Rue+Kepler,+75116+Paris,+%C3%8Ele-de-France,+Rep%C3%BAblica+Francesa&amp;amp;t=m&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;  &lt;p&gt;&lt;b&gt;L&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue La Condamine (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5146.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20La%20Condamine_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Lagrange ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5189.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Lagrange_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Gabriel Lamé (12th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/3905.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Gabriel%20Lam%C3%A9_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Laplace ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5267.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Laplace_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Le Verrier ( 6th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5571.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Le%20Verrier_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Passage Legendre (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5410.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Legendre_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Legendre (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5411.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Legendre_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Leibniz (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5425.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Leibniz_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Square Leibniz (18th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5426.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Square%20Leibniz_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Léonard de Vinci (16th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5461.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20L%C3%A9onard%20de%20Vinci_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Joseph Liouville (15th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/4902.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Joseph%20Liouville_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;M&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Malebranche (5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5876.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Malebranche_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Malus ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/5898.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Malus_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Place Monge ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6358.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Place%20Monge_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Monge ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6359.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Monge_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;N&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Navier (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6644.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Navier_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Newton (16th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6681.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Newton_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;P&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Place Paul Painlevé ( 5th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7115.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Place%20Paul%20Painlev%C3%A9_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Papin ( 3rd Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/6956.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Papin_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Pascal (5/13 Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7001.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Pascal_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Henri Poincaré (20th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/4508.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Henri%20Poincar%C3%A9_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Poinsot (14th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7503.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Poinsot_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Denis Poisson (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/2706.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Denis%20Poisson_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Passage Poncelet (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7549.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Passage%20Poncelet_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Poncelet (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/7550.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Poncelet_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;R&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Roberval (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/8250.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Roberval_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;S&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Serret (15th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/8571.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Serret_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;T&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Tisserand (15th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/9303.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Tisserand_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Torricelli (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/9335.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Torricelli_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;V&lt;/b&gt;&lt;br&gt;Rue Vernier (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/9720.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Vernier_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;br&gt;Rue Viète (17th Arrondissement) &lt;a href="http://www.v2asp.paris.fr/v2/nomenclature_voies/Voieactu/9782.nom.htm"&gt;M&lt;/a&gt; &lt;a href="http://maps.google.com/maps?q=Rue%20Vi%C3%A8te_Paris&amp;amp;sll=48.90,2.50&amp;amp;z=16"&gt;G&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais: &lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2008/11/perodos-matemticos.html"&gt;Períodos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/o-grande-metro-das-ciencias.html"&gt;O Grande Metrô das Ciências&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/poema-de-amor-matematico.html"&gt;Poema de Amor Matemático&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-4734361911505721193?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/4734361911505721193/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/nomes-de-matematicos-nas-ruas.html#comment-form' title='2 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4734361911505721193'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4734361911505721193'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/nomes-de-matematicos-nas-ruas.html' title='Nomes de Matemáticos nas Ruas Parisienses'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-Jt3AOrNTOgc/T0FfiV8SMBI/AAAAAAAARaI/3Om9wf4z9AM/s72-c/image%25255B73%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-6588274932980743653</id><published>2012-02-12T00:29:00.001-02:00</published><updated>2012-02-19T11:13:13.864-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Curiosidades'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Física'/><title type='text'>Como Saber a Distância que um Raio Caiu?</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Para que uma onda sonora se propague é necessário que haja um meio material. Em comparação com a velocidade da luz, aproximadamente 300.000&lt;em&gt;km&lt;/em&gt;/&lt;em&gt;s&lt;/em&gt;, a velocidade do som é muito menor em qualquer meio considerado. Um exemplo dessa diferença entre a velocidade da luz e do som pode ser observado em uma tempestade, pois observamos primeiro a luz do relâmpago e um tempo depois ouvimos o ruído do trovão.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-aaTOg3IYnW8/Tzcj7v-83dI/AAAAAAAARUE/9R4SZKl9jYA/s1600-h/image%25255B13%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-zPejjUNOA04/Tzcj9Bge83I/AAAAAAAARUM/9gPFeY08U7M/image_thumb%25255B7%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="293"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;A velocidade de propagação do som é maior no meio sólido do que no líquido e maior no líquido do que no gasoso. A velocidade do ar a 20°&lt;i&gt;C&lt;/i&gt; é de aproximadamente 340&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;s&lt;/i&gt;; na água, 1.500&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;s&lt;/i&gt; e no ferro é de 5.100&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;s&lt;/i&gt;.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A velocidade de propagação das ondas sonoras varia de acordo com as características do meio, que depende de outros fatores, mas principalmente da temperatura. Por exemplo, os gases, por serem bastante compressíveis, a velocidade do som aumenta com a elevação da temperatura. A agitação molecular devido à elevação da temperatura facilita a propagação das ondas sonoras, causando um aumento na velocidade do som.  &lt;p align="justify"&gt;Durante um tempestade, partículas de gelo e gotículas de água atritam-se com as nuvens, produzindo duas camadas: uma com carga elétrica positiva e outra com carga elétrica negativa, onde uma ou outra pode ficar acima ou abaixo. Assim, as cargas elétricas acumulam-se nas nuvens até que condições para o escoamento entre duas camadas surjam.  &lt;p align="justify"&gt;Inicialmente, ocorre o escoamento entre duas camadas de uma mesma nuvem ou entre camadas de uma nuvem para a camada oposta de outra nuvem. Percebemos este escoamento como um clarão cortando o ar com trajetórias sinuosas e de ramificações irregulares. Esse fenômeno é chamado &lt;i&gt;Relâmpago&lt;/i&gt;. Simultaneamente ocorre uma descarga elétrica que chamamos de &lt;i&gt;Raio&lt;/i&gt;, em que a atmosfera se torna condutora de eletricidade.  &lt;p align="justify"&gt;A temperatura que um raio produz em sua trajetória é cerca de 5 vezes a temperatura do Sol, que, em sua superfície, é de aproximadamente 5.500°&lt;i&gt;C&lt;/i&gt;. Logo, os raios podem produzir temperaturas de 20.000°&lt;i&gt;C&lt;/i&gt; a 30.000&lt;i&gt;°C&lt;/i&gt;, ocasionando um superaquecimento no ar seguido de uma expansão do ar e uma onda sonora que conhecemos como trovão. Desta forma, temos:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;1)&lt;i&gt; Raio&lt;/i&gt;: é o nome dado à descarga elétrica que ocorre entre dois pontos adquirindo uma diferença de potencial;  &lt;p align="justify"&gt;2) &lt;i&gt;Relâmpago&lt;/i&gt;: é o nome dado à luz emitida pela ionização do ar durante a descarga elétrica;  &lt;p align="justify"&gt;3) &lt;i&gt;Trovão&lt;/i&gt;: é o nome dado às ondas sonoras produzidas.&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para estimarmos a distância que um raio caiu de nós, precisamos saber o tempo gasto até que percebemos o trovão. Temos que cronometrar esse tempo, iniciando quando observamos a descarga elétrica. Esse tempo será expresso por &lt;i&gt;t&lt;/i&gt;, em segundos quando. O tempo gasto pela observação do raio é desprezado, levando em conta somente a velocidade do som. Assim, temos que a velocidade do som no ar a 20°&lt;i&gt;C&lt;/i&gt; é de aproximadamente 340&lt;i&gt;/s&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Para calcularmos a distância que um raio caiu, utilizamos a fórmula que relaciona velocidade média em relação ao deslocamento em num tempo &lt;i&gt;t&lt;/i&gt;. Assim:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-kuvradGERuk/Tzcj_PJkyXI/AAAAAAAARUU/Zkn27pIGoUU/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh5.ggpht.com/-Y-0h02-dKqs/Tzcj_mjHN_I/AAAAAAAARUc/CNQrG_Opm3k/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="49" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-R6E5Hz5bug0/TzckAXyhWCI/AAAAAAAARUk/IlMgpyqzs_Y/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-QccpG1prAGg/TzckAwoGFnI/AAAAAAAARUs/UU7tHwhTIwk/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="76" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Supondo que numa dessas tardes tempestuosas observamos um raio cortando o céu e iniciamos uma contagem de tempo gasto até que percebemos o trovão, encontrando 6&lt;i&gt;s&lt;/i&gt;. Assim:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ZCJcgvuKiCY/TzckBiWTRVI/AAAAAAAARU0/YMP00w5PuTE/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh4.ggpht.com/-_3oOORAXlqk/TzckCbYbTqI/AAAAAAAARU8/-w29_aEnJk4/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="86" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-fRe3oGKTlj4/TzckC7aLgiI/AAAAAAAARVE/Ru6eA2vFl5k/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-17-5uI3784c/TzckDjNLKpI/AAAAAAAARVM/x9JVDopGghI/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="92" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta forma, caso escutemos um trovão após 6&lt;i&gt;s&lt;/i&gt; da visualização de um raio, a distância aproximada onde cairá será de 2.040&lt;i&gt;m&lt;/i&gt; ou cerca de 2&lt;i&gt;km&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Se você visualizar um relâmpago ao mesmo tempo em que ouvir o trovão, cuidado! Ele poderá estar caindo sobre você.  &lt;p align="justify"&gt; &lt;p&gt;&lt;/p&gt; &lt;div style="padding-bottom: 0px; padding-left: 0px; width: 425px; padding-right: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; margin-right: auto; padding-top: 0px" id="scid:5737277B-5D6D-4f48-ABFC-DD9C333F4C5D:2175c0e5-a73a-442a-8f98-7374ae3eea7a" class="wlWriterEditableSmartContent"&gt;&lt;div id="23893d38-1c0b-4ee3-81a2-789ece79c78d" style="margin: 0px; padding: 0px; display: inline;"&gt;&lt;div&gt;&lt;a href="http://www.youtube.com/watch?v=hDlvHtTe378&amp;amp;feature=player_embedded" target="_new"&gt;&lt;img src="http://lh4.ggpht.com/-R3W2YXSgOTU/T0DzzXu-3sI/AAAAAAAARW0/zMhvYhzvgZ0/videofa835729648e%25255B5%25255D.jpg?imgmax=800" style="border-style: none" galleryimg="no" onload="var downlevelDiv = document.getElementById('23893d38-1c0b-4ee3-81a2-789ece79c78d'); downlevelDiv.innerHTML = &amp;quot;&amp;lt;div&amp;gt;&amp;lt;object width=\&amp;quot;425\&amp;quot; height=\&amp;quot;355\&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;param name=\&amp;quot;movie\&amp;quot; value=\&amp;quot;http://www.youtube.com/v/hDlvHtTe378&amp;amp;hl=en\&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/param&amp;gt;&amp;lt;embed src=\&amp;quot;http://www.youtube.com/v/hDlvHtTe378&amp;amp;hl=en\&amp;quot; type=\&amp;quot;application/x-shockwave-flash\&amp;quot; width=\&amp;quot;425\&amp;quot; height=\&amp;quot;355\&amp;quot;&amp;gt;&amp;lt;\/embed&amp;gt;&amp;lt;\/object&amp;gt;&amp;lt;\/div&amp;gt;&amp;quot;;" alt=""&gt;&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt; &lt;p&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Referências:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;[1] Física V3 Aula por Aula – Xavier &amp;amp; Benigno&lt;br&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/04/prismas-opticos.html" target="_blank"&gt;Prismas Ópticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/02/calor-especifico-dos-solidos.html"&gt;Calor Específico dos Sólidos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/matematica-da-camera-fotografica.html" target="_blank"&gt;A Matemática da Câmara Fotográfica&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/09/as-limitacoes-da-mecanica-newtoniana-e.html" target="_blank"&gt;As Limitações da Mecânica Newtoniana e a Teoria da Relatividade&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-6588274932980743653?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/6588274932980743653/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/como-saber-distancia-que-um-raio-caiu.html#comment-form' title='7 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6588274932980743653'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6588274932980743653'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/como-saber-distancia-que-um-raio-caiu.html' title='Como Saber a Distância que um Raio Caiu?'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-zPejjUNOA04/Tzcj9Bge83I/AAAAAAAARUM/9gPFeY08U7M/s72-c/image_thumb%25255B7%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>7</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-8885347772921335626</id><published>2012-02-10T07:43:00.001-02:00</published><updated>2012-02-10T07:43:31.293-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Geometria'/><title type='text'>O Teorema de Stewart</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;O Teorema de Stewart relaciona os comprimentos dos lados de um triângulo com o comprimento de uma ceviana, sendo aplicável a uma ceviana qualquer. Neste post, veremos como determinar a fórmula e provar o teorema.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-GpnGEI_nDC0/TzTlFt_fhJI/AAAAAAAARGE/PsgMdZWZgAE/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-vlv3E4bQhOo/TzTlGrdeCGI/AAAAAAAARGM/-OcslIETAQ4/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="465" height="348"&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Um pouco de história&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Matthew Stewart nasceu no ano de 1717 em Rothesay, na parte inferior do Firth of Clyde, na Escócia, numa pequena ilha chamada Ilha Bute.  &lt;p align="justify"&gt;Educado em Rothesay Grammar School, entrou na Universidade de Glasgow em 1734, onde estudou com o filósofo Francis Hutcheson e o matemático Robert Simson, com quem estudou a geometria antiga.  &lt;p align="justify"&gt;A amizade entre Stewart e Simson foi em parte pela admiração mútua de Pappus de Alexandria, resultando comunicações curiosas em relação ao &lt;i&gt;De Locis Planis&lt;/i&gt;, de Apolônio de Perga e o &lt;i&gt;Porisms&lt;/i&gt; de Euclides, por longos anos. Estas correspondências sugerem que Stewart passou várias semanas em Glasgow, iniciando em 1713 como auxiliar de Simson na produção de seu &lt;i&gt;Apollonii Locorum Planorum Libri II&lt;/i&gt;, publicado em 1749.  &lt;p align="justify"&gt;Aproximadamente nesta mesma época, seu pai, o Reverendo Dugald Stewart, então Ministro de Rothesay, persuadiu Matthew Stewart a entrar para o ministério, sendo aceito pelo Presbitério de Dunoon em maio de 1744, tornando-se ministro em Roseneath, Dumbartonshire, um ano depois.  &lt;p align="justify"&gt;Porém, antes de iniciar sua carreira no ministério, Stewart participou de palestras de Colin Maclaurin na Universidade de Edimburgo, durante as sessões de 1742 e 1743.  &lt;p align="justify"&gt;Com a morte de Maclaurin em 1746, sua cadeira ficou vaga e pouco mais tarde, Stewart deixou o ministério para tornar-se professor de matemática. A publicação de sua obra mais famosa: &lt;i&gt;Some General Theoremes of Considerable Use in the Higher Parts os Mathematics&lt;/i&gt;, pode ter ajudado a garantir o posto.  &lt;p align="justify"&gt;Esse livro, estende algumas idéias de Simson e trás a conhecida Proposição II, que hoje é conhecida como o Teorema de Stewart, que relaciona os comprimentos dos lados de um triângulo e o comprimento de uma ceviana dada.  &lt;p align="justify"&gt;Stewart também forneceu uma solução para o problema de Kepler, em 1756, usando métodos geométricos. Em 1761 descreveu o movimento dos planetas e a perturbação causada por um outro planeta. Em 1763 forneceu um suplemento sobre a distância entre o Sol e a Terra. Em 1772 sua saúde começou a deteriorar-se e faleceu em 23 de janeiro de 1785. Suas atividades como professor em Edimburgo foram assumidas por seu filho Dugald Stewart, que em breve tornara-se um proeminente filósofo escocês.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;O Teorema de Stewart&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;O Teorema de Stewart relaciona os comprimentos dos lados de um triângulo com o comprimento de uma ceviana, sendo aplicável a uma ceviana qualquer.  &lt;p align="justify"&gt;Recordando, ceviana é todo seguimento de reta que tem um das extremidades num vértice de um triângulo e a outra num ponto qualquer da reta suporte ao lado oposto ao vértice.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Seja um triângulo &lt;i&gt;ABC&lt;/i&gt; qualquer, cujos lados medem &lt;i&gt;a, b&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;. Seja &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; uma ceviana e &lt;i&gt;D&lt;/i&gt; o ponto pertencente à reta suporte. O teorema de Stewart afirma que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-1Tg-sgMMnXk/TzTlHIjb1dI/AAAAAAAARGU/_AcA9HYnJuo/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh5.ggpht.com/-pQCk81Prga8/TzTlHp_ShCI/AAAAAAAARGc/1do6shbVKrM/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="170" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vamos fazer duas demonstrações deste teorema:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Demonstração 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Considere o triângulo abaixo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-DEo7CLVr19w/TzTlIBE9AII/AAAAAAAARGk/-CJrcbvVwvE/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-tnm0eXc3760/TzTlI3hn8PI/AAAAAAAARGs/K08sgNVJwKA/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="443" height="403"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Do triângulo &lt;i&gt;BCD&lt;/i&gt;, temos que:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-qgG3LafAidU/TzTlJVF-6JI/AAAAAAAARG0/gvXK1VufobY/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-cGVNNuA3ruE/TzTlK1fmZPI/AAAAAAAARG8/pTZs2tJFF7A/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="131" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-WF_E-488F4Y/TzTlLRygquI/AAAAAAAARHE/7BfE1z1pPhA/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-RuT6CrYaZw4/TzTlLtt6jvI/AAAAAAAARHM/fDyyNwdKjWo/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="171" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-DvWKlIAD100/TzTlMGNQhzI/AAAAAAAARHU/9-5elHGTvt8/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh6.ggpht.com/-Zh0GgxsN7Eo/TzTlMZqYJLI/AAAAAAAARHc/u0LUdbkLl_k/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="211" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E também:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/--OkufsCA31U/TzTlMwjtbwI/AAAAAAAARHk/QZPV3vED9o0/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh4.ggpht.com/-8u8n7xjf9gM/TzTlNVYaN2I/AAAAAAAARHs/YE79dvZIcoo/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="90" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-Fqo9-XT3148/TzTlOSFChiI/AAAAAAAARH0/CEaFjn1IwMM/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh4.ggpht.com/-OGLZQCYzYjI/TzTlOyBkmTI/AAAAAAAARH8/eaqWxYcfP_w/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="126" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo (2) em (1), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-_FOBEUB9qAk/TzTlPR1VlaI/AAAAAAAARII/ERHNWcv2GAE/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh6.ggpht.com/-2NIdAMsb3TI/TzTlP2c6MyI/AAAAAAAARIQ/9vkQfOTKtE0/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="207" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-FsqmyrMOK4E/TzTlQS6UxaI/AAAAAAAARIY/WGezfR6uMJY/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh3.ggpht.com/-j77DzVhLTgs/TzTlROt2wfI/AAAAAAAARIg/LL3E7IMo_xk/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="173" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Do triângulo&lt;i&gt; ACD&lt;/i&gt;, temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-_HRxXAUh_KU/TzTlRugV4hI/AAAAAAAARIo/Md3eTdhrwVg/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh5.ggpht.com/-lEMkS79-9kg/TzTlSDjc0WI/AAAAAAAARIw/aNFISqIEHbE/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="135" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-90DJcklVgto/TzTlSwuJHrI/AAAAAAAARI4/ildARyq7Pyg/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh6.ggpht.com/-kWW1dgXqJ-U/TzTlTu2PoSI/AAAAAAAARJA/5NVMJnS5Qls/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="180" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-hvfs4WGiu8g/TzTlT65ZpRI/AAAAAAAARJI/MD3gp7G3Iqw/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh6.ggpht.com/-UR2XXJgn5bU/TzTlUWe47YI/AAAAAAAARJQ/LvJLBOz07uU/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="216" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E também:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-wQ2LvjcSu3s/TzTlU22l6qI/AAAAAAAARJY/CZasb0cmJWU/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh4.ggpht.com/-kpkH1JRCHzg/TzTlVTiqVpI/AAAAAAAARJg/YX5y7w7l9LM/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="90" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-YSHchfJ4yn0/TzTlVz9ugXI/AAAAAAAARJo/M5JF-4eXHEo/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh4.ggpht.com/-KEahTWlz8ao/TzTlWTgi0TI/AAAAAAAARJw/Bvxvsow1uuI/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="126" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo (5) em (4), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-zJw4qEcBmso/TzTlYiwvTDI/AAAAAAAARJ4/a-qa_yfh7sY/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh5.ggpht.com/-0lzV_1Ws7_E/TzTlZLIcKeI/AAAAAAAARKA/2nBG7tAHjdw/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="216" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-vquLdcCEEGQ/TzTlZyfZB3I/AAAAAAAARKI/F6qBktFPgwo/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh5.ggpht.com/-TXp07kr80oo/TzTlblriT6I/AAAAAAAARKQ/5nGlsYesg5U/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="181" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Podemos montar um sistema de equações utilizando as relações (3) e (6):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-vwahc1nsE3M/TzTldMUBr8I/AAAAAAAARKY/Hsp1QP_TKMg/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh5.ggpht.com/-toux4flBxGU/TzTld1mNeGI/AAAAAAAARKo/0yBrmwhqvVA/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="151" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Agora, multiplicamos a primeira equação por &lt;i&gt;m&lt;/i&gt; e a segunda equação por &lt;i&gt;n&lt;/i&gt;, obtendo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-h5vgUm9JiRw/TzTle_svbYI/AAAAAAAARKw/1FjxCKs2T-s/s1600-h/clip_image038%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image038" border="0" alt="clip_image038" src="http://lh3.ggpht.com/-TlW9IGe-6dk/TzTlfBfeVUI/AAAAAAAARK4/igXB0dE7FKg/clip_image038_thumb.gif?imgmax=800" width="204" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Somando as duas equações termo a termos, resulta:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-vmNLRjEBbdU/TzTlfoMeUiI/AAAAAAAARLA/YCSd49eeeD0/s1600-h/clip_image040%25255B4%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image040" border="0" alt="clip_image040" src="http://lh6.ggpht.com/-hNZGH8pgLmI/TzTlgMvJDWI/AAAAAAAARLI/l518pchdtIM/clip_image040_thumb.gif?imgmax=800" width="271" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-SMwnQuVgdaA/TzTlgoTak5I/AAAAAAAARLQ/um8OuZkgA2I/s1600-h/clip_image042%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image042" border="0" alt="clip_image042" src="http://lh6.ggpht.com/-e6w4vyk99MU/TzTlhQMkI3I/AAAAAAAARLY/eOU1KwRPiXA/clip_image042_thumb.gif?imgmax=800" width="302" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No entanto, temos que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-3n3qtntJXNw/TzTlh-8XSJI/AAAAAAAARLg/8-jJKPiIwNo/s1600-h/clip_image044%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image044" border="0" alt="clip_image044" src="http://lh5.ggpht.com/-mpsBvEdZxd0/TzTlivMeYlI/AAAAAAAARLo/XqtRdV-0joQ/clip_image044_thumb.gif?imgmax=800" width="107" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta forma, substituímos (8) em (7) obtendo a demonstração do teorema:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-qV4C7Rp8nYg/TzTlkXKRIaI/AAAAAAAARLw/4UaYzVH2WeY/s1600-h/clip_image046%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image046" border="0" alt="clip_image046" src="http://lh3.ggpht.com/-D1lJokT3S10/TzTlkzsfvsI/AAAAAAAARL4/GLGyCAOYtYk/clip_image046_thumb.gif?imgmax=800" width="170" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-DsOjDKdANRs/TzTllsmpD1I/AAAAAAAARMA/LNCH34pf4sc/s1600-h/clip_image048%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image048" border="0" alt="clip_image048" src="http://lh6.ggpht.com/-p8HK3c6qxy8/TzTlmcFY9hI/AAAAAAAARMI/ZVA8mV57IFE/clip_image048_thumb.gif?imgmax=800" width="207" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Demonstração 2:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Considere o triângulo abaixo:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-pyEpEX3fH38/TzTlnBYBKjI/AAAAAAAARMQ/0KqxfH12ka0/s1600-h/image%25255B15%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-ILPvhvLmmac/TzTln9yJNGI/AAAAAAAARMY/XQ09Lt9Bo-k/image_thumb%25255B9%25255D.png?imgmax=800" width="443" height="352"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Seja θ o ângulo formado pelos segmentos &lt;i&gt;m&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; e θ' o seu suplemento. Desta forma, temos que cos(θ) = – cos(θ'). Pela lei dos cossenos, temos que:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-OwD6efQk0Mc/TzTlo8MmDVI/AAAAAAAARMg/A3Bv09EHCAc/s1600-h/clip_image052%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image052" border="0" alt="clip_image052" src="http://lh4.ggpht.com/-Fxes-JnGua0/TzTlpWeGS_I/AAAAAAAARMo/JgSmKizJopY/clip_image052_thumb.gif?imgmax=800" width="199" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-aIizPalA_OI/TzTmEFxPXoI/AAAAAAAARNE/iu7EU5eEcMQ/s1600-h/clip_image054%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image054" border="0" alt="clip_image054" src="http://lh4.ggpht.com/-_HJspWWS76k/TzTmEprt-MI/AAAAAAAARNM/AIr19Qp8hT4/clip_image054_thumb.gif?imgmax=800" width="201" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Multiplicamos a primeira equação por &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; e a segunda por &lt;i&gt;m&lt;/i&gt;, podemos eliminar os termos que contém cos(θ):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-OUenQPi3jC8/TzTmFJgmsSI/AAAAAAAARNU/VQVcmXfvTjI/s1600-h/clip_image056%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image056" border="0" alt="clip_image056" src="http://lh4.ggpht.com/-mdOm4fKNXU0/TzTmGxIoUQI/AAAAAAAARNc/wDy4G8hMN_Q/clip_image056_thumb.gif?imgmax=800" width="256" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Somando as equações membro a membro, obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-wk11wmvipCU/TzTmIoyf2nI/AAAAAAAARNk/-a_HTsTu634/s1600-h/clip_image040%25255B1%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image040[1]" border="0" alt="clip_image040[1]" src="http://lh6.ggpht.com/-yfnulEHEyrA/TzTmJRNoflI/AAAAAAAARNs/CpY1BwckAxI/clip_image040%25255B1%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="271" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Ne8WHd4Yak4/TzTmJ0L9dKI/AAAAAAAARN0/C2O128KCNQs/s1600-h/clip_image058%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image058" border="0" alt="clip_image058" src="http://lh6.ggpht.com/-ZtqDF1-dA1w/TzTmKRQ4jVI/AAAAAAAARN8/iwCz50MEiLw/clip_image058_thumb.gif?imgmax=800" width="311" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No entanto, &lt;i&gt;c = m + n&lt;/i&gt;. Logo:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-C8GSbIJQJnU/TzTmLmeJGkI/AAAAAAAAROE/x-gDfBc9WWc/s1600-h/clip_image060%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image060" border="0" alt="clip_image060" src="http://lh5.ggpht.com/-0XMjDhIZPx4/TzTmMFIUzgI/AAAAAAAAROY/hDXerM6hdWw/clip_image060_thumb.gif?imgmax=800" width="170" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-4UsJYIePHQo/TzTmbawvECI/AAAAAAAAROo/3qtXxC16_iU/s1600-h/clip_image062%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image062" border="0" alt="clip_image062" src="http://lh5.ggpht.com/-dhkIoQhHgEg/TzTmb0tNBBI/AAAAAAAAROw/CLada3vQIrY/clip_image062_thumb.gif?imgmax=800" width="215" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, conseguimos provar o Teorema de Stewart de duas maneiras elegantemente diferentes.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Vamos ver um exemplo clássico da aplicação do Teorema de Stewart: Sejam 3 circunferências tangentes duas a duas inscritas em uma quarta circunferências tangente às três primeiras. Calcular o raio &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, conforme mostra a figura abaixo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ocHp4wqcFgo/TzTmcWw3JyI/AAAAAAAARPE/7DGWgO8lnD8/s1600-h/image%25255B19%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-IFXR1d0ELlY/TzTme8HStlI/AAAAAAAARPM/2zJeW4cfNB4/image_thumb%25255B11%25255D.png?imgmax=800" width="443" height="476"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Do triângulo &lt;i&gt;ABC&lt;/i&gt;, podemos construir as seguintes relações:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-XVcwPuW_vUo/TzTmfpCCJKI/AAAAAAAARPU/VWWrdR8mynE/s1600-h/clip_image066%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image066" border="0" alt="clip_image066" src="http://lh6.ggpht.com/-tzM-nAW7MM8/TzTmgSBs6oI/AAAAAAAARPc/45wk-E4O3D4/clip_image066_thumb.gif?imgmax=800" width="87" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-xfuLj-4z4H8/TzTmgxymX-I/AAAAAAAARPk/Z-clsCtB5d8/s1600-h/clip_image068%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image068" border="0" alt="clip_image068" src="http://lh4.ggpht.com/-3XrmnXpqo38/TzTmhZI-RFI/AAAAAAAARPs/ot3x6QC_y3E/clip_image068_thumb.gif?imgmax=800" width="122" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-BOTjC2Wcu3A/TzTmh5y9EqI/AAAAAAAARP0/RYUK4J_JH6w/s1600-h/clip_image070%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image070" border="0" alt="clip_image070" src="http://lh5.ggpht.com/-ulL65r2ta_Q/TzTmifPP6dI/AAAAAAAARP4/vnfvxRPNO08/clip_image070_thumb.gif?imgmax=800" width="118" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-nXta5wnJ_sk/TzTmi-g8IfI/AAAAAAAARQA/4QV7Q7CVbN4/s1600-h/clip_image072%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image072" border="0" alt="clip_image072" src="http://lh4.ggpht.com/-JB3uZrwGEHQ/TzTmj4MwCII/AAAAAAAARQM/37nFue0IYOI/clip_image072_thumb.gif?imgmax=800" width="115" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-v19KMy05iME/TzTmkfscd6I/AAAAAAAARQU/AWmN8dsM9z8/s1600-h/clip_image074%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image074" border="0" alt="clip_image074" src="http://lh4.ggpht.com/-0snkdTF3GW8/TzTmk9fQYnI/AAAAAAAARQc/17GX4fEoROQ/clip_image074_thumb.gif?imgmax=800" width="114" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-XbyBUNq-Ekw/TzTmlq75O0I/AAAAAAAARQk/0K_54pEoAuM/s1600-h/clip_image076%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image076" border="0" alt="clip_image076" src="http://lh3.ggpht.com/-ZzrXt4JC2gU/TzTmmtccWrI/AAAAAAAARQs/4LyJVPZZOBg/clip_image076_thumb.gif?imgmax=800" width="146" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Aplicamos o Teorema de Stewart:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Io___KhH1rI/TzTmnMM0uTI/AAAAAAAARQ0/m4U-V3EEBAg/s1600-h/clip_image004%25255B1%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004[1]" border="0" alt="clip_image004[1]" src="http://lh6.ggpht.com/-Ba3CGiZsBRA/TzTmopTLK9I/AAAAAAAARQ8/pMh_u01ps70/clip_image004%25255B1%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="170" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-l1kW9g6M3UQ/TzTmpVTVLxI/AAAAAAAARRE/puhNk9ZS2TE/s1600-h/clip_image078%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image078" border="0" alt="clip_image078" src="http://lh4.ggpht.com/-DiFElFV93Ws/TzTmqBAPVjI/AAAAAAAARRM/aZBRb1_Em_4/clip_image078_thumb.gif?imgmax=800" width="241" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-MdWw7ZMABFY/TzTmqfhWdFI/AAAAAAAARRU/nBEWBGxloU4/s1600-h/clip_image080%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image080" border="0" alt="clip_image080" src="http://lh6.ggpht.com/-gi_uKSZ3oPo/TzTmq5_yy1I/AAAAAAAARRc/58fvP62GnTE/clip_image080_thumb.gif?imgmax=800" width="258" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-oQYAVLHFejI/TzTmrS--_UI/AAAAAAAARRk/0QQQqOFMy6o/s1600-h/clip_image082%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image082" border="0" alt="clip_image082" src="http://lh6.ggpht.com/-WhZX0NQF868/TzTmsHuNzlI/AAAAAAAARRs/B2u7bFaCX9I/clip_image082_thumb.gif?imgmax=800" width="348" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-oA2zxb17txE/TzTms-Z5dWI/AAAAAAAARR0/tdwqgpsOr6U/s1600-h/clip_image084%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image084" border="0" alt="clip_image084" src="http://lh6.ggpht.com/-mxZa3RSsPBU/TzTmtZnMreI/AAAAAAAARR8/e7PCXrfRMYQ/clip_image084_thumb.gif?imgmax=800" width="93" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-K7ZNzZqBTXo/TzTmtwznlVI/AAAAAAAARSE/JoJKk9WbdkY/s1600-h/clip_image086%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image086" border="0" alt="clip_image086" src="http://lh6.ggpht.com/-JvSAgaxrSmc/TzTmujwHbwI/AAAAAAAARSM/dAmg4lK0nMk/clip_image086_thumb.gif?imgmax=800" width="65" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-bNzFGVmV9_U/TzTmu3qIhWI/AAAAAAAARSY/BgEHppzbyO4/s1600-h/clip_image088%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image088" border="0" alt="clip_image088" src="http://lh4.ggpht.com/-RWTO_84MrhE/TzTmwF_Hd1I/AAAAAAAARSk/nUQFw7r4_qo/clip_image088_thumb.gif?imgmax=800" width="39" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Que é o raio procurado. &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;br align="justify"&gt;&lt;/strong&gt;[1] Fundamentos de Matemática Elementar V9 – Geometria Plana – Osvaldo Dolce e José Nicolau Pompeo &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Stewart%27s_theorem"&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Stewart%27s_theorem&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;[3] &lt;a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Matthew_Stewart_%28mathematician%29"&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Matthew_Stewart_%28mathematician%29&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;[4] &lt;a href="http://www.gap-system.org/~history/Extras/Gibson_history_10.html"&gt;http://www.gap-system.org/~history/Extras/Gibson_history_10.html&lt;/a&gt; &lt;br&gt; &lt;hr&gt; &lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/o-teorema-de-stevin.html"&gt;O Teorema de Stevin&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html"&gt;Teorema da Base Média de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/o-teorema-de-pitagoras-segundo-euclides.html"&gt;Teorema de Pitágoras Segundo Euclides - Proposição I-47&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-8885347772921335626?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/8885347772921335626/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/o-teorema-de-stewart.html#comment-form' title='4 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8885347772921335626'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8885347772921335626'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/o-teorema-de-stewart.html' title='O Teorema de Stewart'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-vlv3E4bQhOo/TzTlGrdeCGI/AAAAAAAARGM/-OcslIETAQ4/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>4</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-2624549551959443389</id><published>2012-02-02T13:33:00.001-02:00</published><updated>2012-02-02T23:21:32.076-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Física'/><title type='text'>O Teorema de Stevin</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Um pouco de história&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Simon Stevin (1548 – 1620) nasceu em Burges, Flandres, atual Bélgica. Filho ilegítimo de ricos cidadãos flamengos iniciou sua carreira profissional como coletor de impostos. Depois dos vinte anos de idade viajou pela Noruega, Polônia e Prússia e, na volta, estabeleceu-se na atual Holanda  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-RImkzQ4GOec/Tyqsm5X8BZI/AAAAAAAARAI/V039j6DpRzo/s1600-h/image%25255B5%25255D.png"&gt;&lt;img style="display: inline; margin-left: 0px; margin-right: 0px" title="image" alt="image" align="left" src="http://lh5.ggpht.com/-3Plwym6zHZg/TyqsnUAJqrI/AAAAAAAARAQ/HWfM83IXFUc/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="217" height="339"&gt;&lt;/a&gt; Em 1581 passou a estudar em Leiden e dois anos depois entrou para a universidade local na qual, após formar-se, passou a ensinar matemática. Em 1585 publicou &lt;i&gt;De thiende&lt;/i&gt;, de grande influência na engenharia, na prática comercial e na notação matemática e de grande popularidade na época. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Em 1593 foi nomeado para um importante posto no exército holandês, por ordem do príncipe De Nassau, o que contribuiu para se tornar um grande engenheiro militar e assumir outros postos importantes no governo até sua morte, em Haia.  &lt;p align="justify"&gt;Sua contribuição científica ao desenvolvimento da mecânica também foi notável. Na sua obra destacam-se três importantes publicações, todas editadas em Leiden e em holandês, em 1586: &lt;i&gt;Princípios de estática&lt;/i&gt;, uma espécie de continuação dos trabalhos de&lt;b&gt; &lt;/b&gt;Arquimedes (teoria da alavanca, centro de gravidade dos corpos, etc., e o teorema dos planos inclinados), &lt;i&gt;Aplicações de estática&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;Princípios de hidrostática&lt;/i&gt;, uma importante contribuição ao estudo da hidrostática, entre outros assuntos, tratando sobre o deslocamento de corpos mergulhados em água e a explicação do &lt;i&gt;paradoxo da hidrostática&lt;/i&gt; - a pressão de um líquido independe da forma do recipiente, depende apenas da altura da coluna líquida. Muitos consideram que ele fundou a ciência da hidrostática com este trabalho, mostrando que a pressão exercida por um líquido sobre uma dada superfície depende da altura do líquido e da área da superfície. Influenciado pelas teorias de Da Vinci, pesquisou o comportamento hidrostático das pressões, divulgando o &lt;i&gt;princípio do paralelogramo das forças&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Ele foi também o primeiro a constatar que dois corpos de pesos diferentes, ao serem soltos ao mesmo tempo, chegam ao solo simultaneamente. (Essa experiência costuma ser atribuída a Galileu que, no entanto, apenas a analisou melhor.)  &lt;p align="justify"&gt;Stevin dedicou-se ainda a diversas outras áreas do conhecimento: calculou a declinação magnética (diferença angular entre o pólo norte magnético e o pólo norte geográfico) em diversos locais; demonstrou geometricamente a impossibilidade de funcionamento de um moto-perpétuo (dispositivo mecânico que se acreditava poder trabalhar infinitamente sem requerer energia); traduziu obras gregas; além disso, projetou o primeiro veículo com tração dianteira: um carro movido a vela.  &lt;p align="justify"&gt;Sua genialidade abrangia os mais variados campos do conhecimento, pois também escreveu pequenos tratados estabelecendo aplicações práticas de alguns princípios mecânicos, sobre acampamentos e fortificações militares, eclusas e barragens, a força dos ventos e moinhos de vento, astronomia copernicana, direitos civis e escalas musicais.  &lt;p align="justify"&gt;Não se conhece a data exata da sua morte. Consta apenas que se casou consideravelmente tarde, com 64 anos de idade, e que deixou quatro filhos.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;A Teoria&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Os corpos imersos em um líquido ficam sujeitos à pressão exercida por este líquido em todas as direções. Para calcular esta pressão, usamos o Teorema de Stevin. Vamos ver neste post como determinar a fórmula para este cálculo.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-wYWtF4gHOuE/Tyqsn0pF0gI/AAAAAAAARAY/EOBpR0KKIxU/s1600-h/image%25255B9%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-3tUUpTyviks/TyqsopI7RTI/AAAAAAAARAg/r7llrm1Bbfs/image_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="281" height="284"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Primeiramente, vamos considerar a situação em que um líquido homogêneo encontra-se em equilíbrio num recipiente cilíndrico de altura &lt;i&gt;h&lt;/i&gt;, com área da base igual a &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; e um volume &lt;i&gt;V&lt;/i&gt; igual a:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-AM7u24CsnHQ/Tys2mCw0OZI/AAAAAAAARFo/zJjDBXVfaa4/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh3.ggpht.com/-U5-9mtOBHWY/Tys2mv3RhsI/AAAAAAAARFw/h2XbRJOTGRw/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="106" height="22"&gt;&lt;/a&gt; &lt;p align="justify"&gt;Levando em consideração que o líquido se encontra em equilíbrio, a força trocada com o fundo do recipiente tem a mesma intensidade que p peso do líquido, portanto:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-4CpoyDTcdIU/Tyqsp_gxfaI/AAAAAAAARA4/u5sB07flh_w/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-nlTKOvKuqCg/TyqsqS-KKpI/AAAAAAAARBA/BZ4NzproLSY/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="85" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-vUDFvNoLX9w/TyqsquMlyuI/AAAAAAAARBI/CCwvp2gWrio/s1600-h/image%25255B13%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-b4s_zyus-80/TyqsrQJFNYI/AAAAAAAARBQ/iDPZuklBYZY/image_thumb%25255B7%25255D.png?imgmax=800" width="235" height="280"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A pressão &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; exercida pelo líquido no fundo do recipiente será:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-jnloaTzZD9w/Tyqsro6jnhI/AAAAAAAARBY/Pka-Mcf8_A8/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh4.ggpht.com/-VdlnUpxom74/TyqssGwderI/AAAAAAAARBg/-rBekTmdgco/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="77" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No entanto, &lt;i&gt;F = P&lt;/i&gt;, que é o peso do líquido, dado por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-eqNN33ow2so/TyqssVeJjZI/AAAAAAAARBo/AAfAL1pYUjg/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh6.ggpht.com/-HxFzaTopxl8/Tyqss4pcxdI/AAAAAAAARBw/X5S8INTy9XA/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="134" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, a relação (3) fica:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-F-QUj52r7jU/TyqstL9_sHI/AAAAAAAARB4/IkF8lHxwCVs/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh6.ggpht.com/-8czscQ_kRs4/Tyqstmi5f9I/AAAAAAAARCA/8sB8b_xnes8/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="105" height="36"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A densidade do líquido é definida pelo quociente entre sua massa e o seu volume, medindo o grau de concentração de massa em determinado volume. Assim, a densidade &lt;i&gt;d &lt;/i&gt;é dada por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-dQM-jRPgu5w/TyqsuBnZhBI/AAAAAAAARCI/OCTMo-YsXRs/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh5.ggpht.com/-0_qOy8Ppp3M/TyqsurRUfvI/AAAAAAAARCQ/HAeFLRhntoo/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="175" height="36"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Levando as relações (1) e (6) na relação (5), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-VYcH1tkiygg/Tyqsu82wA4I/AAAAAAAARCY/W4XvY1AsN5k/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh6.ggpht.com/-XJGJwdIaGC0/TyqsvVdOWsI/AAAAAAAARCg/aFYkhUW0cqw/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="308" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-HnfJKkYlBTk/Tyqsvx95HeI/AAAAAAAARCo/Fkkl4nR9CFs/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh3.ggpht.com/-oEYmj0dLtgA/TyqswA1MI-I/AAAAAAAARCw/5BRIGCrJbpU/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="94" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Podemos perceber que a pressão de um líquido sobre um corpo não depende das características do corpo.  &lt;p align="justify"&gt;Se tivermos então um recipiente cilíndrico totalmente cheio, devemos considerar que a pressão atmosférica &lt;i&gt;p&lt;sub&gt;atm&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; age sobre a superfície livre do líquido em equilíbrio. Portanto, neste caso, a pressão &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; exercida num ponto qualquer da base do recipiente é determinada pela soma da pressão atmosférica com a pressão da coluna de líquido. Assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-lXmSBri6TwU/TyqswuSlUsI/AAAAAAAARC4/XYzw1VAXGXU/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh5.ggpht.com/-X7LYj22DXiU/TyqsxBYGFmI/AAAAAAAARDA/bib8uRKg3xA/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="145" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se quisermos calcular a variação de pressão entre dois corpos &lt;i&gt;M&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;N&lt;/i&gt;, situados no interior de um líquido homogêneo em equilíbrio, tomamos a diferença de profundidade entre eles como Δ&lt;i&gt;h&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ErNDsKnE0Ok/TyqsxurgCUI/AAAAAAAARDI/YKj8TqnnUMQ/s1600-h/image%25255B17%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-PCRGZ7pyfKM/TyqsyIfoEJI/AAAAAAAARDU/WdgIfFUdQto/image_thumb%25255B9%25255D.png?imgmax=800" width="460" height="280"&gt;&lt;/a&gt;Então, é possível deduzir que a diferença de pressão Δ&lt;i&gt;p&lt;/i&gt; entre esses corpos será determinada por:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-qk5UyaFGu2U/Tyqsyq8CTFI/AAAAAAAARDc/7HGbBL0EH0Y/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh6.ggpht.com/-2CSq4HjGFRI/TyqszMMHBGI/AAAAAAAARDk/OC29ckDqjb0/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="113" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-8XyQJx9Ihfg/TyqszSpRz4I/AAAAAAAARDs/rA1YDPHS1VQ/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh5.ggpht.com/-B71F-KClGAY/Tyqsz9BbrmI/AAAAAAAARD0/82Eok4oSNBo/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="95" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-1V7BL1SIwoU/Tyqs0RIo5gI/AAAAAAAARD8/86c4Pg1F_5Y/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh3.ggpht.com/-CcJ2XAy0Zec/Tyqs0p3uPxI/AAAAAAAAREE/NKsxlLOVSR8/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="250" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Q2sogqjMLXw/Tyqs1GuugzI/AAAAAAAAREM/tKx9L1qbHZk/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh3.ggpht.com/-3-sLXcvNKh8/Tyqs1eYfQVI/AAAAAAAAREU/bz6WpD2hzbY/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="135" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-csH7vQRGPas/Tyqs2OcP-4I/AAAAAAAAREc/RB-XFEwFAkE/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh4.ggpht.com/--E9xzC6CM1I/Tyqs2vOTjdI/AAAAAAAAREk/M8NaSCDdvpU/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="129" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-5dpB9082C9U/Tyqs22BJwvI/AAAAAAAAREs/JcvtY3SiWaw/s1600-h/clip_image038%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image038" border="0" alt="clip_image038" src="http://lh4.ggpht.com/-JdSq-2bkYEM/Tyqs3UM88oI/AAAAAAAARE0/QxiH8e5OqP8/clip_image038_thumb.gif?imgmax=800" width="122" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se os corpos &lt;i&gt;M&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;N &lt;/i&gt;pertencerem ao mesmo plano horizontal, teremos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-S3bI7CX1uWo/Tyqs36t8fYI/AAAAAAAARE8/kvKdkzxZk1w/s1600-h/clip_image040%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image040" border="0" alt="clip_image040" src="http://lh5.ggpht.com/-PDrC4OTnaBI/Tyqs4JLyCjI/AAAAAAAARFE/HHbWObmoJIk/clip_image040_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Portanto, não há diferença de pressão entre dois corpos imersos em um líquido homogêneo e em equilíbrio que estejam no mesmo plano horizontal.  &lt;p align="justify"&gt;Vamos esboçar um gráfico onde temos a pressão &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; em função da profundidade &lt;i&gt;h&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-BsK6UijM6i0/Tyqs4lCjc7I/AAAAAAAARFM/aj8hpYRvZc8/s1600-h/image%25255B21%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-AJiWtKSD1CY/Tyqs5AUNKuI/AAAAAAAARFU/cuBRO24rFHQ/image_thumb%25255B11%25255D.png?imgmax=800" width="358" height="253"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Podemos ver que, se a profundidade é zero, ou seja, o corpo encontra-se na superfície do líquido, a pressão sobre ele exercida será somente a pressão atmosférica. &lt;/p&gt;&lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt; &lt;br&gt;&lt;br align="justify"&gt;[1] Física V2 Aula por Aula – Xavier &amp;amp; Benigno &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a title="http://www.geocities.ws/saladefisica9/biografias/stevin.html" href="http://www.geocities.ws/saladefisica9/biografias/stevin.html"&gt;http://www.geocities.ws/saladefisica9/biografias/stevin.html&lt;/a&gt; &lt;br&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/08/equacao-de-clapeyron.html"&gt;Equação de Clapeyron&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-teorema-de-hardy-weinberg.html"&gt;O Teorema de Hardy-Weinberg&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2009/05/as-leis-de-newton.html"&gt;As Leis de Newton&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/01/galileu-e-queda-dos-corpos.html"&gt;Galileu e a Queda dos Corpos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-2624549551959443389?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/2624549551959443389/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/o-teorema-de-stevin.html#comment-form' title='6 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/2624549551959443389'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/2624549551959443389'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/02/o-teorema-de-stevin.html' title='O Teorema de Stevin'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-3Plwym6zHZg/TyqsnUAJqrI/AAAAAAAARAQ/HWfM83IXFUc/s72-c/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>6</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-4117642537740675347</id><published>2012-01-29T16:39:00.001-02:00</published><updated>2012-01-29T16:39:35.797-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Construções Geométricas'/><title type='text'>Construção Geométrica da Espiral de Arquimedes com Régua e Compasso</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Os trabalhos de Arquimedes são obras-primas de exposição matemática. Além de exibirem grande originalidade, habilidade computacional e rigor nas demonstrações, são escritos numa linguagem altamente acabada e objetiva. Cerca de dez tratados de Arquimedes se preservaram até nossos dias e há vestígios de outros extraviados. Veja &lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/o-corpus-arquimediano.html"&gt;aqui&lt;/a&gt; a lista das obras de Arquimedes que, depois de muitas vicissitudes, chegaram à nós, seguindo a ordem da edição crítica de Heiberg.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-65d-7PVtOq4/TyWSO-HnAQI/AAAAAAAAQ9A/plj-LmDtbT8/s1600-h/image%25255B4%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-p9rwVfrG0GY/TyWSQndmDrI/AAAAAAAAQ9I/B2vnQAINWPU/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="318"&gt;&lt;/a&gt;Em seu tratado sobre as espirais, com vinte e oito proposições, dedica-se às propriedades da curva que hoje conhecemos como Espiral de Arquimedes e cuja equação polar é dada por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-CmngnpIz02s/TyWSRQhG1gI/AAAAAAAAQ9Q/cTw29lgJp1g/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh3.ggpht.com/-E8otKQ8PK9k/TyWSRyM6hWI/AAAAAAAAQ9Y/U2bdWjZLg7k/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="47" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Onde &lt;i&gt;r&lt;/i&gt; é o raio e &lt;i&gt;k&lt;/i&gt; é uma constante de proporcionalidade. Podemos definir a espiral como o lugar dos pontos &lt;i&gt;P&lt;/i&gt; que se movem uniformemente ao longo de um raio que, por sua vez, gira uniformemente numa plano em torno da origem.  &lt;p align="justify"&gt;Vamos aqui construir a espiral de Arquimedes utilizando apenas régua e compasso.  &lt;p align="justify"&gt;O processo de construção consiste em dividir uma circunferência em &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; partes iguais, dividir o raio em &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; partes iguais e descrever circunferências concêntricas com raios iguais à distância da origem&lt;i&gt; O&lt;/i&gt; às divisões do raio. Em seguida, marcar os pontos &lt;i&gt;P&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; nas intersecções dos raios &lt;i&gt;r&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; com as circunferências &lt;i&gt;c&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;. A curva que passa por esses pontos é a espiral de Arquimedes. Vejamos passo-a-passo:  &lt;p align="justify"&gt;1) Descreva uma circunferência e divida-a em &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; partes iguais. Vamos utiliza &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; = 16 por ser de fácil obtenção, somente traçando as mediatrizes:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-N3zeqg0qceA/TyWSSgt8IuI/AAAAAAAAQ9g/qIFEntRvRLg/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh6.ggpht.com/-HLHGl0CaNbM/TyWSTfgLUEI/AAAAAAAAQ9o/Ju4UNBBpZyk/clip_image004_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="454" height="448"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;2) Agora vamos dividir o raio em &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; = 16 partes iguais. Já vimos &lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/10/divisao-de-um-segmento-em-n-partes.html"&gt;aqui&lt;/a&gt; como dividir um segmento de reta em &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; partes:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-NauUS1pOWXE/TyWSUfPdXpI/AAAAAAAAQ9w/Oep8SYEh6o4/s1600-h/clip_image006%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-ub4saN3WRZQ/TyWSVHHDoXI/AAAAAAAAQ94/GSVLSatpMeM/clip_image006_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="458" height="456"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;3) E tracemos as circunferências concêntricas passando pelos pontos da divisão do raio:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-4WK62HH0f4I/TyWSV9XAOkI/AAAAAAAAQ-A/RpE_eHDHCyM/s1600-h/clip_image008%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-boj83SIi49M/TyWSWkry59I/AAAAAAAAQ-I/Vqxat30ULQY/clip_image008_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="452" height="448"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;4) Marcamos os pontos &lt;i&gt;P&lt;/i&gt; nas intersecções das circunferências &lt;i&gt;c&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; com os raios &lt;i&gt;r&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; e unimos esses pontos com segmentos de retas:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-4RIwqs6CVXk/TyWSXoEB3vI/AAAAAAAAQ-Q/cD-y24fJSTw/s1600-h/clip_image010%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-KqM2oDSXksE/TyWSYZJ2thI/AAAAAAAAQ-Y/pxBGDsvEHJc/clip_image010_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="455" height="451"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;5) A curva que passa por esses pontos é a espiral de Arquimedes:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-JMBiNMDtPms/TyWSZE44LeI/AAAAAAAAQ-g/0HFf_Uwjb0o/s1600-h/clip_image012%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh4.ggpht.com/-M73uWaBFIGc/TyWSZgT4lNI/AAAAAAAAQ-o/CTPJem1GNHo/clip_image012_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="476" height="391"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;b&gt;Referências:&lt;/b&gt; &lt;/font&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Introdução à História da Matemática – Howard Eves  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/construcao-geometrica-da-parabola-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Parábola com Régua e Compasso&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/05/construcao-geometrica-da-hiperbole-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Hipérbole com Régua e Compasso&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/construcao-geometrica-de-uma-elipse-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Elipse com Régua e Compasso (Parte 1)&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/construcao-geometrica-da-elipse-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Elipse com Régua e Compasso (Parte 2)&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-4117642537740675347?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/4117642537740675347/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/construcao-geometrica-da-espiral-de.html#comment-form' title='5 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4117642537740675347'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4117642537740675347'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/construcao-geometrica-da-espiral-de.html' title='Construção Geométrica da Espiral de Arquimedes com Régua e Compasso'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-p9rwVfrG0GY/TyWSQndmDrI/AAAAAAAAQ9I/B2vnQAINWPU/s72-c/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>5</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-6801075202675497172</id><published>2012-01-25T17:13:00.001-02:00</published><updated>2012-01-25T17:13:41.385-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cálculo'/><title type='text'>Centro de Gravidade de Áreas Planas</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;A &lt;b&gt;massa (&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;)&lt;/b&gt; de um corpo é a medida da quantidade de matéria nele existente; já o &lt;b&gt;volume (&lt;i&gt;V&lt;/i&gt;)&lt;/b&gt; é a medida do espaço por ele ocupado. Se a massa por unidade de volume for constante através de todo o corpo, este corpo é homogêneo ou tem massa específica constante.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-Mvijr3p6Y34/TyBTZMmzt2I/AAAAAAAAQuU/grRBiOdBd-M/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh4.ggpht.com/-dhvFa4dYHHY/TyBTaFRb_AI/AAAAAAAAQuc/F-NDvElAKEM/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="402" height="291"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Em Física é desejável considerar uma dada massa concentrada em um único ponto, denominado centro de gravidade. Se um corpo é homogêneo, esse ponto coincide com o centro geométrico. Por exemplo, o centro de gravidade de um círculo é o centro deste círculo. Isso é fácil de imaginar: posicione a ponta seca do compasso em uma folha de papel e descreva uma circunferência. Assim, o centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; onde foi posicionada a ponta seca do compasso é o centro de gravidade do círculo formado.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-z7ybm4FclfI/TyBTandPccI/AAAAAAAAQuk/psgcX1JhNrE/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh3.ggpht.com/-goNOsC7IxIw/TyBTbM2invI/AAAAAAAAQus/rzViitjonqI/clip_image004_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="167" height="167"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O centro de uma folha de papel retangular se encontra entre as duas faces, porém consideramos como existindo em uma das faces, na intersecção de suas diagonais. Assim, o centro de gravidade de uma folha de pequena espessura coincide com o centro geométrico da folha considerada como uma área plana.  &lt;p align="justify"&gt;O &lt;b&gt;momento&lt;/b&gt; &lt;b&gt;(&lt;i&gt;M&lt;sub&gt;L&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;)&lt;/b&gt; de uma área plana em relação a um eixo &lt;b&gt;&lt;i&gt;L&lt;/i&gt;&lt;/b&gt; é o produto da área&lt;i&gt; &lt;b&gt;A&lt;/b&gt;&lt;/i&gt; pela distância de seu centro de gravidade ao eixo. O momento de uma área composta em relação a um eixo é a soma dos momentos das áreas componentes em relação ao eixo.  &lt;p align="justify"&gt;Para determinarmos o momento de uma área plana em relação a um eixo coordenado é útil fazer um esboço da área em questão. Assim podemos utilizar o conceito do retângulo elementar, que tem largura infinitesimal. Formamos, então, o produto da área do retângulo pela distância do seu centro de gravidade ao eixo. Em seguida, fazemos a soma para todos os retângulos, aplicando a integral definida.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para uma área plana &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;, tendo seu centro de gravidade em &lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-xRRPxeEQCxI/TyBTbt4vZ9I/AAAAAAAAQu0/jZIELIGFUqM/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh4.ggpht.com/-v0CG_5hhqpU/TyBTcSc2ADI/AAAAAAAAQu8/FimhCEbhBms/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="38" height="22"&gt;&lt;/a&gt; e momentos denotados por &lt;i&gt;M&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;M&lt;sub&gt;y&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; em relação aos eixos dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; serão dados por:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-QBw5sM5F98A/TyBTc0LlIeI/AAAAAAAAQvE/nOxrKKEBsxc/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-aFqJnCLNJdM/TyBTdTZUHzI/AAAAAAAAQvM/CESAszSt6LQ/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="165" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Para exemplificar e nos acostumar com o método, vamos determinar os momentos e as coordenadas do centro de gravidade da figura abaixo.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-pR_ee4QmEyY/TyBTd_igGXI/AAAAAAAAQvU/YaRGXhzCiKM/s1600-h/clip_image010%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh6.ggpht.com/-YBHuVO8ijgw/TyBTeYxUXmI/AAAAAAAAQvc/DmBR7I3GaPY/clip_image010_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="316" height="494"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Com a geometria desta figura é simples, podemos dividi-las em vários retângulos, cujos centros de gravidade são denotados por: &lt;i&gt;A, B. C&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;D&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Vejam que o retângulo superior (&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;) tem uma área &lt;b&gt;&lt;i&gt;A &lt;/i&gt;&lt;/b&gt;igual a 10 unidades de área (&lt;i&gt;u.a.&lt;/i&gt;):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-nlls5seb54U/TyBTe2knhbI/AAAAAAAAQvk/S0cLOTZrrrM/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh3.ggpht.com/-_4R_pDh4ER8/TyBTfkKQjkI/AAAAAAAAQvs/0PwP_celqXA/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="138" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E o centro de gravidade será:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-WDjpDV8Xhj0/TyBTgOI9npI/AAAAAAAAQv0/HwrVSJwTBnQ/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh3.ggpht.com/-4YfXz2h925Q/TyBTgnakCZI/AAAAAAAAQv8/s4zu1jhs_O8/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="56" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vejam que a coordenada &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; é exatamente a metade do comprimento do retângulo e a coordenada &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; é a metade de sua altura. Mas para a altura, fazemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-GiRbxOxL0mY/TyBThMx-tJI/AAAAAAAAQwE/rw06FbbIPqY/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh4.ggpht.com/-7RTYVXFdjQw/TyBThi0l1GI/AAAAAAAAQwM/lMfUbmI_cCA/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="147" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para o retângulo (&lt;i&gt;B&lt;/i&gt;), temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Kb4wvwGTMI4/TyBTiFZMojI/AAAAAAAAQwU/KIa4ewmwNZE/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh5.ggpht.com/-n0TQ_i9on9Q/TyBTi2O9WUI/AAAAAAAAQwc/YOiOhnTUTIU/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="139" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-UO-SySKvCcI/TyBTjQPkWcI/AAAAAAAAQwk/1FDB0gYcHYE/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh4.ggpht.com/-wJvT1Vwjt3E/TyBTj-q4fyI/AAAAAAAAQws/c8Qtjs2mikA/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="49" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para o retângulo (&lt;i&gt;C&lt;/i&gt;), temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-qM0grBMeqkE/TyBTkp-iS-I/AAAAAAAAQw0/VguZzr3QUsQ/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh4.ggpht.com/--2NQY_v-OeU/TyBTlIKrVUI/AAAAAAAAQw8/_pMT7SDkZgA/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="130" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-MyJBSbfQwvc/TyBTl_e5ajI/AAAAAAAAQxE/_d8sVp-woUI/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh3.ggpht.com/--q8ihk0UtT8/TyBTmbul3II/AAAAAAAAQxM/OKSO29BKI0U/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="56" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E para o retângulo (&lt;i&gt;D&lt;/i&gt;), temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-LqIJRsU4qRE/TyBTmw47I9I/AAAAAAAAQxU/tX9P249v0Do/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh6.ggpht.com/-TmPOTzVXRU4/TyBTnYhw-JI/AAAAAAAAQxc/IkyvzGGmUuE/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="140" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-POJK6l69MIE/TyBTn0ux4pI/AAAAAAAAQxk/RjBifDKJWok/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh5.ggpht.com/-nBjY5UE3yhM/TyBToWS7vKI/AAAAAAAAQxs/0n7aRF0yH5M/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="57" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A área total da figura é:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-qPUiIQ_YmSw/TyBTo2nDBUI/AAAAAAAAQx0/0AJ8ILAaSXY/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh4.ggpht.com/-YkMZqeMzXms/TyBTpZ1i_7I/AAAAAAAAQx8/Co0GqbshsqM/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="221" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Podemos agora calcular os momentos dos retângulos em relação ao eixo dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, fazendo o produto entre a área e a distância ao eixo dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-bNtDWb0SZ0E/TyBTqMEnFxI/AAAAAAAAQyE/n--U6LfwmMc/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh6.ggpht.com/-fy3hQU-bz6k/TyBTqgPzc7I/AAAAAAAAQyM/D8bLxsL6Tm4/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="126" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-wyGAorZvuXo/TyBTrPo0_HI/AAAAAAAAQyU/NqAZo8tQCaY/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh5.ggpht.com/-v8nmveQISQk/TyBTrveihnI/AAAAAAAAQyc/RSN_HSULRbA/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="127" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-_LvkfNMD7BU/TyBTsPiVOVI/AAAAAAAAQyk/4HUDt-72sE4/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh3.ggpht.com/-kmXfoOVCHQo/TyBTsvQ4mdI/AAAAAAAAQys/Be9Bk59izbY/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="117" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-tRdVydSNghY/TyBTtN-j-fI/AAAAAAAAQy0/TjWSxGdczkQ/s1600-h/clip_image038%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image038" border="0" alt="clip_image038" src="http://lh4.ggpht.com/-QnAtAxlO8BA/TyBTt16wEII/AAAAAAAAQy8/9ey4khdkFtg/clip_image038_thumb.gif?imgmax=800" width="127" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, o momento da área da figura em relação ao eixo dos &lt;i&gt;x &lt;/i&gt;é a soma dos momentos dos retângulos individuais:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-wqrn2o0sopc/TyBTuOJzSgI/AAAAAAAAQzE/Yz9vCEj92EE/s1600-h/clip_image040%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image040" border="0" alt="clip_image040" src="http://lh5.ggpht.com/-yxlzhPTWTVU/TyBTu3flGwI/AAAAAAAAQzM/RsDUkUwzbns/clip_image040_thumb.gif?imgmax=800" width="217" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E analogamente, o momento da área da figura em relação ao eixo dos &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; é:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-YYhSQ3SWaPs/TyBTvCNnxlI/AAAAAAAAQzU/JSKR0sAj8Mo/s1600-h/clip_image042%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image042" border="0" alt="clip_image042" src="http://lh5.ggpht.com/-S4X2Yt4Uw54/TyBTxBdgnXI/AAAAAAAAQzc/F5e2bcB_46g/clip_image042_thumb.gif?imgmax=800" width="139" height="26"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-JPLouzATGKU/TyBTykO8v5I/AAAAAAAAQzk/npylgUF35gw/s1600-h/clip_image044%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image044" border="0" alt="clip_image044" src="http://lh5.ggpht.com/-yVTzGN7LR44/TyBTzLRskbI/AAAAAAAAQzs/bynvyOb-1to/clip_image044_thumb.gif?imgmax=800" width="127" height="26"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-YLz_hPctLRQ/TyBTzmk5MUI/AAAAAAAAQz0/QQpBQH3SXLY/s1600-h/clip_image046%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image046" border="0" alt="clip_image046" src="http://lh6.ggpht.com/-eFfiv4T5bjw/TyBT0bI8LyI/AAAAAAAAQz8/4zNM1_BS0BQ/clip_image046_thumb.gif?imgmax=800" width="121" height="26"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-00yyT9JYun4/TyBT1Pe5vSI/AAAAAAAAQ0E/0Mv5Kt_xKg0/s1600-h/clip_image048%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image048" border="0" alt="clip_image048" src="http://lh6.ggpht.com/-Vup9VXoyS68/TyBT1muHE0I/AAAAAAAAQ0M/ork7eos7qtk/clip_image048_thumb.gif?imgmax=800" width="140" height="26"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-vew4XX4JfME/TyBT2M7eSsI/AAAAAAAAQ0U/yfJgotgY-70/s1600-h/clip_image050%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image050" border="0" alt="clip_image050" src="http://lh6.ggpht.com/-p3bLC9B-SNE/TyBT279uuvI/AAAAAAAAQ0c/mWfS7W7JJjk/clip_image050_thumb.gif?imgmax=800" width="199" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-jy0KRTwEzzk/TyBT3epqrKI/AAAAAAAAQ0k/OUmzlFRfnuA/s1600-h/clip_image052%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image052" border="0" alt="clip_image052" src="http://lh6.ggpht.com/-kEexmfExtI4/TyBT31VyZQI/AAAAAAAAQ0s/ZJ5P9E97sHg/clip_image052_thumb.gif?imgmax=800" width="229" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-VW563mqE8vo/TyBT4bZOu0I/AAAAAAAAQ00/jjmMNfpJV7s/s1600-h/clip_image054%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image054" border="0" alt="clip_image054" src="http://lh3.ggpht.com/-y4Fm6OZX0YA/TyBT4_i3OpI/AAAAAAAAQ08/nXpZKGdqEJk/clip_image054_thumb.gif?imgmax=800" width="277" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, o ponto de coordenadas igual a (67/34 ; 5) é o centro de gravidade da figura.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 2:&lt;/font&gt; &lt;/b&gt;Achar os momentos em relação aos eixos coordenados da área plana limitada no 2º quadrante pela curva &lt;i&gt;x = y&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; – 9.  &lt;p align="justify"&gt;Aqui vamos introduzir o conceito do retângulo elementar, que é um retângulo de largura infinitesimal. Considere o esboço do gráfico:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-j12vWHGvTJQ/TyBT5mWKxFI/AAAAAAAAQ1E/N7gI7G4BBNo/s1600-h/clip_image056%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image056" border="0" alt="clip_image056" src="http://lh6.ggpht.com/-kkqA6K0Xb7s/TyBT6PThO4I/AAAAAAAAQ1M/nRJC-Qk3Mis/clip_image056_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="346" height="238"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Observando o retângulo elementar da figura acima, podemos ver que sua área é igual a &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-2td8yNUZN_A/TyBT6l5eWNI/AAAAAAAAQ1U/G5JHmibXmwo/s1600-h/clip_image058%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image058" border="0" alt="clip_image058" src="http://lh4.ggpht.com/-NTya-9HvxZs/TyBT7IAvo4I/AAAAAAAAQ1c/64doegUTdHM/clip_image058_thumb.gif?imgmax=800" width="38" height="24"&gt;&lt;/a&gt; e seu centro de gravidade é dado por &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-jIHHxpJ9PGs/TyBT7gHg1ZI/AAAAAAAAQ1k/3PIrfuoIDdg/s1600-h/clip_image060%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image060" border="0" alt="clip_image060" src="http://lh3.ggpht.com/-uKCHWxw3bQ8/TyBT8Sh5FSI/AAAAAAAAQ1s/W8G1byzamy4/clip_image060_thumb.gif?imgmax=800" width="33" height="30"&gt;&lt;/a&gt;. Logo, seu momento em relação ao eixo dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; é &lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-n9tpdQVbmhc/TyBT81JEPqI/AAAAAAAAQ10/dCPqBPDUaUw/s1600-h/clip_image062%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image062" border="0" alt="clip_image062" src="http://lh6.ggpht.com/-nm_gACfbj20/TyBT9b-8w1I/AAAAAAAAQ18/5g6SJvPd95w/clip_image062_thumb.gif?imgmax=800" width="74" height="22"&gt;&lt;/a&gt;. Então:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-ZaBuqEJ3Bjo/TyBT93WCFQI/AAAAAAAAQ2E/xFgfK2AIQEM/s1600-h/clip_image064%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image064" border="0" alt="clip_image064" src="http://lh4.ggpht.com/-4xrskSpJPf4/TyBT-dhaChI/AAAAAAAAQ2M/ur_mtUvv8Ws/clip_image064_thumb.gif?imgmax=800" width="272" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-vpu2w8swNok/TyBT-7GInkI/AAAAAAAAQ2U/RqqwILt_P_M/s1600-h/clip_image066%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image066" border="0" alt="clip_image066" src="http://lh4.ggpht.com/-VCCoNhaLiGE/TyBT_pf5bPI/AAAAAAAAQ2c/HxFXsYhi5Cc/clip_image066_thumb.gif?imgmax=800" width="169" height="52"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Da mesma forma podemos determinar o momento do retângulo elementar em relação ao eixo dos &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;, que é igual a &lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-NLGuNjkC7p4/TyBUAJV5dYI/AAAAAAAAQ2k/pCDwdYSRs94/s1600-h/clip_image068%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image068" border="0" alt="clip_image068" src="http://lh6.ggpht.com/-JQkbLXwVZSg/TyBUAgqjfSI/AAAAAAAAQ2s/TquluYDiCYs/clip_image068_thumb.gif?imgmax=800" width="83" height="30"&gt;&lt;/a&gt;. Então:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-ViKDqzSr9yA/TyBUBAI2G3I/AAAAAAAAQ20/qw0lGudN-z0/s1600-h/clip_image070%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image070" border="0" alt="clip_image070" src="http://lh6.ggpht.com/-Gso8pZ9TT5k/TyBUCgmTKwI/AAAAAAAAQ28/WRUL7rr1K5E/clip_image070_thumb.gif?imgmax=800" width="293" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-EZZ7qUxe14c/TyBUDKItNxI/AAAAAAAAQ3E/25BD72wx3Gg/s1600-h/clip_image072%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image072" border="0" alt="clip_image072" src="http://lh4.ggpht.com/-RXv-XcCwetI/TyBUDz2MvgI/AAAAAAAAQ3M/rZXuJIwdx64/clip_image072_thumb.gif?imgmax=800" width="250" height="53"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 3:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Achar o centro de gravidade da área limitada no primeiro quadrante pela parábola &lt;i&gt;y = &lt;/i&gt;4 – &lt;i&gt;x &lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-gecFCcjE2zk/TyBUEcMNuSI/AAAAAAAAQ3U/hymiHL-MZpI/s1600-h/clip_image074%25255B12%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image074" border="0" alt="clip_image074" src="http://lh4.ggpht.com/-nKMu7uEYzx0/TyBUFIyfrSI/AAAAAAAAQ3c/1snBLy32liI/clip_image074_thumb%25255B9%25255D.jpg?imgmax=800" width="273" height="339"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O centro de gravidade do retângulo elementar é (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; ; 1/2&lt;i&gt;y&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;A área sob a curva no primeiro quadrante será dada pela soma dos retângulos elementares:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-dePPBaUG5QI/TyBUFin32TI/AAAAAAAAQ3k/xzbQj4lQMaA/s1600-h/clip_image076%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image076" border="0" alt="clip_image076" src="http://lh5.ggpht.com/-z_SJFCK1yVo/TyBUGFCAl6I/AAAAAAAAQ3s/hSHZ6dQvYWg/clip_image076_thumb.gif?imgmax=800" width="233" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Os momentos &lt;i&gt;M&lt;sub&gt;x&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;M&lt;sub&gt;y&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; serão dados por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-3VVAOZ5F0-o/TyBUGiAjIzI/AAAAAAAAQ30/eGibKea1VHA/s1600-h/clip_image078%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image078" border="0" alt="clip_image078" src="http://lh4.ggpht.com/-yWmCnIUmyZA/TyBUIaue9iI/AAAAAAAAQ38/Fr0siZVplKs/clip_image078_thumb.gif?imgmax=800" width="307" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;e  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-2fdobTXshoc/TyBUKPrFMRI/AAAAAAAAQ4E/UYpMf0iB1zM/s1600-h/clip_image080%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image080" border="0" alt="clip_image080" src="http://lh6.ggpht.com/-tceAaqOZ2ZQ/TyBUKgC3otI/AAAAAAAAQ4M/njcaEGaKl-Y/clip_image080_thumb.gif?imgmax=800" width="268" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para o cálculo das coordenadas do centro de gravidade, fazemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-KMb-omZ_HX4/TyBULFvEp4I/AAAAAAAAQ4U/AyjXKV4MUgc/s1600-h/clip_image082%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image082" border="0" alt="clip_image082" src="http://lh6.ggpht.com/--opR6mpFbS8/TyBULgsbXfI/AAAAAAAAQ4c/D0AApD-v7A4/clip_image082_thumb.gif?imgmax=800" width="161" height="55"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;e  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-xjU1iXNiXB0/TyBUMFrnC0I/AAAAAAAAQ4k/QnhBVNg0wJ0/s1600-h/clip_image084%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image084" border="0" alt="clip_image084" src="http://lh5.ggpht.com/-hZPap7CeNls/TyBUM62dWKI/AAAAAAAAQ4s/6njxkneZHYk/clip_image084_thumb.gif?imgmax=800" width="135" height="67"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, as coordenadas do centro de gravidade da área limitada pela parábola no primeiro quadrante da curva são (3/4 ; 8/5).  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 4:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Achar o centro de gravidade da área sob a curva &lt;i&gt;y = &lt;/i&gt;2sen (3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;), desde &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 0 à &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = π/3.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-RlWR1vYgl70/TyBUNSMNzKI/AAAAAAAAQ40/SH6vfnfr5u4/s1600-h/clip_image086%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image086" border="0" alt="clip_image086" src="http://lh3.ggpht.com/-LQGaptr6Gng/TyBUN6IP48I/AAAAAAAAQ48/QPvcyCa2zdU/clip_image086_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="393" height="254"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Fazendo uso do retângulo elementar, cujo centro de gravidade é igual a (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; ; 1/2&lt;i&gt;y&lt;/i&gt;), temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-HfajN9dVQWY/TyBUOW1ENaI/AAAAAAAAQ5E/w-V9eOdgVUY/s1600-h/clip_image088%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image088" border="0" alt="clip_image088" src="http://lh4.ggpht.com/-tkOP0J4K4LM/TyBUQdZaqzI/AAAAAAAAQ5M/Fzmlhdrk51E/clip_image088_thumb.gif?imgmax=800" width="224" height="51"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-q1TYNhh-6kE/TyBUQ_lfoLI/AAAAAAAAQ5U/rNE7_zezxqg/s1600-h/clip_image090%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image090" border="0" alt="clip_image090" src="http://lh3.ggpht.com/-I66uVvxz_NM/TyBURfExcbI/AAAAAAAAQ5c/0h1WuBFUlbU/clip_image090_thumb.gif?imgmax=800" width="146" height="51"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-mV6WnbgFwbM/TyBURhp4bPI/AAAAAAAAQ5k/behM6NFryDk/s1600-h/clip_image092%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image092" border="0" alt="clip_image092" src="http://lh4.ggpht.com/-g3l2g9NSOsM/TyBUSamuh0I/AAAAAAAAQ5s/gk6HcSVolVA/clip_image092_thumb.gif?imgmax=800" width="276" height="51"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-BKX4esFbYGs/TyBUS1FNK3I/AAAAAAAAQ50/ZIQENY3wQSk/s1600-h/clip_image094%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image094" border="0" alt="clip_image094" src="http://lh3.ggpht.com/-ud0ItTfugsw/TyBUTVLB5tI/AAAAAAAAQ58/AC91M4bxa9s/clip_image094_thumb.gif?imgmax=800" width="190" height="51"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-NH3qe89d9NI/TyBUUO13iZI/AAAAAAAAQ6E/7626ceqnVsE/s1600-h/clip_image096%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image096" border="0" alt="clip_image096" src="http://lh3.ggpht.com/-vvdwIEvjkeM/TyBUUqUYbFI/AAAAAAAAQ6M/KCKCGo7qOTc/clip_image096_thumb.gif?imgmax=800" width="272" height="51"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-A1fsEHr0Sw4/TyBUVPXzTTI/AAAAAAAAQ6U/49lMv2fj_OU/s1600-h/clip_image098%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image098" border="0" alt="clip_image098" src="http://lh3.ggpht.com/-DhGShGyqx5o/TyBUVlvg6mI/AAAAAAAAQ6g/Ijj9JqzyUko/clip_image098_thumb.gif?imgmax=800" width="238" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para o cálculo das coordenadas do centro de gravidade, fazemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-5HEAjj_7mwg/TyBUWiTV0SI/AAAAAAAAQ6o/eQVGBx_l9mA/s1600-h/clip_image100%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image100" border="0" alt="clip_image100" src="http://lh6.ggpht.com/-sKkcZjCnrnk/TyBUXwjyHsI/AAAAAAAAQ6w/R1DNaFrq0I0/clip_image100_thumb.gif?imgmax=800" width="127" height="67"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;e  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-J3qkeP6lgbQ/TyBUYRmqyxI/AAAAAAAAQ64/E1prQcHQimc/s1600-h/clip_image102%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image102" border="0" alt="clip_image102" src="http://lh3.ggpht.com/-ldJIav56k_s/TyBUY1HnNsI/AAAAAAAAQ7A/n3Z7e9KPJKo/clip_image102_thumb.gif?imgmax=800" width="118" height="64"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, as coordenadas do centro de gravidade da área limitada pela parábola no primeiro quadrante da curva são (π/6 ; π/4).  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Cálculo Diferencial e Integral – Frank Ayres Jr. – McGraw-Hill  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/02/o-calculo-integral.html"&gt;O Cálculo Integral&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/volume-de-uma-calota-esferica.html"&gt;Volume de uma Calota Esférica&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/volume-de-um-segmento-esferico.html"&gt;Volume de um Segmento Esférico&lt;/a&gt; &lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/teste-da-integral-para-convergencia-de.html"&gt;Teste da Integral para Convergência de Séries&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-6801075202675497172?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/6801075202675497172/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/centro-de-gravidade-de-areas-planas.html#comment-form' title='5 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6801075202675497172'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6801075202675497172'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/centro-de-gravidade-de-areas-planas.html' title='Centro de Gravidade de Áreas Planas'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh4.ggpht.com/-dhvFa4dYHHY/TyBTaFRb_AI/AAAAAAAAQuc/F-NDvElAKEM/s72-c/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>5</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-410666638270692841</id><published>2012-01-22T10:19:00.001-02:00</published><updated>2012-01-22T10:19:32.380-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Curiosidades'/><title type='text'>2012: Ano Bissexto</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Em 2012, o mês de fevereiro terá 29 dias. Para uma criança que venha a nascer em 29 de fevereiro de 2012, em 2020 terá 8 anos e esta poderá dizer para seu colegas na escola: “na verdade, eu só tenho 2 anos!”.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-a6Wy3y4B8R4/Txv-zEsrKqI/AAAAAAAAQt0/u0v-jKy9CLg/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh5.ggpht.com/-PFouAdD2Os4/Txv-z_2eRfI/AAAAAAAAQt8/Y-azjCK_Dmw/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="500" height="296"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A regra para o ano bissexto é complicada mesmo: todo ano bissexto é divisível por 4, exceto aqueles terminados em 00. Contudo, se o ano em questão for terminado com 00, e seja divisível por 400, então será bissexto. Então, 2012 é bissexto, mas 2100, 2200, 2300 não serão. Já 2400 será.  &lt;p align="justify"&gt;A Terra completa uma rotação em 23 horas, 56 minutos e 4,1 segundos; a Lua dá uma volta em torno da Terra a cada 27 dias, 7 horas e 40 minutos; e a Terra completa sua translação em torno do Sol em 365 dias, 6 horas, 9 minutos e 9 segundos.  &lt;p align="justify"&gt;Estes ciclos não são múltiplos uns dos outros, pois não há um número inteiro de ciclos lunares num ano e não há um número inteiro de dias num ano solar, não podendo, assim, haver um calendário simples e perfeito.  &lt;p align="justify"&gt;Como os antigos não conheciam a teoria da relatividade, descobriram o assincronismo da Terra, da Lua e do Sol por observação, na tentativa e erro. Os egípcios tinham um ano de 365 dias e tiveram a ideia de colocar um dia extra a cada 4 anos. Júlio César obrigou todo o império romano a adotar a ideia egípcia: o calendário romano estava tão bagunçado que o ano de 46 a.C. precisou ter 80 dias a mais para corrigir os erros acumulados nos anos anteriores.  &lt;p align="justify"&gt;O Calendário Juliano foi adotado pela igreja, mas em 1422, os minutos de defasagem entre o calendário e o ciclo solar já tinham somado 10 dias. Em 1582, o papa Gregório XIII encomendou uma reforma e implementou a regra que vale até hoje:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-3n6n7OrgkEo/Txv-0UniaCI/AAAAAAAAQuE/yOXUjGOkyjM/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-uuwEMz-ktmQ/Txv-0yXVOOI/AAAAAAAAQuM/wjxi9c4P-DY/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="232" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, para sincronizar um calendário de 365 dias com o ano solar, acrescente 1 dia a cada 4 anos, retire um dia a cada 100 anos e acrescente 1 dia a cada 400 anos.  &lt;p align="justify"&gt;Mas, talvez algum dia, regra precise ser reformulada, pois hoje, sabe-se que o ano solar não vale mais 365,2425 dias, mas sim 365,25636 dias. Desta forma, desde 1582 o calendário gregoriano já deveria ter escorregado quase 6 dias. Contudo, graças a teoria da relatividade, os astrônomos descobriram que a órbita da Terra muda um pouco todo ano. Por enquanto a humanidade precisará esperar até o ano de 9582 para saber se o calendário gregoriano precisará de um ajuste algum dia desses.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Revista Cálculo, Nº 12  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/02/as-velocidades-da-terra.html"&gt;As Velocidades da Terra&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/09/as-limitacoes-da-mecanica-newtoniana-e.html"&gt;As Limitações da Mecânica Newtoniana e a Teoria da Relatividade&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://raiosinfravermelhos.blogspot.com/2009/08/calendario-cosmico.html"&gt;Calendário Cósmico&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://raiosinfravermelhos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Infravermelho&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-410666638270692841?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/410666638270692841/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/2012-ano-bissexto.html#comment-form' title='7 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/410666638270692841'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/410666638270692841'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/2012-ano-bissexto.html' title='2012: Ano Bissexto'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-PFouAdD2Os4/Txv-z_2eRfI/AAAAAAAAQt8/Y-azjCK_Dmw/s72-c/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>7</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-762561248094329358</id><published>2012-01-19T07:48:00.001-02:00</published><updated>2012-01-19T07:48:17.450-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Probabilidade'/><title type='text'>O Processo de Poisson</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Siméon Denis Poisson nasceu em Pithiviers, França, a 21 de Junho de 1781. Entrou na École Polytechnique em Paris em 1798, como primeiro colocado de sua turma, atraindo imediatamente a atenção dos professores da escola, deixando-o livre para escolher o que estudar. Teve como professores Laplace (1749 – 1827), Lagrange (1736 – 1813) e Fourier (1768 – 1830), tornando-se muito amigo destes.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-yBA6TuzmxwI/TxfmrLkVtYI/AAAAAAAAQrA/YiWGATk8noU/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-CacWDrDbyeA/Txfms5AAGPI/AAAAAAAAQrI/vkmbbVTrT5w/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="398" height="273"&gt;&lt;/a&gt; Em 1800, menos de dois anos depois de seu ingresso, publicou duas memórias, uma sobre o método da eliminação de Étienne Bézout, e a outra sobre o número de integrais de uma equação em diferenças finitas. Esta última foi examinada por Sylvestre François Lacroix e Adrien-Marie Legendre, que recomendaram sua publicação no &lt;i&gt;Recueil des savants étrangers&lt;/i&gt;, uma honra sem precedentes para um jovem de dezoito anos. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Seu pai foi um administrador público e queria que ele fosse médico, mas Poisson não tinha vocação para a medicina. Em 1802 começou a ensinar matemática na escola onde se formou e em 1809 foi nomeado professor de matemática pura na faculdade de ciências.  &lt;p align="justify"&gt;Poisson publicou trabalhos que ajudaram a fazer da eletricidade e do magnetismo um ramo da física matemática. Efetuou, também, importantes estudos na área da mecânica, da astronomia, da geometria diferencial e da teoria das probabilidades.  &lt;p align="justify"&gt;Na teoria das probabilidades deu a sua grande contribuição, descobrindo uma forma limitada da distribuição binomial, a qual mais tarde, em 1810, obteve o seu nome: a distribuição de Poisson. É considerada uma das mais importantes distribuições de Probabilidades. Esta distribuição descreve a probabilidade como um acontecimento casual, ocorrido num espaço ou intervalo de tempo sob as circunstâncias de a probabilidade de um acontecimento ocorrer ser muito pequena, mas o número de tentativas é muito grande, então o atual acontecimento ocorre algumas vezes.  &lt;p align="justify"&gt;Publicou cerca de quatrocentos trabalhos entre os quais em 1837 a obra &lt;i&gt;Recherches sur la probabilite des jugements&lt;/i&gt;. Foi nomeado membro da Academia Francesa e obteve o título de Barão em 1825.  &lt;p align="justify"&gt;Poisson morreu a 25 de Abril de 1840, em Sceaux, França.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;O Processo de Poisson&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Muitos fenômenos podem ser vistos como uma grande quantidade de “acontecimentos” separados e distintos ocorrendo em relação a um “espaço de acontecimentos” contínuos. Se o “espaço de acontecimentos” fosse o tempo, os acontecimentos poderiam ser qualquer coisa, como desintegração de átomos individuais de urânio ou mesmo suicídios no metrô de São Paulo. Por outro lado, o “espaço” contínuo pode ser o volume de um suprimento de água do reservatório de uma cidade e os “acontecimentos” ou “eventos” podem ser a existência de bactérias coliformes dentro deste volume de água.  &lt;p align="justify"&gt;Um fenômeno como qualquer dos descritos acima é chamado de &lt;i&gt;Processo de Poisson&lt;/i&gt;, desde que as seguintes condições sejam cumpridas:  &lt;p align="justify"&gt;1) Se a variável &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; representa o espaço contínuo, então a probabilidade de um evento em um intervalo pequeno Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt; de &lt;i&gt;t &lt;/i&gt;é proporcional a Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt;;  &lt;p align="justify"&gt;2) A probabilidade de dois ou mais eventos em um mesmo intervalo pequeno Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt; de &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; é desprezível;  &lt;p align="justify"&gt;3) Se Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; e Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; forem dois intervalos pequenos de &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; não-superpostos, então a ocorrência ou a não-ocorrência de um evento em Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; não exercerão influência sobre a ocorrência ou não-ocorrência de um evento em Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Sob tais condições, a probabilidade de ocorrerem &lt;i&gt;k&lt;/i&gt; eventos em &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; unidades do espaço contínuo é dada pela fórmula de Poisson:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-TuHiC6Ke1Yc/TxfmulVYeQI/AAAAAAAAQrQ/rJyPyPMKooI/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh6.ggpht.com/-badmmAIMz5s/TxfmvJLOmiI/AAAAAAAAQrY/jGC-Ui_RD0w/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="109" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;onde a constante λ é a média contínua do número de acontecimentos pode unidade do espaço.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Sabe-se que existem bactérias coliformes no reservatório de suprimento de água de uma cidade a uma taxa média de λ = 2 bactéria por centímetro cúbico de água. Considere que a presença da bactéria coliforme em uma amostra desta água é um Processo de Poisson, isto é, um acontecimento é a ocorrência de uma única bactéria e o espaço contínuo é o volume de água envolvido. Se uma amostra de 9 centímetro cúbicos de água é retirado do reservatório, qual é a probabilidade de a amostra conter exatamente 20 bactérias coliformes?  &lt;p align="justify"&gt;Temos aqui &lt;i&gt;t =&lt;/i&gt;9 &lt;i&gt;cm&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;, λ = 2 bactérias por &lt;i&gt;cm&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; em média e &lt;i&gt;k&lt;/i&gt; = 20 bactérias. Logo, pela fórmula de Poisson:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-IzwT8xbFRn0/TxfmvgqPjEI/AAAAAAAAQrg/2hfMULntZhY/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh6.ggpht.com/-SUHGgqNHCpI/TxfmwLa6AnI/AAAAAAAAQro/uM4QWypFA4s/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="424" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 2:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Em um certo livro de cálculo existem 4.000 exercícios propostos. As respostas para todos esses exercícios estão no fim do livro. Entretanto, 1% das respostas dadas são incorretas. A aluna Sofia faz 10 exercícios e então compara suas respostas com aquelas dadas no fim do livro. Qual a probabilidade de que todas as 10 respostas do fim do livro estejam corretas?  &lt;p align="justify"&gt;Apesar do espaço (isto é, as respostas no fim do livro) não ser realmente contínuo, existirão tantas respostas (4.000 delas) que poderemos seguramente desprezar esta descontinuidade e usar a fórmula de Poisson. Aqui, um evento é uma resposta errada. Como 1% das 4.000 respostas estão erradas, existem 40 respostas incorretas e desta forma, λ = 40/4.000 = 0,01 erro por resposta. Para &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; = 10 respostas e &lt;i&gt;k&lt;/i&gt; = 0 erros, a pela fórmula de Poisson temos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-Cj5jmn3kR_0/TxfmwcP71EI/AAAAAAAAQrw/R4fJOnvrf5Q/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/-7J2TAD9wRjY/Txfmw2HwQ0I/AAAAAAAAQr4/WwOMT1xWr4w/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="433" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta forma existe 90% de probabilidade de nenhum erro nas 10 respostas.  &lt;p align="justify"&gt;Suponha que tenha mos um processo de Poisson cujo espaço seja o tempo, de modo que em qualquer intervalo curto de tempo Δ&lt;i&gt;t&lt;/i&gt; podemos ou não observar um acontecimento; Seja λ o número médio contínuo de acontecimentos por unidade de intervalo de tempo. Pela fórmula de Poisson, a probabilidade de ocorrerem &lt;i&gt;k&lt;/i&gt; acontecimentos em um intervalo de tempo &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; é dada por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-A80b_OgWBrM/TxfmxeZN0MI/AAAAAAAAQsA/HLSoGycT9ow/s1600-h/clip_image004%25255B1%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004[1]" border="0" alt="clip_image004[1]" src="http://lh4.ggpht.com/-KBL56WBNQBA/TxfmyMpIwVI/AAAAAAAAQsI/ff9IG56Jbfc/clip_image004%25255B1%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="109" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Comecemos a observar esse processo de Poisson e registrar o tempo passado &lt;i&gt;T&lt;/i&gt; até o primeiro acontecimento. Denotemos a probabilidade de que o tempo de espera &lt;i&gt;T&lt;/i&gt; até o primeiro acontecimento exceda &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; como:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-A1_tZBICHQM/Txfmy7c8NKI/AAAAAAAAQsQ/N0UWqEQOvH4/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh6.ggpht.com/-lzv2pSdcx9c/TxfmzR8dzqI/AAAAAAAAQsY/WFJ6hCdV0mU/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="60" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Então, se tomarmos um exemplo, se &lt;i&gt;P&lt;/i&gt;{&lt;i&gt;T &lt;/i&gt;&amp;gt; 2} = 0,57, onde o tempo é medido em horas, em aproximadamente 57% dos casos, poderemos esperar pelo menos 2 horas antes que ocorra o primeiro evento. Analogamente, denotaremos por &lt;i&gt;P&lt;/i&gt; {&lt;i&gt;T&lt;/i&gt; ≤ &lt;i&gt;t&lt;/i&gt;} a probabilidade de que o tempo de espera &lt;i&gt;T&lt;/i&gt; não exceda &lt;i&gt;t&lt;/i&gt;. Vejam que se &lt;i&gt;P&lt;/i&gt;{&lt;i&gt;T &amp;gt; &lt;/i&gt;2} = 0,57, então &lt;i&gt;P&lt;/i&gt;{&lt;i&gt;T &lt;/i&gt;≤ 2} = 0,43. Generalizando:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-1jmAOdqeOMA/TxfmzrpUYaI/AAAAAAAAQsg/djqyQhYp-4M/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh4.ggpht.com/-1ZOaet0YsMU/Txfm0MmAa0I/AAAAAAAAQso/Wiva-S3GpSo/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="169" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Dizer que o tempo de espera &lt;i&gt;T&lt;/i&gt; até que ocorra o primeiro acontecimento excede &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; é equivalente a dizer que existem exatamente zero acontecimentos no intervalo de tempo &lt;i&gt;t&lt;/i&gt;. Portanto, utilizando-se a fórmula de Poisson com &lt;i&gt;k = &lt;/i&gt;0, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-arN0ovMglCM/Txfm0jwwAFI/AAAAAAAAQsw/haIy0oSS86s/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh4.ggpht.com/-Klj_jBRo-F8/Txfm1C_MhxI/AAAAAAAAQs4/Jh0SPs5aWdc/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="239" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;e  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-qR2HUX9asoI/Txfm1rEElBI/AAAAAAAAQtA/bn6fPXhWnnA/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh4.ggpht.com/-O9ukzR8k07E/Txfm2AbgJ_I/AAAAAAAAQtI/ssp9W3JdagQ/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="139" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;onde λ é o número médio de acontecimentos por unidade de tempo.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 3:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; As falhas que ocorrem em um certo tipo de motor de jatos obedecem aproximadamente a um processo de Poisson tendo em média uma falha a cada 1000 horas de operação. Qual é a probabilidade de um desses motores funcionar 1500 horas sem uma falha?  &lt;p align="justify"&gt;Temos que λ = 1/1000 falhas por hora. Logo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-AuPQaiMBzGg/Txfm2r8bWbI/AAAAAAAAQtQ/u1ItKcUDoFQ/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh4.ggpht.com/-O0lggTs_k0I/Txfm3Bww2OI/AAAAAAAAQtY/ekqVRy9kDXA/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="364" height="30"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 4:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Sabe-se que erros de impressão ocorrem em um certo livro decido pelo Governo a uma taxa média de um por cada 100 páginas. Qual é a probabilidade de que o primeiro erro ocorra antes da página 76?  &lt;p align="justify"&gt;Neste caso, λ = 1/100 erros de impressão por página, logo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-fcwQjr3f40k/Txfm3YoqlVI/AAAAAAAAQtg/i73VfbUy_JQ/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh6.ggpht.com/-n6zMvH7bhv0/Txfm4BLiXCI/AAAAAAAAQto/eqTfZhLtin8/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="294" height="30"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;[1] Munem-Foulis – Cálculo V1 &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Simeon_Poisson"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Simeon_Poisson&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;[3] &lt;a href="http://www.alea.pt/html/nomesEdatas/swf/biografias.asp?art=14"&gt;http://www.alea.pt/html/nomesEdatas/swf/biografias.asp?art=14&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/no-cerne-do-enem-o-teorema-de-bayes.html" target="_blank"&gt;No Cerne do ENEM, o Teorema de Bayes&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-teorema-de-hardy-weinberg.html" target="_blank"&gt;O Teorema de Hardy-Weinberg&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/07/regressao-linear.html" target="_blank"&gt;Regressão Linear&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/07/regressao-polinomial.html" target="_blank"&gt;Regressão Polinomial&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-762561248094329358?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/762561248094329358/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/o-processo-de-poisson.html#comment-form' title='4 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/762561248094329358'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/762561248094329358'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/o-processo-de-poisson.html' title='O Processo de Poisson'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-CacWDrDbyeA/Txfms5AAGPI/AAAAAAAAQrI/vkmbbVTrT5w/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>4</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-3111318383246668887</id><published>2012-01-13T07:54:00.001-02:00</published><updated>2012-01-13T23:09:08.105-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cálculo'/><title type='text'>Teste da Integral para Convergência de Séries</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;O teorema conhecido como teste da integral ou teste de &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2010/06/o-calculo-de-leibniz-parte-1.html" target="_blank"&gt;Leibniz&lt;/a&gt; para verificar convergências de séries faz uso da teoria de integrais impróprias.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-35FhY6Spzls/Tw_-bykNafI/AAAAAAAAQUc/wy2WsDbeCSI/s1600-h/Teste%252520da%252520Integral%252520para%252520Converg%2525C3%2525AAncia%252520de%252520S%2525C3%2525A9ries%25255B1%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="Teste da Integral para Converg&amp;ecirc;ncia de S&amp;eacute;ries" border="0" alt="Teste da Integral para Converg&amp;ecirc;ncia de S&amp;eacute;ries" src="http://lh4.ggpht.com/--bTA85B5fIY/Tw_-cVETm_I/AAAAAAAAQUk/m4xIOFCVASw/Teste%252520da%252520Integral%252520para%252520Converg%2525C3%2525AAncia%252520de%252520S%2525C3%2525A9ries_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="413" height="149"&gt;&lt;/a&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Se &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;n&lt;/i&gt;) representa o termo geral &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-DeysTNjXfE0/Tw_-cuA7mRI/AAAAAAAAQUs/8K1kT1YLK-w/s1600-h/clip_image004%25255B6%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh6.ggpht.com/-tX39XHP0iaw/Tw_-dN4eJ3I/AAAAAAAAQU0/cTHWru94YxA/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="17" height="22"&gt;&lt;/a&gt; de uma série numérica infinita de termos positivos, &lt;i&gt;u&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;&lt;i&gt; + u&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&lt;i&gt; + u&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt; + ..., e se &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;) é decrescente para x &amp;gt; ξ, onde ξ é um número positivo, a série será convergente se a integral imprópria&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-OfPz4oLzAG4/Tw_-dserJGI/AAAAAAAAQU8/z2AlIGbIKbE/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh3.ggpht.com/-NbHeruPcIkM/Tw_-dxsABZI/AAAAAAAAQVE/0Sis6DmFcIQ/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="81" height="47"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;convergir ou a série será divergente se ela divergir.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Demonstração:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Seja &lt;i&gt;i&lt;/i&gt; um número inteiro positivo ≥ ξ. Pelo teorema do valor médio para integrais, existe um número &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-U4yDPotmAAM/Tw_-ebNGcSI/AAAAAAAAQVM/cAoCi4_MDwQ/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh5.ggpht.com/-_XTtQ6Taa0Q/Tw_-eoKvJgI/AAAAAAAAQVU/iBMy4Y3tplo/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="9" height="22"&gt;&lt;/a&gt; tal que:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Jdetlvv-YqU/Tw_-fHp5S5I/AAAAAAAAQVc/Vg7msTcDY0E/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh4.ggpht.com/-Uj7j6zddvw4/Tw_-fkRSRaI/AAAAAAAAQVk/n6rIYKR64KI/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="90" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;e  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-AEYhzKeKe-U/Tw_-gCsiHuI/AAAAAAAAQVs/cjv-QKYpTuU/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh3.ggpht.com/-z0pxaNgYbPU/Tw_-gXMKrhI/AAAAAAAAQV0/5bG9F0enfy4/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="167" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; é uma função decrescente, temos que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-HX7g5EgtF0Y/Tw_-gzE_RhI/AAAAAAAAQV8/xq9FrX-2GNw/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh6.ggpht.com/-lu9bmF0Y1Xs/Tw_-hfqJeOI/AAAAAAAAQWE/9RllD3HfE7M/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="194" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, substituindo (1) em (2), obtemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-BM2B0Q-ktuA/Tw_-hgJuKTI/AAAAAAAAQWM/bTtXZmyTIuU/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh4.ggpht.com/-RXniWRKpyYo/Tw_-iGpEYzI/AAAAAAAAQWU/UwrVh81SVLU/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="238" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se &lt;i&gt;n&lt;/i&gt; for um número inteiro positivo ≥ ξ, teremos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-gfvxe5Yo8Xo/Tw_-iawUwWI/AAAAAAAAQWc/6PJOUTIGWCQ/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh4.ggpht.com/--odm-cUJ6nU/Tw_-jH50_1I/AAAAAAAAQWk/GC9XeCB8Sbw/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="312" height="55"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se e somente se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-5s4cGmIm8oE/Tw_-jqhzpxI/AAAAAAAAQWs/R3WV2sDTYKI/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh4.ggpht.com/-_5JVlkBEMqo/Tw_-kJhEcfI/AAAAAAAAQWw/OjpDsj1EnG0/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="421" height="59"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;ou seja,  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-kA1niEjDdng/Tw_-kcU87aI/AAAAAAAAQW8/f7p0iwS4hWQ/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh5.ggpht.com/-gY-kaSSAyiA/Tw_-lVGAtSI/AAAAAAAAQXI/1VpuO7Dd9lk/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="307" height="57"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, desta expressão segue que  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-DfwcuqnPVZ8/Tw_-l1LbqvI/AAAAAAAAQXQ/dwMJMoMVg74/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh4.ggpht.com/-g_9QiIOtdTY/Tw_-mbtrQUI/AAAAAAAAQXY/cJeTN3MJCWw/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="434" height="57"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Observe que o somatório nesta expressão é a sequência das somas parciais da série da, isto é:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-6BW4tk0YH8Q/Tw_-mvy0WCI/AAAAAAAAQXg/1XIZ_4QuXXw/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh3.ggpht.com/-Fyi_ec4Mx8g/Tw_-nE2TmDI/AAAAAAAAQXo/wSpfBNeJ6MQ/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="89" height="55"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;de modo que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-1ke89fmYMCA/Tw_-n5YhicI/AAAAAAAAQXw/vqknkbLu6B8/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh3.ggpht.com/-OMNcmROsJXg/Tw_-ofC6uUI/AAAAAAAAQX4/mEW-NYeZA2U/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="389" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se a integral imprópria converge, isto é, se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-kcoL7HwJj9o/Tw_-ojAAmBI/AAAAAAAAQYA/kjtiMMuVGT8/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh4.ggpht.com/-gQQPwy5gkuQ/Tw_-qo16PaI/AAAAAAAAQYI/MEYUIc1qP2g/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="149" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Então de (6), &lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-HxUmdgBxSo8/Tw_-q5eH0cI/AAAAAAAAQYQ/njpWrx8fXKc/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh5.ggpht.com/-dIQUWmBgttY/Tw_-rd1MIgI/AAAAAAAAQYY/6Ud7Z-dGws0/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="129" height="28"&gt;&lt;/a&gt;, e sendo &lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-xZULXAYyppQ/Tw_-rhHMQ0I/AAAAAAAAQYg/-MqZudPr09I/s1600-h/clip_image004%25255B1%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004[1]" border="0" alt="clip_image004[1]" src="http://lh4.ggpht.com/-k9U4uXR9X6g/Tw_-sXx33II/AAAAAAAAQYo/DSC9LoTnEuc/clip_image004%25255B1%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="17" height="22"&gt;&lt;/a&gt; uma sequência de termos positivos, então a sequência &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-XK72X4qLJsE/Tw_-s5aw_HI/AAAAAAAAQYw/qLcASuyBLwo/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh5.ggpht.com/-J2d0GQwpix8/Tw_-tVP0EvI/AAAAAAAAQY4/D2pZdYcc_K8/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="16" height="22"&gt;&lt;/a&gt; é crescente e, portanto convergente. Reciprocamente, se a série:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-NgPgaj4sZaI/Tw_-uILga-I/AAAAAAAAQZA/113uRd5dE6I/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh3.ggpht.com/-qz0v2eifQqQ/Tw_-ukm9B-I/AAAAAAAAQZI/IvDtfJ-04R8/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="52" height="55"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;isto é, se &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ox38ycsiu_A/Tw_-vFwpnzI/AAAAAAAAQZQ/yxMYdiIynjs/s1600-h/clip_image038%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image038" border="0" alt="clip_image038" src="http://lh3.ggpht.com/-j2tNwxF56gw/Tw_-wP-P3MI/AAAAAAAAQZY/qDjpNqxaycU/clip_image038_thumb.gif?imgmax=800" width="48" height="28"&gt;&lt;/a&gt; existe, segue da segunda desigualdade acima que a integral imprópria converge.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Suponha agora que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-lABW6CHQL6I/Tw_-w47FcEI/AAAAAAAAQZk/rhXwOsiw3tA/s1600-h/clip_image040%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image040" border="0" alt="clip_image040" src="http://lh3.ggpht.com/-7Fw124GFIwc/Tw_-xmnxwVI/AAAAAAAAQZs/GgB_6kMNHg0/clip_image040_thumb.gif?imgmax=800" width="159" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Da expressão:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-z1XuSubExoQ/Tw_-yX2vuJI/AAAAAAAAQZ8/BCwp3EYlJrs/s1600-h/clip_image042%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image042" border="0" alt="clip_image042" src="http://lh3.ggpht.com/-M3PO6xmqMNs/Tw_-zHw71tI/AAAAAAAAQaE/-ZJzb5nxDwo/clip_image042_thumb.gif?imgmax=800" width="240" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;segue que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-YdDIVmogus0/Tw_-zzxb8wI/AAAAAAAAQaM/s_hSt4NoiQE/s1600-h/clip_image044%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image044" border="0" alt="clip_image044" src="http://lh3.ggpht.com/-XpAjeoocbxo/Tw_-0TKC58I/AAAAAAAAQaU/nhfLJ_lZzdI/clip_image044_thumb.gif?imgmax=800" width="102" height="28"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;ou seja,  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-OQ3QdmW3uqM/Tw_-0y-y8qI/AAAAAAAAQac/6lNwi2oLLCU/s1600-h/clip_image046%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image046" border="0" alt="clip_image046" src="http://lh3.ggpht.com/-12oQCYBjj0U/Tw_-1CSrDrI/AAAAAAAAQao/_uKBvfsMhbw/clip_image046_thumb.gif?imgmax=800" width="175" height="56"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;De forma análoga, se a série dada for divergente, então da desigualdade:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-9J-shGdz5EU/Tw_-1s6-I_I/AAAAAAAAQaw/2MTrlzjUJqs/s1600-h/clip_image048%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image048" border="0" alt="clip_image048" src="http://lh5.ggpht.com/-eFz49Xglo00/Tw_-100GbjI/AAAAAAAAQa4/atK3yq9LIwQ/clip_image048_thumb.gif?imgmax=800" width="225" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;segue que a integral imprópria diverge.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Verificar a convergência da série:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-sc-8VW2MjIg/Tw_-2UisGgI/AAAAAAAAQbA/a07Ns7V9ZI4/s1600-h/clip_image050%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image050" border="0" alt="clip_image050" src="http://lh4.ggpht.com/-YJikoujpNWQ/Tw_-22BBVII/AAAAAAAAQbI/vhIChqq8pec/clip_image050_thumb.gif?imgmax=800" width="167" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O termo geral&lt;i&gt; &lt;/i&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-bgtZ-tqaZaE/Tw_-3KidpPI/AAAAAAAAQbQ/fYlyIkKAtUE/s1600-h/clip_image052%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image052" border="0" alt="clip_image052" src="http://lh3.ggpht.com/-BcxYQola2Fg/Tw_-3rhtCEI/AAAAAAAAQbU/S-bpqTBcOYs/clip_image052_thumb.gif?imgmax=800" width="21" height="22"&gt;&lt;/a&gt;é igual a:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Hpye3nOATg4/Tw_-32quGsI/AAAAAAAAQbg/ZvBmou1mZh8/s1600-h/clip_image054%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image054" border="0" alt="clip_image054" src="http://lh4.ggpht.com/-85pdFdB83ZY/Tw_-4S3vdKI/AAAAAAAAQbo/1OkKTBOt97w/clip_image054_thumb.gif?imgmax=800" width="333" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No intervalo &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; &amp;gt; 1, &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;) &amp;gt; 0 e é decrescente, pois é fácil mostrar que a derivada é negativa para x&amp;gt;1. Tomando ξ = 1:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-JIeXjg8Wudo/Tw_-4s-8W4I/AAAAAAAAQbw/tciC5fX2Kjk/s1600-h/clip_image056%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image056" border="0" alt="clip_image056" src="http://lh4.ggpht.com/-qZ50x0WRd60/Tw_-41T5SSI/AAAAAAAAQb4/kKlcJEjQsN8/clip_image056_thumb.gif?imgmax=800" width="373" height="47"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-_PhFHiH-G7w/Tw_-5CANy5I/AAAAAAAAQcA/WUw8fhufnV0/s1600-h/clip_image058%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image058" border="0" alt="clip_image058" src="http://lh5.ggpht.com/-aHMmX-HIU_k/Tw_-5oKbanI/AAAAAAAAQcI/K58QRHbXtd0/clip_image058_thumb.gif?imgmax=800" width="341" height="35"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A integral não existe e a série é divergente.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 2:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Verificar a convergência da série:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-ikGfmFEODEI/Tw_-6DGOjkI/AAAAAAAAQcQ/rYS49dQo1Ic/s1600-h/clip_image060%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image060" border="0" alt="clip_image060" src="http://lh4.ggpht.com/-pg1vRtVw0eU/Tw_-6aaT9yI/AAAAAAAAQcY/i60504k8e-o/clip_image060_thumb.gif?imgmax=800" width="152" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O termo geral &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-ODc8YnriInU/Tw_-6z4cLwI/AAAAAAAAQcg/gjQkLoxVbX0/s1600-h/clip_image062%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image062" border="0" alt="clip_image062" src="http://lh3.ggpht.com/-n_Cn_nwixuk/Tw_-7K2bvbI/AAAAAAAAQco/sxS2QtfuHbI/clip_image062_thumb.gif?imgmax=800" width="20" height="22"&gt;&lt;/a&gt; desta sequência é:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/--qsPmqG58z8/Tw_-7Y0xiVI/AAAAAAAAQcw/chzMnEaBaEY/s1600-h/clip_image064%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image064" border="0" alt="clip_image064" src="http://lh4.ggpht.com/-DCytHBopr6Y/Tw_-77q9CmI/AAAAAAAAQc4/mq-Vvwgrd6A/clip_image064_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;No intervalo &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; &amp;gt; 1, &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;) &amp;gt; 0 e é decrescente, pois &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-69oXKVVtCHg/Tw_-8AfPeWI/AAAAAAAAQdA/M7ixAsD-wHw/s1600-h/clip_image066%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image066" border="0" alt="clip_image066" src="http://lh4.ggpht.com/-LpSTokGaHkc/Tw_-8-MJ_5I/AAAAAAAAQdM/Yw282rtU-70/clip_image066_thumb.gif?imgmax=800" width="122" height="30"&gt;&lt;/a&gt; para x &amp;gt; 0. Tomando ξ = 1:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-WVasIEgmiqs/Tw_-9Sntu3I/AAAAAAAAQdU/hFgXWRNRtyM/s1600-h/clip_image068%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image068" border="0" alt="clip_image068" src="http://lh3.ggpht.com/-VgMwsPkWr3s/Tw_--D2fJ0I/AAAAAAAAQdc/pjShobGeueg/clip_image068_thumb.gif?imgmax=800" width="342" height="47"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-GyeONQDRVi0/Tw_--dkKbfI/AAAAAAAAQdo/9NDx3r_vkuU/s1600-h/clip_image070%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image070" border="0" alt="clip_image070" src="http://lh5.ggpht.com/-VnfwNBnPJpA/Tw_--1CGcrI/AAAAAAAAQdw/uEA3oeFoiOs/clip_image070_thumb.gif?imgmax=800" width="296" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta forma, a integral existe e a série é convergente.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 3:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Verificar a convergência da série:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-GQCgLQd2XWQ/Tw_-_M9N5pI/AAAAAAAAQd4/Hj88PlrMI_I/s1600-h/clip_image072%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image072" border="0" alt="clip_image072" src="http://lh5.ggpht.com/-SDBIH3TN5ys/Tw_-_gwzP7I/AAAAAAAAQeA/cB0IQ4E5E_M/clip_image072_thumb.gif?imgmax=800" width="149" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O termo geral &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-I0PjPKoJn5k/Tw__AbC0dTI/AAAAAAAAQeI/xuZdRa27Msk/s1600-h/clip_image004%25255B2%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004[2]" border="0" alt="clip_image004[2]" src="http://lh3.ggpht.com/-O94_0JzmsnE/Tw__AlMx5tI/AAAAAAAAQeQ/ZIfYdBnrXCA/clip_image004%25255B2%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="17" height="22"&gt;&lt;/a&gt; desta sequência é:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-4ehY7IXaNmQ/Tw__BqM1qwI/AAAAAAAAQeY/rKvC1HBnzn0/s1600-h/clip_image074%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image074" border="0" alt="clip_image074" src="http://lh3.ggpht.com/-mvoFgMFwYVk/Tw__CAsr98I/AAAAAAAAQeg/WV1yQaY87MM/clip_image074_thumb.gif?imgmax=800" width="247" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;No intervalo &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; &amp;gt; 1, &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;) &amp;gt; 0 e é decrescente. Tomando ξ = 1:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-aYG-yUx1jEA/Tw__ChYhfFI/AAAAAAAAQes/bMGWM40MFsg/s1600-h/clip_image076%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image076" border="0" alt="clip_image076" src="http://lh6.ggpht.com/-0bwoGGsfIwM/Tw__DnAAqeI/AAAAAAAAQe0/Bb5fTYkjdew/clip_image076_thumb.gif?imgmax=800" width="327" height="48"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-c_G4-eRoMmo/Tw__EZ5fkAI/AAAAAAAAQe8/Rppn8OpIzlQ/s1600-h/clip_image078%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image078" border="0" alt="clip_image078" src="http://lh3.ggpht.com/-ViRl3gcl6w4/Tw__E398QbI/AAAAAAAAQfE/rCuL2EHeiMs/clip_image078_thumb.gif?imgmax=800" width="311" height="52"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Podemos ter três possibilidades:  &lt;p align="justify"&gt;Se &lt;i&gt;p &lt;/i&gt;&amp;gt; 1:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-mG8XYDtzuw0/Tw__FUYDVxI/AAAAAAAAQfM/cANWMuwDHq4/s1600-h/clip_image080%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image080" border="0" alt="clip_image080" src="http://lh3.ggpht.com/-oQUGr4YwrsQ/Tw__FvjF11I/AAAAAAAAQfU/7gPsSWMbvRA/clip_image080_thumb.gif?imgmax=800" width="422" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;e a série converge.  &lt;p align="justify"&gt;Se &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; &amp;lt; 1:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-FA9bPBt8jkI/Tw__GFTs4eI/AAAAAAAAQfc/kGfpQUm-dU0/s1600-h/clip_image082%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image082" border="0" alt="clip_image082" src="http://lh3.ggpht.com/-rvggFouk-y0/Tw__LVcCTHI/AAAAAAAAQfk/H2WkN_qWJXo/clip_image082_thumb.gif?imgmax=800" width="220" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;e a série diverge.  &lt;p align="justify"&gt;Se &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; = 1, a série é a série harmônica:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-5X8tD0OZdSg/Tw__LhH4eAI/AAAAAAAAQfs/4hy5vxZBPU4/s1600-h/clip_image084%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image084" border="0" alt="clip_image084" src="http://lh4.ggpht.com/-f8e6xZ15heU/Tw__MNvkxGI/AAAAAAAAQf0/CiFCguSrIFs/clip_image084_thumb.gif?imgmax=800" width="125" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, o termo geral &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-8KuadVxQvbk/Tw__MZGouHI/AAAAAAAAQf8/DizF27Wu_ME/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004[3]" border="0" alt="clip_image004[3]" src="http://lh6.ggpht.com/-UBeH_WAn2I8/Tw__MxWr3lI/AAAAAAAAQgE/BpnZOmhColw/clip_image004%25255B3%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="17" height="22"&gt;&lt;/a&gt; será:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-P5tBsfjISb4/Tw__NemGV2I/AAAAAAAAQgM/_xBIbHS33pU/s1600-h/clip_image086%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image086" border="0" alt="clip_image086" src="http://lh5.ggpht.com/-1QMQBrbHtcA/Tw__Nuvv8aI/AAAAAAAAQgU/908GsP34UiU/clip_image086_thumb.gif?imgmax=800" width="231" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;No intervalo &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; &amp;gt; 1, &lt;i&gt;f&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;x&lt;/i&gt;) &amp;gt; 0 e é decrescente. Tomando ξ = 1:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Xyi78Nu4sOY/Tw__ODftu4I/AAAAAAAAQgc/iHBaY3jsCeA/s1600-h/clip_image088%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image088" border="0" alt="clip_image088" src="http://lh6.ggpht.com/-wxnjThnQtXs/Tw__OoNUOLI/AAAAAAAAQgk/kBPdtaNopIA/clip_image088_thumb.gif?imgmax=800" width="329" height="48"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-W0FdRGz3sks/Tw__PIm67-I/AAAAAAAAQgs/2AC1FTcXCO0/s1600-h/clip_image090%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image090" border="0" alt="clip_image090" src="http://lh6.ggpht.com/-Tw-FM0tVd-o/Tw__PkqAKxI/AAAAAAAAQg0/2Yz_A771OyI/clip_image090_thumb.gif?imgmax=800" width="240" height="28"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;e a série diverge.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exercício Proposto:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Use o teste da integral e verifique se a série abaixo converge:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-jmGAWdQXB-E/Tw__Pz8JuEI/AAAAAAAAQg8/-nJD9K2kpXo/s1600-h/clip_image092%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image092" border="0" alt="clip_image092" src="http://lh3.ggpht.com/-gLVWBSXbyTk/Tw__QOwTBOI/AAAAAAAAQhE/MI4VXov5OSI/clip_image092_thumb.gif?imgmax=800" width="50" height="56"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Sugestão:&lt;/b&gt; Use o fato que a função &lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-SjWoXpdazZs/Tw__QiQHWvI/AAAAAAAAQhM/5yhN5l6gbRw/s1600-h/clip_image094%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image094" border="0" alt="clip_image094" src="http://lh4.ggpht.com/-ZMftwX8xGes/Tw__Q6flwQI/AAAAAAAAQhU/x4pi0rlLipw/clip_image094_thumb.gif?imgmax=800" width="74" height="30"&gt;&lt;/a&gt; é decrescente para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;e&lt;/i&gt;, e, portanto, tende a zero para &lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-P1VEOLCrsNw/Tw__ROtCqNI/AAAAAAAAQhc/Xgyo8lS0aVM/s1600-h/clip_image096%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image096" border="0" alt="clip_image096" src="http://lh4.ggpht.com/-NQXl8U0Oa9Y/Tw__RknmZ-I/AAAAAAAAQhk/E1FinAJ2Dcs/clip_image096_thumb.gif?imgmax=800" width="60" height="22"&gt;&lt;/a&gt;.&lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;br&gt;&lt;br align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;br&gt;&lt;br&gt;[1] O Cálculo com Geometria Analítica – Louis Leithold &lt;br align="justify"&gt;[2] Cálculo Diferencial e Integral – Frank Ayres Jr. &lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/02/o-calculo-integral.html"&gt;O Cálculo Integral&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/08/leibniz-e-as-diferenciais.html" target="_blank"&gt;Leibniz e as Diferenciais&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/paradoxo-no-calculo-integral-definida.html"&gt;Paradoxo no Cálculo: Integral Definida&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2011/09/soma-de-series-atraves-da-transformada.html" target="_blank"&gt;Soma de Séries Através da Transformada de Laplace&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2010/11/calculando-somas-atraves-da-derivada.html" target="_blank"&gt;Calculando Somas Através da Derivada&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2010/02/uma-identidade-entre-series-e-integrais.html" target="_blank"&gt;Uma Identidade entre Séries e Integrais&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt; &lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-3111318383246668887?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/3111318383246668887/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/teste-da-integral-para-convergencia-de.html#comment-form' title='2 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3111318383246668887'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3111318383246668887'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/teste-da-integral-para-convergencia-de.html' title='Teste da Integral para Convergência de Séries'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh4.ggpht.com/--bTA85B5fIY/Tw_-cVETm_I/AAAAAAAAQUk/m4xIOFCVASw/s72-c/Teste%252520da%252520Integral%252520para%252520Converg%2525C3%2525AAncia%252520de%252520S%2525C3%2525A9ries_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-6521599924907669253</id><published>2012-01-07T11:39:00.001-02:00</published><updated>2012-01-07T11:39:07.498-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Textos'/><title type='text'>Origens do Sistema Métrico Decimal</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Palavras como &lt;i&gt;arrátel&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;côvado&lt;/i&gt;, que soam estranhas para nós hoje em dia, foram tão familiares a nossos antepassados como, guardadas as proporções, as palavras quilo e centímetro atualmente. Arrátel e côvado designavam, respectivamente, uma unidade de peso e uma unidade de comprimento do sistema de pesos e medidas brasileiro que vigorava antes da adoção do &lt;i&gt;sistema métrico decimal&lt;/i&gt;. Aliás, esse sistema antigo deixava a desejar por vários motivos, entre os quais o fato de não obedecer a uma estruturação consistente e não adotar a escala decimal.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-oF2dt_aMG2g/TwhKqs9oCiI/AAAAAAAAQR0/qV8_pFjfJuA/s1600-h/Usage-des-Nouvelles-Mesures-by-o-bar%25255B2%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="Usage des Nouvelles Mesures by o baricentro da mente" border="0" alt="Usage des Nouvelles Mesures by o baricentro da mente" src="http://lh6.ggpht.com/-zbAsBvzBWTg/TwhKsnZ7fNI/AAAAAAAAQR8/qxoGvsz7lnk/Usage-des-Nouvelles-Mesures-by-o-bar%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="316" height="500"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No mundo naquela época, antes do século XVIII, havia uma diversidade muito grande de unidades de pesos e medidas, o que dificultava o comércio entre as nações. Porém, já se pensava na possibilidade de um sistema único, universal, decimal. Não era fácil conseguir essa uniformização, mas no século XVIII, a Academia de Ciências da França nomeou uma comissão de grandes cientistas (como os matemáticos Laplace, Lagrange e Monge) para fazer um projeto com essa finalidade.  &lt;p align="justify"&gt;Dos trabalhos dessa comissão, encerrados em 1799, nasceu o sistema métrico decimal, hoje praticamente universalizado. O metro (a unidade de medida) foi definido como a décima milionésima parte da distância do equador ao Pólo Norte.  &lt;p align="justify"&gt;Utilizando o Google Earth, fiz uma medição entre as coordenadas (0,0) e (90,0) encontrando uma distância de 10.000.608&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;. Então, a décima milionésima parte seria:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-mDb5WX9Th6M/TwhKtbFGoII/AAAAAAAAQSE/5CRquzYxxf8/s1600-h/clip_image0043.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-_TKH8ZPnJCs/TwhKuCynPcI/AAAAAAAAQSM/VeXPGv6RRtA/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="186" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Hoje é possível definir o metro de uma maneira mais precisa: O metro é o comprimento do trajeto percorrido pela luz no vácuo durante um intervalo de tempo de 1/299 792 458 do segundo. Assim, a velocidade da luz no vácuo, &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, é exatamente igual a 299 792 458 &lt;i&gt;m&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;s&lt;/i&gt;.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-8bfHwlixPCw/TwhKuhZbbLI/AAAAAAAAQSU/ZWx1xku9h3Q/s1600-h/clip_image0063.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh4.ggpht.com/-HjCfRBCEg4c/TwhKvaxql7I/AAAAAAAAQSc/1og-v0yoAjQ/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="67" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-MfjRm7fYz8s/TwhKv8pnPUI/AAAAAAAAQSk/Md5Xv46mkug/s1600-h/clip_image0083.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh4.ggpht.com/-D88J0Nt4pfI/TwhKwxJAKQI/AAAAAAAAQSs/0gLc8Wul4eY/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="169" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O sistema métrico decimal só começou a se tornar realidade em 1837, quando seu uso passou a ser obrigatório na França.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-GJyZI6I5WWI/TwhK3XBuwnI/AAAAAAAAQS0/Qq8nUZ2EKKE/s1600-h/image18.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-Hju4D0uaOok/TwhK-KC1YEI/AAAAAAAAQS8/8ed_nZxQ1ok/image_thumb16.png?imgmax=800" width="476" height="313"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Protótipo em platina do metro usada de 1889 a 1960]  &lt;p align="justify"&gt;No Brasil, ele foi introduzido por uma lei em 26 de junho de 1862. Essa lei era bastante prudente, pois estabelecia um prazo de dez anos para que cessasse por completo o uso das antigas unidades de medida. Nesse meio tempo, se prepararia o terreno para a mudança, com a vinda dos novos padrões da França e a inclusão do ensino do sistema métrico decimal nas escolas. A partir de 1º de julho de 1873, o uso do sistema antigo implicaria multas e até prisão.  &lt;p align="justify"&gt;Ocorreu então, no Brasil, um fato que entrou para a história. Talvez porque a vigência do novo sistema de medidas tivesse coincidido com um aumento de impostos, algumas províncias do Nordeste tentaram resistir à sua adoção, e desencadearam uma insurreição que ficou conhecida como Revolta do Quebra-Quilos. Naquela ocasião, chefiava o Gabinete do Governo, o visconde de Rio Branco, um estadista de grande valor e que não era homem de se intimidar.  &lt;p align="justify"&gt;Entre os líderes dos quebra-quilos havia padres e senhores de engenho, o que, a princípio, acarretou uma certa adesão popular ao movimento. Mas, para enfrentar a firme reação do governo, os líderes da rebelião recrutaram bandoleiros e bandidos, o que acabou por enfraquecer o movimento. Pouco mais de um ano depois de iniciada a revolta, os insurretos tiveram de se render.  &lt;p align="justify"&gt;Diante das represálias do governo, algumas províncias do Nordeste baixaram leis locais para fazer com que o novo sistema coexistisse com o antigo. Porém, o governo do Império estava inflexível e demonstrou a inconstitucionalidade dessas leis.  &lt;p align="justify"&gt;Hoje nos parece um absurdo que uma mudança como essa, tão importante para o comércio internacional, pudesse ter acarretado derramamento de sangue. Mas, mesmo que não houvesse outros motivos, a tradição arraigada é uma barreira difícil de transpor. Por exemplo, nos Estados Unidos, o sistema métrico decimal ainda não conseguiu desbancar o sistema inglês de pesos e medidas, tradicional do país. Esse sistema inclui unidades como o pé (de comprimento) e a libra (de peso), e ainda está em pleno uso. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Matemática e Realidade: 6º ano – Gelson Iezzi, Osvaldo Dolce e Antônio Machado &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://images.math.cnrs.fr/Un-homme-a-la-mesure-du-metre-I.html"&gt;http://images.math.cnrs.fr/Un-homme-a-la-mesure-du-metre-I.html&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;br&gt;&lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/12/as-sete-unidades-de-base-do-si.html"&gt;As Sete Unidades Base SI&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/definicao-de-notacao-cientifica.html"&gt;Definição de Notação Científica&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/06/medidas-de-tempo.html"&gt;Medidas de Tempo&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;/r&gt;&lt;a href="http://raiosinfravermelhos.blogspot.com/2011/11/nosdias-de-hoje-todo-estudante-entende.html"&gt;Zero: O Número que Tentaram Proibir&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://raiosinfravermelhos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Infravermelho&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-6521599924907669253?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/6521599924907669253/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/origens-do-sistema-metrico-decimal.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6521599924907669253'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/6521599924907669253'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/origens-do-sistema-metrico-decimal.html' title='Origens do Sistema Métrico Decimal'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-zbAsBvzBWTg/TwhKsnZ7fNI/AAAAAAAAQR8/qxoGvsz7lnk/s72-c/Usage-des-Nouvelles-Mesures-by-o-bar%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-3296006870871863630</id><published>2012-01-05T14:06:00.001-02:00</published><updated>2012-01-05T14:06:41.411-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Textos'/><title type='text'>Juro</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;A palavra &lt;i&gt;juro&lt;/i&gt;, tão presente no mundo moderno, significa “preço do aluguel de um capital ou valor”. No entanto, essa palavra provém do advérbio latino&lt;i&gt; jure&lt;/i&gt;, que significa “de direito”. Mas afinal, o que tem a ver uma coisa com a outra?  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/Ocambistaesuamulher1514QuentinMatsysbig.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="O cambista e sua mulher 1514 Quentin Matsys big" border="0" alt="O cambista e sua mulher 1514 Quentin Matsys big" src="http://lh3.ggpht.com/-HiWt3hAXKTc/TwXKNTfMZzI/AAAAAAAAQQc/xogQI_FUaiY/O%252520cambista%252520e%252520sua%252520mulher%2525201514%252520Quentin%252520Matsys%252520big%25255B4%25255D.jpg?imgmax=800" width="471" height="500"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[O Cambista e sua Mulher (1514), de Quentin Matsys]  &lt;p align="justify"&gt;A cobrança de juro é uma prática muito antiga na história da humanidade, anterior à invenção da moeda, quando os valores eram representados por metais preciosos ou outros produtos. Na Suméria, por exemplo, cerca de 2.000 anos antes de Cristo, a taxa de juro podia variar de 20% a 30%, dependendo da forma de pagamento: em metais preciosos ou em produtos. Mais tarde, entre os babilônios, a taxa variava de 5,5% a 20% para o pagamento em metais preciosos e de 20% a 33,5% para pagamentos em produtos. É bom frisar, porém, que as taxas de juros não eram expressas em porcentagens, como hoje.  &lt;p align="justify"&gt;Na Grécia não havia limitação para as taxas de juros, que oscilavam entre 12% e 18%, sendo os juros pagos mensalmente. No tempo de Demóstenes (384 – 322 a.C.) uma taxa de 12% era considerada baixa.  &lt;p align="justify"&gt;Na Roma antiga, inicialmente, não havia nenhuma limitação à taxa de juro cobrada. Mas a Lei das Doze Tábuas (c. 445 a.C.) limitou-a a &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-oTd6Y3DyoYU/TwXKSEhNtLI/AAAAAAAAQQk/FGx6mg1a1xE/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-cd4RV7wn7ps/TwXKWOK6bQI/AAAAAAAAQQs/ORkMV3YmOaE/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="35" height="30"&gt;&lt;/a&gt;do capital, para cidadãos romanos. Somente no ano 100 a.C. essa taxa foi estendida aos estrangeiros. No período final do império romano foi adotada a prática de juros mensais. Inicialmente a taxa era de 1%, mas o imperador Justiniano (482 – 565 d.C.) fixou-a em 0,5% ao mês, derivando daí a taxa de 6% ao ano.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Na Idade Média, havia distinção entre empréstimo para produção – para o qual era admitida uma certa remuneração – e o empréstimo para o consumo – sobre o qual o juro era considerado, pela igreja, contrário ao interesse público. Devido a essa restrição, o Direito Romano estabeleceu uma regra interessante para a remuneração de empréstimos: o devedor não pagava juro se quitasse o empréstimo em dia, mas, se atrasasse, tinha de compensar o credor com base na diferença ou &lt;i&gt;aquilo que está entre&lt;/i&gt; (em latim, “id quod interest”) a posição deste último com o que teria – e o que efetivamente tinha nessa data. É provável que, no século XIII, essa regra tenha sido disciplinada com a fixação de uma certa porcentagem acordada preliminarmente. É dessa expressão latina que derivam as palavras &lt;i&gt;interes&lt;/i&gt; (espanhol), &lt;i&gt;intérêt&lt;/i&gt; (francês) e&lt;i&gt; interest&lt;/i&gt; (inglês), que significam &lt;i&gt;juro&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Durante a Renascença, a cobrança de juro continuou oscilando entre a proibição e a necessidade de regulamentação legal. Na Alemanha, a oposição à cobrança de juros era grande. Na Inglaterra, em 1545, o Parlamento aprovou uma lei fixando em 10% o limite máximo da taxa de juro. Os protestos foram tantos que a lei foi revogada, sendo, porém, reeditada em 1571. No entanto, foi na Renascença, com o desenvolvimento do comércio que o juro passou a ser visto como um prêmio pelo risco envolvido no uso que o tomador faria do empréstimo e como um direito.  &lt;p align="justify"&gt;Em algumas aritméticas especializadas do século XV, para indicar 10%, encontram-se, por exemplo, expressões como: &lt;em&gt;X p&lt;/em&gt; 100.&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-qqRlEsoC138/TwXKZgDTeVI/AAAAAAAAQQ0/zHk4jRGwJaU/s1600-h/S%2525C3%2525ADmbolo%252520porcentagem%2525200%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="S&amp;iacute;mbolo porcentagem 0" border="0" alt="S&amp;iacute;mbolo porcentagem 0" src="http://lh6.ggpht.com/-nB69Akz-IeQ/TwXKdk_W4pI/AAAAAAAAQQ8/ijwnc_HjQKg/S%2525C3%2525ADmbolo%252520porcentagem%2525200_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="498" height="226"&gt;&lt;/a&gt;[1339 texto aritmétic em &lt;i&gt;Rara Arithmetica&lt;/i&gt; pg. 437]&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O &lt;i&gt;p &lt;/i&gt;que aparece nessa expressão acima é a primeira letra de &lt;i&gt;per&lt;/i&gt; (“por”). Encontram-se também as seguintes formas de &lt;i&gt;per cento&lt;/i&gt;: &lt;i&gt;per c&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;p c&lt;sup&gt;o&lt;/sup&gt;&lt;/i&gt;, auto-explicativas. No início do século XVII, essas formas transformaram-se em &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-t6_Wuc88Sek/TwXKeYEM9TI/AAAAAAAAQRE/IEsJTx0mpew/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-WMl-ql_phxo/TwXKfCbfhWI/AAAAAAAAQRM/YtY3emXHuX0/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="40" height="22"&gt;&lt;/a&gt;, mais tarde, o &lt;i&gt;per&lt;/i&gt; foi abandonado, restando apenas &lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-TgHFjlnQYLw/TwXKf79TTjI/AAAAAAAAQRU/hL1073trjHg/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh5.ggpht.com/-yDyTeRvyUws/TwXKgaVOE1I/AAAAAAAAQRc/96Y-BLGFaMw/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="12" height="22"&gt;&lt;/a&gt;. &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-3d9UWIw7G18/TwXKh1aijRI/AAAAAAAAQRk/Gd_ypQUusd8/s1600-h/S%2525C3%2525ADmbolo%252520porcentagem%2525202%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="S&amp;iacute;mbolo porcentagem 2" border="0" alt="S&amp;iacute;mbolo porcentagem 2" src="http://lh4.ggpht.com/-5e2XK0u2NyY/TwXKjQ3NpHI/AAAAAAAAQRs/9VvjmBBs_f4/S%2525C3%2525ADmbolo%252520porcentagem%2525202_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="450" height="157"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[1684 texto aritmético em &lt;i&gt;Rara Arithmetica&lt;/i&gt; pg. 441]&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Esse símbolo é o antepassado mais próximo do símbolo que usamos atualmente: %. &lt;/p&gt; &lt;p&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p&gt;[1] Matemática e Realidade – 7º Ano – Gelson Iezzi, Osvaldo Dolce e Antônio Machado. &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Percent_sign"&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Percent_sign&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;[3] &lt;a href="http://www.kingsacademy.com/mhodges/11_Western-Art/15_Northern-Renaissance/15_Northern-Renaissance.htm"&gt;http://www.kingsacademy.com&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/muitos-nomes-e-palavras-usadas-hoje-em.html" target="_blank"&gt;Alguma Etimologia&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2008/11/juros-compostos_16.html" target="_blank"&gt;Juros Compostos pelos Babilônios&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2011/04/edos-e-juros-continuamente-compostos.html" target="_blank"&gt;EDO's e Juros Continuamente Compostos&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-3296006870871863630?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/3296006870871863630/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/juro.html#comment-form' title='3 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3296006870871863630'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3296006870871863630'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/juro.html' title='Juro'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-HiWt3hAXKTc/TwXKNTfMZzI/AAAAAAAAQQc/xogQI_FUaiY/s72-c/O%252520cambista%252520e%252520sua%252520mulher%2525201514%252520Quentin%252520Matsys%252520big%25255B4%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-9091883862264043047</id><published>2012-01-04T07:36:00.000-02:00</published><updated>2012-01-10T07:25:54.659-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Álgebra'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Textos'/><title type='text'>Potências em Base Decimal, Base Binária e o byte</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;As unidades de memória dos computadores são amplamente conhecidas hoje em dia. O uso de termos como &lt;i&gt;megabytes &lt;/i&gt;ou &lt;i&gt;gigabytes&lt;/i&gt; para se referir à capacidade de memória de dispositivos como &lt;i&gt;HD, memórias &lt;/i&gt;ou&lt;i&gt; Pendrives&lt;/i&gt; está muito comum no cotidiano do mundo da informática. Contudo, o significado do termo &lt;i&gt;byte&lt;/i&gt; e de seus múltiplos pode causar muitas confusões.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-h7iYZF0Ur_M/TwQfoGngzdI/AAAAAAAAQMQ/VCL7SDRnVeg/s1600-h/image%25255B36%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-9tiXGWpZoCY/TwQfqovzagI/AAAAAAAAQMY/KbzvInFE1T4/image_thumb%25255B22%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="205"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Na Ciência da Computação, o&lt;i&gt; byte&lt;/i&gt; é a unidade de armazenamento de memória no computador. Um &lt;i&gt;byte&lt;/i&gt; é constituído por 8 &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;. O &lt;i&gt;bit&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;binary digit&lt;/i&gt;, ou dígito binário) é a menor unidade lógica de armazenamento de informação em um computador. O valor de um &lt;i&gt;bit&lt;/i&gt; é determinado pelo estado de um dispositivo eletrônico interno do computador, chamado capacitor. Capacitor é um dispositivo eletrônico capaz de armazenar energia em um campo elétrico. Ele pode ser usado para representar informação de forma binária, podendo assumir somente dois valores: 0 (quando está desligado ou descarregado) e 1 (quando está ligado ou carregado). Por esta razão, as informações em um computador estão codificadas em uma base de numeração binária, e não decimal.  &lt;p align="justify"&gt;Há duas décadas, a memória dos computadores pessoais raramente ultrapassava algumas dezenas de &lt;i&gt;quilobytes&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;KB&lt;/i&gt;). Alguns estudiosos notaram que o termo &lt;i&gt;quilobyte&lt;/i&gt; tinha duas interpretações distintas. Segundo o &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt; (Sistema Internacional de Medidas), o prefixo &lt;i&gt;quilo&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;k&lt;/i&gt;) corresponde a 1.000 unidades. Assim, um &lt;i&gt;quilobyte&lt;/i&gt; (1 &lt;i&gt;KB&lt;/i&gt;), segundo o &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt; corresponderia a 1.000 ou 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;. Por outro lado, tomando-se como referência a base binária de armazenamento de informação no computador, um &lt;i&gt;quilobyte&lt;/i&gt; corresponderia a 2&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;. A diferença relativa entre as duas interpretações para o valor de um &lt;i&gt;quilobyte&lt;/i&gt; era pequena (2,4%) e não ocasionaria maiores problemas na época.  &lt;p align="justify"&gt;Contudo, com a rápida ampliação da capacidade de memória dos computadores, novas unidades de medidas tiveram que ser adotadas, tais como &lt;i&gt;megabytes&lt;/i&gt;, o &lt;i&gt;gigabyte&lt;/i&gt; e o &lt;i&gt;terabyte&lt;/i&gt;. A diferença relativa entre o sistema binário e o Sistema Internacional aumentou, gerando uma discrepância significativa no valor dessas unidades. Um&lt;i&gt; gigabyte&lt;/i&gt;, no &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt; corresponde a 1.000.000.000 ou 10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;&lt;i&gt; bytes.&lt;/i&gt; No sistema binário, um&lt;i&gt; gigabyte&lt;/i&gt; corresponde a 2&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt;&lt;i&gt; bytes&lt;/i&gt;, ou&lt;i&gt; &lt;/i&gt;1.073.741.824 &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;, um número 7,4% maior que o seu correspondente no &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;. No caso do &lt;i&gt;terabyte&lt;/i&gt;, essa diferença chega a aproximadamente 10%.  &lt;p align="justify"&gt;Nos dias de hoje, há muita confusão sobre o real significado desses termos. Muitos fabricantes de memória adotam a base decimal na configuração de suas memórias devido à facilidade de compreensão por parte do usuário. Contudo, a maioria dos sistemas operacionais adota o sistema binário, o que gera uma discrepância entre a capacidade de memória declarada pelo fabricante e as medidas registradas nos sistemas operacionais.  &lt;p align="justify"&gt;O Bureau Internacional de Pesos e Medidas (BIPM), um dos órgãos responsáveis pela regulação do &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;, declara que os prefixos do Sistema Internacional de Medidas referem-se exclusivamente às potências de dez, e não devem ser usados para representar bases binárias, como no caso do &lt;i&gt;quilobyte&lt;/i&gt;. Em 2005, a &lt;a href="http://www.iec.ch/"&gt;Comissão Eletrotécnica Internacional (IEC)&lt;/a&gt; criou um sistema de unidades específicas para o uso no campo das tecnologias de informação e processamento de dados, tendo como base o sistema binário. Foram definidos novos prefixos para designar os múltiplos das unidades de medida relacionadas à memória dos computadores. Nesse novo sistema, 2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt; passam a ser designados como &lt;b&gt;&lt;i&gt;mebibyte&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, e não mais como &lt;b&gt;&lt;i&gt;megabyte&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, que representam 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt; &lt;/sub&gt;&lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt; no &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;. O prefixo &lt;i&gt;mega&lt;/i&gt; foi substituído por &lt;b&gt;&lt;i&gt;mebi&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;, em que &lt;i&gt;bi&lt;/i&gt; é a abreviação de &lt;i&gt;binário&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Na tabela a seguir é possível comparar as unidades do sistema decimal (&lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;) com os do sistema binário.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-iyCinKrukJI/TwQfrRUCpdI/AAAAAAAAQMg/EIFRdwbDaC8/s1600-h/image%25255B21%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-K4ZQRmfHHTk/TwQfsdtNelI/AAAAAAAAQMo/pQZ_9UR2Cfw/image_thumb%25255B13%25255D.png?imgmax=800" width="345" height="330"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Uma informação pode ser codificada a partir de uma combinação de &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;. A tabela logo abaixo mostra a codificação dos algarismos de 0 a 7 por meio da combinação de três &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;. Na primeira coluna da tabela estão representados os estados dos capacitores da seguinte forma: 0 para desligado e 1 para ligado. A segunda coluna representa o número binário em relação às configurações dos capacitores, que obedecerá o mesmo padrão. Por se tratar de três &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;, o número binário. Na terceira coluna encontra-se o número correspondente no sistema decimal associado à configuração dos capacitores e ao número binário.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-E8aqpvN0j70/TwQftf1tDmI/AAAAAAAAQMw/RUxhdvNLrYQ/s1600-h/image%25255B26%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-ck_ZPATbQZk/TwQfuKw_F4I/AAAAAAAAQM4/ZiJt7JZnE44/image_thumb%25255B16%25255D.png?imgmax=800" width="419" height="193"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Utilizando 3 &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;, foi possível armazenar 8 informações diferentes. No exemplo da tabela, foram representados os oito números de 0 a 7. O número 5, por exemplo, foi representado pelo número 101, enquanto o número 7 foi representado pelo número 111. Utilizando apenas os algarismos 0 e 1, e as três casas, não é possível representar nenhuma outra informação. Para representar mais números, seriam necessários mais &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Se cada &lt;i&gt;bit&lt;/i&gt; só pode assumir dois valores, o número total de informações que podem ser armazenados com 3&lt;i&gt; bits&lt;/i&gt; é dado por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-aqkQNjQ6mkA/TwQfugC4KEI/AAAAAAAAQNA/3b-Hy3DUQD0/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh6.ggpht.com/-XLWZVHisr-s/TwQfvo5nu6I/AAAAAAAAQNI/oqD2GX0L_5k/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="87" height="22"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Portanto, com 4 &lt;i&gt;bits&lt;/i&gt; pode-se armazenar 2&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; ou 16 informações. Com 5&lt;i&gt; bits&lt;/i&gt;, 2&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; ou 32 informações e assim por diante. Com &lt;i&gt;n bits&lt;/i&gt; é possível armazenar 2&lt;i&gt;&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt;&lt;/i&gt; informações. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-YgRVhULDmmA/TwuRsBjLNNI/AAAAAAAAQTE/q8x9tGsbQE8/s1600-h/image%25255B4%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-gg1brLjjf0o/TwuRsmd326I/AAAAAAAAQTM/-8GDvR5HilQ/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800" width="419" height="122"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A mesma situação pode ser descrita aplicando-se um método denominado &lt;i&gt;diagrama de árvore&lt;/i&gt;.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-zQhIUU_-mpU/TwQfyGWbSRI/AAAAAAAAQNg/0I0kQiytO5I/s1600-h/clip_image002%25255B9%25255D%25255B6%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[9]" border="0" alt="clip_image002[9]" src="http://lh3.ggpht.com/-IsErjfQxkkc/TwQfzFIK2MI/AAAAAAAAQNo/cYbxTXYVgLs/clip_image002%25255B9%25255D_thumb%25255B4%25255D.jpg?imgmax=800" width="371" height="357"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Esse tipo de diagrama é um modelo representativo de raciocínio multiplicativo aplicado em várias situações que envolvem contagens, como por exemplo, de quantos modos diferentes podemos vestir uma camiseta e uma calça dispondo, para isso, de 3 camisetas e 2 calças diferentes.  &lt;p align="justify"&gt;No &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;, os prefixos &lt;i&gt;quilo, mega&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;giga&lt;/i&gt; expressam diferentes potências de 10. Assim, um&lt;i&gt; quilobyte&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;KB&lt;/i&gt;) equivale a 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;i&gt; bytes&lt;/i&gt;, um &lt;i&gt;megabyte&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;MB&lt;/i&gt;) a 10&lt;sup&gt;6&lt;i&gt; &lt;/i&gt;&lt;/sup&gt;&lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt; e assim por diante. Com base no &lt;i&gt;S.I.&lt;/i&gt;, podemos fazer algumas transformações para exercitar o uso das potências de 10:  &lt;p align="justify"&gt;1) Transformar 10&lt;i&gt; megabytes &lt;/i&gt;em &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-mOX-Buo9m9s/TwQfz3XyDyI/AAAAAAAAQNw/oZGKV3gzASs/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image004[4]" border="0" alt="clip_image004[4]" src="http://lh3.ggpht.com/-OWwUyKq81Q8/TwQf0koIweI/AAAAAAAAQN4/eaI8xxB6DEc/clip_image004%25255B4%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="143" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;2) Transformar 1 &lt;i&gt;gigabyte&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;quilobytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-AJ5D4cGmXsM/TwuRtK_kcLI/AAAAAAAAQTU/h78gdz2QQDw/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh6.ggpht.com/-4-5h7lJnDlk/TwuRtyjvikI/AAAAAAAAQTc/CtXZuYbZxBM/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="171" height="41"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;3) Transformar 100 &lt;i&gt;quilobytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;gigabytes&lt;/i&gt;: &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-KMwkpEm0wV0/TwQf2ruGoSI/AAAAAAAAQOQ/qrBiNdcD2Nk/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/--7qfw6ZcyW0/TwQf3jho-UI/AAAAAAAAQOY/zFcdBxrxeHw/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="192" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;4) Transformar 20&lt;i&gt; terabytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;megabytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/--ode8UeP-RU/TwQf4DWWHwI/AAAAAAAAQOg/RAvNtNcHXg4/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh3.ggpht.com/-f_dFPBcpYCI/TwQf4yNrk5I/AAAAAAAAQOo/X9mUsxVuRo8/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="230" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Já para o sistema binário, os prefixos usado expressam potências de 2. Assim, 1 &lt;i&gt;quibibyte&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;KiB&lt;/i&gt;) equivale a 2&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;; 1&lt;i&gt; mebibyte&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;MiB&lt;/i&gt;) a 2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt;&lt;i&gt; bytes&lt;/i&gt;; 1 &lt;i&gt;gibibyte&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;GiB&lt;/i&gt;) a 2&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt; e assim por diante. Vamos fazer algumas transformações para exercitar o uso das potências de 2:  &lt;p align="justify"&gt;5) Transformar 2 &lt;i&gt;mebibytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;quibibytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-BqqyWbZqGLQ/TwQf5trFmwI/AAAAAAAAQOw/4RZ9SdKs22Y/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh5.ggpht.com/-vIS8JLIeWDg/TwQf6JlAfII/AAAAAAAAQO4/Yo_kqTc_vWU/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="173" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;6) Transformar 16 &lt;i&gt;gibibytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;mebibytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Yr4d-Rkw_Hc/TwwEFyPhUHI/AAAAAAAAQT0/PeZ-2fIJ9uc/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh4.ggpht.com/-xkqz1L4SoT8/TwwEGVVS5wI/AAAAAAAAQT8/ITNb7DLfPa0/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="172" height="41"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;7) Transformar 10 &lt;i&gt;teribytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;bytes&lt;/i&gt;: &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-8L9Mm7sCprA/TwQf8TX3FeI/AAAAAAAAQPQ/AESoSGVf920/s1600-h/clip_image016%25255B5%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh6.ggpht.com/-Qb11vZ_l3jg/TwQf8-dqnjI/AAAAAAAAQPY/zbU1mG5pcyA/clip_image016_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="178" height="22"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;8) Transformar 32&lt;i&gt; quibibytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;gibibytes&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-REfGXClrDXg/TwwEGyHk9uI/AAAAAAAAQUE/nGWsFddgvqE/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[4]" border="0" alt="clip_image002[4]" src="http://lh5.ggpht.com/-Cme4LRwmjlE/TwwEHpOu18I/AAAAAAAAQUM/_rITy_GohgA/clip_image002%25255B4%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="173" height="41"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;A capacidade de armazenamento de mídias como um &lt;i&gt;CD-ROM&lt;/i&gt; está baseada no sistema binário, apesar de ser expressa com os prefixos no sistema decimal. Por exemplo: um &lt;i&gt;CD-ROM&lt;/i&gt; de 700&lt;i&gt;MB&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;megabytes&lt;/i&gt;) tem uma capacidade real de 700 &lt;i&gt;MiB&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;mebibytes&lt;/i&gt;). Diferentemente, a capacidade real dos &lt;i&gt;DVDs&lt;/i&gt; é calculada com potências de 10, ou seja, um &lt;i&gt;DVD&lt;/i&gt; de 4,7&lt;i&gt; GB&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;gigabytes&lt;/i&gt;) tem efetivamente uma capacidade de armazenamento de 4,7&lt;i&gt; gigabytes&lt;/i&gt;. Então, qual a capacidade real em &lt;i&gt;megabytes &lt;/i&gt;de um &lt;i&gt;CD-ROM &lt;/i&gt;de 700 &lt;i&gt;MiB&lt;/i&gt;? Transformamos 700&lt;i&gt; mebibytes&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;megabytes&lt;/i&gt;: &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-eYsyJ2NzL2s/TwQf_ZuPiAI/AAAAAAAAQPw/5etOij_fYy0/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh4.ggpht.com/--u6786ljiKg/TwQgAJIr98I/AAAAAAAAQP4/Qoexza5E24o/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="384" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Portanto, a capacidade efetiva de um &lt;i&gt;CD-ROM&lt;/i&gt; é de 734 &lt;i&gt;MB&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Para sabermos qual é a capacidade real em &lt;i&gt;gibibytes&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;GiB&lt;/i&gt;) de um &lt;i&gt;DVD&lt;/i&gt; de 4,7 &lt;i&gt;GB&lt;/i&gt;, basta transformarmos 4,7 &lt;i&gt;gigabytes &lt;/i&gt;em &lt;i&gt;gibibytes&lt;/i&gt;, assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-FivPTyZNr8I/TwQgAhoc-WI/AAAAAAAAQQA/OXszg-zUscQ/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh5.ggpht.com/-bmsCOs-VL08/TwQgBTDvH6I/AAAAAAAAQQI/GoFfqdGg0co/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="407" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Portanto, a capacidade, em base binária, de uma mídia de &lt;i&gt;DVD&lt;/i&gt; é de 4,4 &lt;i&gt;GiB &lt;/i&gt;(&lt;i&gt;gibibytes&lt;/i&gt;).&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Caderno do Professor – Matemática: Ensino Fundamental 7ª Série 1º Bimestre – Carlos Eduardo de Souza Campos Granja, 2008 &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Bits"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Bits&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;[3] &lt;a href="http://en.wikipedia.org/wiki/International_Electrotechnical_Commission"&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/International_Electrotechnical_Commission&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt; &lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/computacao-e-o-sonho-de-babbage.html"&gt;A Computação e o Sonho de Babbage&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/05/historia-do-computador-e-alguns.html"&gt;A História do Computador e Alguns Matemáticos que Contribuíram para o seu Desenvolvimento&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/definicao-de-notacao-cientifica.html"&gt;Definição de Notação Científica&lt;/a&gt; &lt;br align="justify"&gt;&lt;a href="http://nerdyard.com/correcao-de-erros/"&gt;Correção de Erros&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://nerdyard.com"&gt;Nerdyard&lt;/a&gt; &lt;br&gt;&lt;a href="http://www.hardware.com.br/guias/hds/gigabytes-gibibytes.html" target="_blank"&gt;http://www.hardware.com.br/guias/hds/gigabytes-gibibytes.html&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-9091883862264043047?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/9091883862264043047/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/potencias-em-base-decimal-base-binaria.html#comment-form' title='10 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/9091883862264043047'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/9091883862264043047'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2012/01/potencias-em-base-decimal-base-binaria.html' title='Potências em Base Decimal, Base Binária e o byte'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-9tiXGWpZoCY/TwQfqovzagI/AAAAAAAAQMY/KbzvInFE1T4/s72-c/image_thumb%25255B22%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>10</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-108020050310915439</id><published>2011-12-28T18:33:00.001-02:00</published><updated>2012-01-03T10:53:51.856-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Estatística'/><title type='text'>O Teorema de Hardy-Weinberg</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Existem vários fatores evolutivos responsáveis por alterações nas frequências gênicas da população. Os principais fatores considerados pela teoria sintética da evolução são: mutação, permutação, migrações, seleção natural e deriva genética.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-_jRRJ-BCSsM/Tvt8EKePkdI/AAAAAAAAQDA/jXngIEwNqYs/s1600-h/image%25255B16%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-uUgtIoVzxgY/Tvt8GIAGgrI/AAAAAAAAQDI/ZIuF5YjaDDI/image_thumb%25255B10%25255D.png?imgmax=800" width="408" height="268"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Hardy &amp;amp; Weinberg]  &lt;p align="justify"&gt;Vamos primeiramente aprender a calcular as frequências gênicas e genotípicas das populações e depois analisar uma das maneiras pelas quais ocorre o processo de especiação.  &lt;p align="justify"&gt;A composição genética de uma população pode ser conhecida calculando-se as frequências de genes e as frequências de genótipos nessa população.  &lt;p align="justify"&gt;Vamos determinar como exemplo, a frequência gênica e a genotípica de uma população que apresenta as seguintes características:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-luG9hJTJowo/Tvt8GjpgiSI/AAAAAAAAQDQ/PwJbA9XyAyg/s1600-h/image%25255B5%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-CM6AtO-0TOo/Tvt8IKFxKNI/AAAAAAAAQDY/k2sqyW25OIk/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="268" height="103"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;A frequência dos alelos &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; nessa população pode ser calculada assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-NIN4u8m1_KI/Tvt8IjfGt2I/AAAAAAAAQDg/66cJ_alJ0ps/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh5.ggpht.com/-Ml4AQBVLWWc/Tvt8JRkcFgI/AAAAAAAAQDo/pl5H0YBI6XM/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.gif?imgmax=800" width="422" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A frequência do alelo &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; é:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-SzYTh2km2Xw/Tvt8Jx5znhI/AAAAAAAAQDw/V0NssK83VIE/s1600-h/image%25255B11%25255D.png"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-mc063oebgZg/Tvt8K8hgHvI/AAAAAAAAQD4/W-ayTSQ43jc/image_thumb%25255B7%25255D.png?imgmax=800" width="389" height="72"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O número total de alelos na população para esse lócus é de 24.000, pois são 12.000 indivíduos diplóides, cada um com dois alelos para o lócus em questão:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-4CadLnyMuiU/Tvt8LWZ2UmI/AAAAAAAAQEA/iibY_HXs_uE/s1600-h/clip_image002%25255B5%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[5]" border="0" alt="clip_image002[5]" src="http://lh4.ggpht.com/-qXpDPlTWxlw/Tvt8MJMEF8I/AAAAAAAAQEI/leS_LQaoLBc/clip_image002%25255B5%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="410" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-SlhmDeF0bJk/Tvt8MkK54JI/AAAAAAAAQEQ/3dZ90MYtw9A/s1600-h/clip_image002%25255B7%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[7]" border="0" alt="clip_image002[7]" src="http://lh5.ggpht.com/-KKDHljAz8Es/Tvt8NZtEfBI/AAAAAAAAQEY/hVxPQ3FiL6M/clip_image002%25255B7%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="208" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para calcular a frequência de &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, podemos proceder da mesma forma ou utilizar a fórmula que estabelece a relação entre os alelos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-zi6heY4fklE/Tvt8N5TW8bI/AAAAAAAAQEg/TkScQ7NmxLc/s1600-h/clip_image002%25255B9%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[9]" border="0" alt="clip_image002[9]" src="http://lh6.ggpht.com/-OWzK6YRtKjo/Tvt8OZlp3mI/AAAAAAAAQEo/Ln79zoXIdWA/clip_image002%25255B9%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="150" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Aplicando os valores na fórmula 1, obtemos:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-33Onmgi5p3E/Tvt8PEpTmnI/AAAAAAAAQEw/S13nmAtIohg/s1600-h/clip_image002%25255B11%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[11]" border="0" alt="clip_image002[11]" src="http://lh5.ggpht.com/-LOoS9bUkHKk/Tvt8PhL3GvI/AAAAAAAAQE4/NJxALs3CZPI/clip_image002%25255B11%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="113" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-3h3lTUb72WM/Tvt8Qb8rEjI/AAAAAAAAQFA/60E6ZwYyHfg/s1600-h/clip_image002%25255B13%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[13]" border="0" alt="clip_image002[13]" src="http://lh4.ggpht.com/-VZ5vZJmnHBA/Tvt8RO3sHtI/AAAAAAAAQFI/ZGoaY7BfLxg/clip_image002%25255B13%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="110" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-RxvGsFrL140/Tvt8Ri8J8tI/AAAAAAAAQFQ/axdNOjX_5Io/s1600-h/clip_image002%25255B15%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[15]" border="0" alt="clip_image002[15]" src="http://lh4.ggpht.com/-zoqaph6zqlw/Tvt8SwXthvI/AAAAAAAAQFY/hoExyNarQAc/clip_image002%25255B15%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="206" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Nessa hipotética população, as frequências dos alelos &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; são, portanto, respectivamente iguais a:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-gm_r-PIGNzA/Tvt8TgsgkpI/AAAAAAAAQFg/AAvYyNt9_qQ/s1600-h/clip_image002%25255B17%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[17]" border="0" alt="clip_image002[17]" src="http://lh4.ggpht.com/-teWGqtCrK2s/Tvt8UlguWNI/AAAAAAAAQFo/Di1jibDICc4/clip_image002%25255B17%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="86" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-z-bDysVE-bo/Tvt8VGh_J0I/AAAAAAAAQFw/NXubooADRK4/s1600-h/clip_image002%25255B19%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[19]" border="0" alt="clip_image002[19]" src="http://lh3.ggpht.com/--_H5lRkXLPE/Tvt8WPJvv_I/AAAAAAAAQF4/8pek8c-dj9U/clip_image002%25255B19%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="85" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A frequência genotípica nesse caso pode ser calculada do seguinte modo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-QIzpe2wbmLs/Tvt8WuJCbBI/AAAAAAAAQGA/YilfpwrWGnA/s1600-h/clip_image002%25255B21%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[21]" border="0" alt="clip_image002[21]" src="http://lh3.ggpht.com/-Nqeb8P89lSA/Tvt8Xd96rXI/AAAAAAAAQGI/6du7RAchT8A/clip_image002%25255B21%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="499" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;As frequências do genótipos &lt;i&gt;AA&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;Aa&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;aa&lt;/i&gt; nessa população são, respectivamente:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Pzl3W2VLabI/Tvt8YQ8cwZI/AAAAAAAAQGQ/S7APA-idBkE/s1600-h/clip_image002%25255B23%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[23]" border="0" alt="clip_image002[23]" src="http://lh6.ggpht.com/-0AcFvpiXumQ/Tvt8ZY_RdmI/AAAAAAAAQGY/GjrNhOFyiZg/clip_image002%25255B23%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="140" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-mHnWuTXwaXI/Tvt8Z5HdzGI/AAAAAAAAQGg/0-5w2Dmz7r8/s1600-h/clip_image002%25255B25%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[25]" border="0" alt="clip_image002[25]" src="http://lh4.ggpht.com/-aoVTkd54qQs/Tvt8bbwDndI/AAAAAAAAQGo/hDYoMSJ9-qY/clip_image002%25255B25%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="139" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-9etttWmfEmc/Tvt8cPgslWI/AAAAAAAAQGw/6h3F8lfzVtw/s1600-h/clip_image002%25255B27%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[27]" border="0" alt="clip_image002[27]" src="http://lh4.ggpht.com/-hplpBsxMq6I/Tvt8dF-cJGI/AAAAAAAAQG4/dxagC4vLZD0/clip_image002%25255B27%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="137" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Neste exemplo, o número de indivíduos e a distribuição dos genótipos para determinado par de alelos são conhecidas. A partir dessa população, ou de qualquer outra, pode-se estimar a frequência gênica e a genotípica da geração seguinte com base no teorema de Hardy-Weinberg.  &lt;p align="justify"&gt;Levando em conta a genética das populações, considera-se que uma determinada população está em equilíbrio quando seu estoque gênico (&lt;i&gt;pool&lt;/i&gt;) permanece inalterado ao longo das gerações. Por outro lado, uma das populações encontra-se em &lt;i&gt;evolução&lt;/i&gt; quando seu &lt;i&gt;pool&lt;/i&gt; gênico vai se modificando através das gerações.  &lt;p align="justify"&gt;A existência ou não de alterações no &lt;i&gt;pool&lt;/i&gt; gênico de uma população pode ser constatada por meio de métodos matemáticos que permitem determinar as frequências gênicas que ocorrem nessa população.  &lt;p align="justify"&gt;Em 1908, &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/G._H._Hardy"&gt;Godfrey Harold Hardy&lt;/a&gt; (1877 – 1947), matemático inglês, e &lt;a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Wilhelm_Weinberg"&gt;Wilhelm Weinberg&lt;/a&gt; (1862 – 1937), físico alemão, descobriram, independentemente, &lt;i&gt;O Princípio da Constância da Frequência Gênica e Genotípica&lt;/i&gt; para uma população em equilíbrio. O teorema formulado pode ser enunciado assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;font color="#000000"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;em&gt;Em uma população infinitamente grande, em que os cruzamentos ocorrem ao acaso e sobre a qual não há atuação de fatores evolutivos, as frequências gênicas e genotípicas permanecem constantes ao longo das gerações.&lt;/em&gt;&lt;/font&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Esse teorema também é conhecido como &lt;i&gt;Equilíbrio de Hardy-Weinberg&lt;/i&gt;, somente é válido para populações em equilíbrio quando estas:  &lt;p align="justify"&gt;1) Abrigarem um número de indivíduos infinitamente grandes. Isso quer dizer que o número de indivíduos da população seja grande o suficiente, onde os eventuais erros de amostragem no processo de levantamento das frequências gênicas ou genotípicas não tiverem significado estatístico;  &lt;p align="justify"&gt;2) Forem panmíticas (&lt;i&gt;panmítica&lt;/i&gt;: &lt;i&gt;pan=&lt;/i&gt;todos; &lt;i&gt;mítica&lt;/i&gt;=misturar), isto é, seus integrantes se cruzam livremente, ao acaso, e sem preferências sexuais;  &lt;p align="justify"&gt;3) Estiverem isentas de fatores evolutivos, como mutação, seleção natural e migrações, livres de qualquer fator que promova alteração no &lt;i&gt;pool&lt;/i&gt; gênico.  &lt;p align="justify"&gt;A importância do teorema de Hardy-Weinberg para as populações naturais está no fato de ele estabelecer um modelo para o comportamento dos genes. Assim, é possível estimar frequências gênicas e genotípicas ao longo das gerações e compará-las com as obtidas na prática.  &lt;p align="justify"&gt;Se os valores observados forem significativamente diferentes dos valores esperados, pode-se concluir que fatores evolutivos estão atuando sobre esta população e que ela está evoluindo. Se os valores não diferirem significativamente, pode-se concluir que a população está em equilíbrio e, portanto, não está evoluindo.  &lt;p align="justify"&gt;Vamos considerar um gene &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;, de frequência &lt;i&gt;p&lt;/i&gt;; e seu alelo recessivo (&lt;i&gt;a&lt;/i&gt;), de frequência &lt;i&gt;q&lt;/i&gt;. Na população considerada:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-dQm7gHeppWU/Tvt8dvVTMPI/AAAAAAAAQHA/1lzGRLi2id8/s1600-h/clip_image002%25255B31%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[31]" border="0" alt="clip_image002[31]" src="http://lh4.ggpht.com/-5v8A19abHCI/Tvt8ftqKkFI/AAAAAAAAQHI/PZEXQODtqaQ/clip_image002%25255B31%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="317" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vamos supor que esta população abrigue indivíduos &lt;i&gt;AA&lt;/i&gt; (formadores de gametas &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;), &lt;i&gt;aa&lt;/i&gt; (formadores de gametas &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;) e &lt;i&gt;Aa&lt;/i&gt; (formadores de gametas &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;). Podemos concluir que, para surgir um indivíduo de genótipo&lt;i&gt; AA&lt;/i&gt;, é preciso que o gameta masculino seja &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; e o gameta feminino seja &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;. Lembrando que a frequência do gene &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;( &lt;i&gt;f&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;(&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;)&lt;/sub&gt;) = &lt;i&gt;p&lt;/i&gt;, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-0-gjl-FKLN4/Tvt8haBrbyI/AAAAAAAAQHQ/Hu3AZWqhNXY/s1600-h/clip_image002%25255B33%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[33]" border="0" alt="clip_image002[33]" src="http://lh5.ggpht.com/-e8td1MhoNNI/Tvt8iJ7Zk0I/AAAAAAAAQHY/Q8B2NtaMPPE/clip_image002%25255B33%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="200" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-cEASN5rwPos/Tvt8i1nnz6I/AAAAAAAAQHg/6_KFBa72cXY/s1600-h/clip_image002%25255B35%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[35]" border="0" alt="clip_image002[35]" src="http://lh3.ggpht.com/-RsV-uYBMlFU/Tvt8jk5Fm5I/AAAAAAAAQHo/Je3LX-eNCa0/clip_image002%25255B35%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="105" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Da mesma forma, o surgimento de indivíduos de genótipo &lt;i&gt;aa&lt;/i&gt; implica a existência de um gameta masculino&lt;i&gt; a&lt;/i&gt; e outro feminino &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;. Assim, lembrando que &lt;i&gt;f&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;(&lt;i&gt;a&lt;/i&gt;)&lt;/sub&gt; = &lt;i&gt;q&lt;/i&gt;, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-eBV8jBf0sq4/Tvt8kTE7W6I/AAAAAAAAQHw/VLvrKg2pafk/s1600-h/clip_image002%25255B37%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[37]" border="0" alt="clip_image002[37]" src="http://lh5.ggpht.com/-eUWUPMHM-_k/Tvt8lKMZ1jI/AAAAAAAAQH4/JKCGXh-HFFA/clip_image002%25255B37%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="199" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ENh8md5m1eI/Tvt8lt0HhJI/AAAAAAAAQIA/FKZBQqPo4J0/s1600-h/clip_image002%25255B39%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[39]" border="0" alt="clip_image002[39]" src="http://lh4.ggpht.com/-ghHnxnu1R5w/Tvt8ocD3DsI/AAAAAAAAQII/c3_G9Hnx9TA/clip_image002%25255B39%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="104" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Para o surgimento de indivíduos &lt;i&gt;Aa&lt;/i&gt;, entretanto, pode-se ter um gameta masculino &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; e outro feminino &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; vice-versa. Logo, existem duas possibilidades para a ocorrência de indivíduos &lt;i&gt;Aa&lt;/i&gt;. Assim, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-0cRDZAjgIJ4/Tvt8ozWQ4OI/AAAAAAAAQIQ/bK1hkkjubCw/s1600-h/clip_image002%25255B41%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[41]" border="0" alt="clip_image002[41]" src="http://lh4.ggpht.com/-aS1y47exk_Y/Tvt8po3y5JI/AAAAAAAAQIY/5Wtibm3vcMY/clip_image002%25255B41%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="180" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-6iCmw41zs0I/Tvt8q2eGa6I/AAAAAAAAQIg/QYQTpazSWoM/s1600-h/clip_image002%25255B43%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[43]" border="0" alt="clip_image002[43]" src="http://lh6.ggpht.com/-AoRgw_F8GTU/Tvt8rvT0LNI/AAAAAAAAQIo/D2tLdEjfaNE/clip_image002%25255B43%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="115" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Note que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-udwUeiLhVVo/Tvt8sel-5AI/AAAAAAAAQIw/4GFFwYSs0L4/s1600-h/clip_image002%25255B45%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[45]" border="0" alt="clip_image002[45]" src="http://lh4.ggpht.com/-93IhadqlxVY/Tvt8tPLwilI/AAAAAAAAQI4/MZFBs-aCjzM/clip_image002%25255B45%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="161" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Então, podemos considerar que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-Uk7zYf2iYgk/Tvt8twW9cFI/AAAAAAAAQJA/umCz_5CDW1w/s1600-h/clip_image002%25255B47%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[47]" border="0" alt="clip_image002[47]" src="http://lh3.ggpht.com/-5ZZZbXE5xYs/Tvt8ujYFAmI/AAAAAAAAQJI/VpM6W8VCFdY/clip_image002%25255B47%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="305" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Nessa representação, &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; é a frequência de um alelo e &lt;i&gt;q&lt;/i&gt; é a frequência do outro alelo. Nesta fórmula, &lt;i&gt;p&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; e &lt;i&gt;q&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; representam as frequências dos homozigotos para um e outro alelo, 2&lt;i&gt;pq&lt;/i&gt; representa a frequência dos heterozigotos.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Uma população tem as seguintes frequências gênicas:  &lt;ul&gt; &lt;li&gt; &lt;div align="justify"&gt;&lt;i&gt;p&lt;/i&gt; = frequência do alelo &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; = 0,9. Portanto, a frequência esperada de &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;BB&lt;/i&gt;) é &lt;i&gt;p&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 0,81;&lt;/div&gt; &lt;li&gt; &lt;div align="justify"&gt;&lt;i&gt;q&lt;/i&gt; = frequência do alelo &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 0,1. Portanto, a frequência esperada de &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;bb&lt;/i&gt;) é &lt;i&gt;q&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 0,01;&lt;/div&gt; &lt;li&gt; &lt;div align="justify"&gt;Os heterozigotos correspondem a &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;b &lt;/i&gt;e &lt;i&gt;B&lt;/i&gt;, sua frequência na população é dada por 2&lt;i&gt;pq&lt;/i&gt; = 0,18.&lt;/div&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-gGe1J1xo_6s/Tvt8vFXkRXI/AAAAAAAAQJQ/4VJ9Dh3zdpk/s1600-h/clip_image002%25255B49%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[49]" border="0" alt="clip_image002[49]" src="http://lh5.ggpht.com/-tkfoUvgmqo0/Tvt8v4Ke8UI/AAAAAAAAQJY/TB3kHOv5S7I/clip_image002%25255B49%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="128" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-zWzegr64hPM/Tvt8wV_1K4I/AAAAAAAAQJg/B-bIesXVGBM/s1600-h/clip_image002%25255B51%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[51]" border="0" alt="clip_image002[51]" src="http://lh6.ggpht.com/-9e9TNarSuV4/Tvt8xW51A7I/AAAAAAAAQJo/3uczl-kcHns/clip_image002%25255B51%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="157" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-H2BoKzvOxJE/Tvt8yEYRYGI/AAAAAAAAQJw/aaw-tLhIQ_E/s1600-h/clip_image002%25255B53%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[53]" border="0" alt="clip_image002[53]" src="http://lh6.ggpht.com/-iRCTF4-2NIw/Tvt8y8EfTdI/AAAAAAAAQJ4/VaVQEDxtbLQ/clip_image002%25255B53%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="68" height="54"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se a população estiver em equilíbrio, a frequência dos alelos e dos genótipos se manterá constante ao longo das gerações. Se, no entanto, verificarmos que os valores obtidos na prática para os genótipos são significativamente diferentes dos esperados, a população não se encontra em equilíbrio genético e, portanto, está evoluindo.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 2:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Numa dada população humana em equilíbrio, determinou-se que a frequência de indivíduos &lt;i&gt;Rh &lt;/i&gt;&lt;sup&gt;–&lt;/sup&gt; era de 16%. A partir dessa informação, determine:  &lt;p align="justify"&gt;a) A frequência do gene &lt;i&gt;r&lt;/i&gt;;  &lt;p align="justify"&gt;b) A frequência do gene &lt;i&gt;R&lt;/i&gt;  &lt;p align="justify"&gt;c) A frequência dos indivíduos &lt;i&gt;Rh &lt;/i&gt;&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; homozigotos (&lt;i&gt;RR&lt;/i&gt;) e heterozigotos (&lt;i&gt;Rr&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Resolução:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;a) Sabendo que os indivíduos &lt;i&gt;Rh &lt;/i&gt;&lt;sup&gt;– &lt;/sup&gt;exibem genótipo &lt;i&gt;RR&lt;/i&gt;, temos que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-81pFdyqilmw/Tvt8z_mV-nI/AAAAAAAAQKA/HadhEp7bJs0/s1600-h/clip_image002%25255B59%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[59]" border="0" alt="clip_image002[59]" src="http://lh5.ggpht.com/-gxOKVXaWt-s/Tvt801vyL1I/AAAAAAAAQKI/GLKDG17r5ag/clip_image002%25255B59%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="279" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, a frequência do gene &lt;i&gt;r&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;f&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;(&lt;i&gt;r&lt;/i&gt;)&lt;/sub&gt;):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-gk9BRRSbRGg/Tvt81VhHeXI/AAAAAAAAQKQ/AeetlgVLMxI/s1600-h/clip_image002%25255B61%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[61]" border="0" alt="clip_image002[61]" src="http://lh3.ggpht.com/-78JiOkMwHwo/Tvt82T164jI/AAAAAAAAQKY/BhFo9WVxsbA/clip_image002%25255B61%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="114" height="26"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;b) Como &lt;i&gt;q&lt;/i&gt; = &lt;i&gt;f &lt;/i&gt;&lt;sub&gt;(&lt;i&gt;r&lt;/i&gt;)&lt;/sub&gt; = 0,4, temos que a frequência do gene &lt;i&gt;R &lt;/i&gt;(&lt;i&gt;f&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;(&lt;i&gt;R&lt;/i&gt;)&lt;/sub&gt;) é dada por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-PAyLEj7oFPI/Tvt83VdhGtI/AAAAAAAAQKg/iymoBw-bFQY/s1600-h/clip_image002%25255B63%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[63]" border="0" alt="clip_image002[63]" src="http://lh5.ggpht.com/-8F5yKPLxlVE/Tvt84TnkMyI/AAAAAAAAQKo/0xwsln9KTic/clip_image002%25255B63%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="67" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-C_dVasQD_Do/Tvt85XHLICI/AAAAAAAAQKw/j5dNIGOrI_8/s1600-h/clip_image002%25255B65%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[65]" border="0" alt="clip_image002[65]" src="http://lh6.ggpht.com/-zNGjdkSU4X4/Tvt86af1VyI/AAAAAAAAQK4/0OwR2vnje-Y/clip_image002%25255B65%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="67" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-J252x6jegR8/Tvt87mFQZ-I/AAAAAAAAQLA/cHzEt6h5BXQ/s1600-h/clip_image002%25255B67%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[67]" border="0" alt="clip_image002[67]" src="http://lh5.ggpht.com/-swuCs35KdW4/Tvt89NCVXDI/AAAAAAAAQLI/e-tJO-5p22Y/clip_image002%25255B67%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="121" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;c) Sabendo que &lt;i&gt;q&lt;/i&gt; = 0,4 e &lt;i&gt;p&lt;/i&gt; = 0,6, a frequência dos indivíduos &lt;i&gt;RR&lt;/i&gt; será:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-EnK6hg9aup8/Tvt89gupzSI/AAAAAAAAQLQ/Ry-BFGysW0s/s1600-h/clip_image002%25255B71%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[71]" border="0" alt="clip_image002[71]" src="http://lh6.ggpht.com/-vohCbiSda_M/Tvt8-Enq1SI/AAAAAAAAQLY/qH2g-Qk-_iU/clip_image002%25255B71%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="274" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Da mesma maneira, a frequência dos indivíduos &lt;i&gt;Rr&lt;/i&gt;, será:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/--3IcmklzQA8/Tvt8-w2NU3I/AAAAAAAAQLg/LjNuyTTeHI8/s1600-h/clip_image002%25255B73%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto; padding-top: 0px" title="clip_image002[73]" border="0" alt="clip_image002[73]" src="http://lh5.ggpht.com/-P4UU31iYNrk/Tvt8_tC3LEI/AAAAAAAAQLo/N543Up_Pg3Q/clip_image002%25255B73%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="315" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Observe que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-a2rKPB799uY/Tvt9AAsICbI/AAAAAAAAQLw/4NHTHLQrVo8/s1600-h/clip_image002%25255B75%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[75]" border="0" alt="clip_image002[75]" src="http://lh5.ggpht.com/-fNBxThIE7sM/Tvt9A3reFBI/AAAAAAAAQL4/R20nJPzksRo/clip_image002%25255B75%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="149" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ZSXdhSRNoTc/Tvt9Bg4LuEI/AAAAAAAAQMA/RrNfZ7n9H1U/s1600-h/clip_image002%25255B77%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; margin: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="clip_image002[77]" border="0" alt="clip_image002[77]" src="http://lh5.ggpht.com/-_ERL7HAIURA/Tvt9CfNoSeI/AAAAAAAAQMI/_21NOdS9eKM/clip_image002%25255B77%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="307" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O Teorema de Hardy-Weinberg não se aplica com exatidão plena a populações naturais que estão sujeitas, por exemplo, a efeitos da seleção natural, de mutações e até mesmo de uniões sexuais até certo ponto preferenciais. Mas como modelo é importante, pois facilita a pesquisa da composição de uma população em termos de frequência gênica; a investigação dos efeitos da seleção natural sobre a composição genética de uma população; a determinação de genótipos, mesmo quando não são reconhecidos fenotipicamente.  &lt;p align="justify"&gt;As populações humanas estão evoluindo? Como exemplo, podemos analisar nos últimos anos a taxa do gene para a hemofilia. Estes têm aumentado muito nas populações humanas. Isso é fácil de entender: os hemofílicos, no passado, frequentemente não chegavam à idade de reprodução, já que para eles qualquer ferimento maior poderia ser fatal.  &lt;p align="justify"&gt;Hoje, porém, os hemofílicos recebem o fator VIII, retirado do sangue de pessoas normais, que favorece a coagulação. Assim, a probabilidade de sobrevivência dos hemofílicos aumentou muito; também se elevaram as chances de constituírem família, transmitindo seus genes para os descendentes.  &lt;p align="justify"&gt;Nesse caso, os avanços da medicina modificaram a atuação da seleção natural, fator que, no passado, mantinha o gene para a hemofilia em taxa baixa. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Biologia Volume Único – César e Sezar &lt;br align="justify"&gt;[2] Biologia Volume Único – Sônia Lopes e Sergio Rosso &lt;br align="justify"&gt;[3] Biologia Volume 3 – Genética, Evolução e Ecologia – Wilson Roberto Paulino &lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/no-cerne-do-enem-o-teorema-de-bayes.html" target="_blank"&gt;No Cerne do ENEM, o Teorema de Bayes&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/12/edo-naftalina-e-o-tempo-de-sublimacao.html"&gt;EDO: Naftalina e o Tempo de Sublimação&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/07/equacao-de-siple-e-perda-de-calorias.html"&gt;A Equação de Siple e a Perda de Calorias&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-108020050310915439?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/108020050310915439/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-teorema-de-hardy-weinberg.html#comment-form' title='2 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/108020050310915439'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/108020050310915439'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-teorema-de-hardy-weinberg.html' title='O Teorema de Hardy-Weinberg'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-uUgtIoVzxgY/Tvt8GIAGgrI/AAAAAAAAQDI/ZIuF5YjaDDI/s72-c/image_thumb%25255B10%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-2748890049090165376</id><published>2011-12-24T20:36:00.001-02:00</published><updated>2012-01-05T01:03:24.209-02:00</updated><title type='text'>Meus Votos de Boas Festas</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Desejo a todos os amigos e visitantes que tanto prestigiam este blog um Feliz Metal e um Heavy New Year!&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-6IJw71hvqjI/TvZTxoUhM8I/AAAAAAAAQCg/S9pC1R1MM8I/s1600-h/Feliz%252520Metal%25255B2%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="Feliz Metal" border="0" alt="Feliz Metal" src="http://lh5.ggpht.com/-84GqKwEaz4k/TvZTzLUCynI/AAAAAAAAQCo/bpNjBZiEnBU/Feliz%252520Metal_thumb.jpg?imgmax=800" width="175" height="244"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-55ytjcAA9Y8/TvZT0zLP8TI/AAAAAAAAQCw/AQC_TguynxA/s1600-h/Heavy%252520new%252520year%25255B2%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="background-image: none; border-right-width: 0px; padding-left: 0px; padding-right: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px; padding-top: 0px" title="Heavy new year" border="0" alt="Heavy new year" src="http://lh3.ggpht.com/-b_qL7xbKGOg/TvZT2HWcdAI/AAAAAAAAQC4/biyE_5yxZuI/Heavy%252520new%252520year_thumb.jpg?imgmax=800" width="244" height="148"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-2748890049090165376?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/2748890049090165376/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/meus-votos-de-boas-festas.html#comment-form' title='8 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/2748890049090165376'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/2748890049090165376'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/meus-votos-de-boas-festas.html' title='Meus Votos de Boas Festas'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-84GqKwEaz4k/TvZTzLUCynI/AAAAAAAAQCo/bpNjBZiEnBU/s72-c/Feliz%252520Metal_thumb.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-3758014681728648746</id><published>2011-12-20T07:48:00.001-02:00</published><updated>2011-12-20T07:48:54.657-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Estatística'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Textos'/><title type='text'>No Cerne do ENEM, o Teorema de Bayes</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-iAuoqgqIy8g/TvBZ56NBLaI/AAAAAAAAQAo/M1RduN7YlkY/s1600-h/image%25255B24%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: 0px; border-left-width: 0px; margin-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" align="left" src="http://lh3.ggpht.com/-0rZUCD1sP1k/TvBZ6yVnTMI/AAAAAAAAQAw/d3HcB3cm_h0/image_thumb%25255B14%25255D.png?imgmax=800" width="254" height="270"&gt;&lt;/a&gt; Cerca de 5 milhões de brasileiros fizeram a prova do Exame Nacional do Ensino Médio (ENEM) em outubro. O organizador da prova, Instituto Nacional de Estudos e Pesquisas Educacionais Anísio Teixeira (INEP), mostrou o gabarito poucos dias depois. Suponha que um dos estudantes, hipoteticamente chamado de &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt;, tenha resolvido as questões de matemática que ele sabia, e que, antes de entregar a prova, tenha chutado as respostas que não sabia. Afinal, entre cinco alternativas (&lt;i&gt;a, b, c, d&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;e&lt;/i&gt;), a chance de acertar uma delas no chute é de 1/5, ou seja. 20%. Com o gabarito oficial em mãos, &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; descobre que acertou uma das questões no chute. Em janeiro de 2012, quando usar seu CPF para saber a nota individual, aprenderá uma lição: é difícil enganar computadores. Para azar dele, os computadores a serviço do INEP vão soltar um relatório dizendo, mais ou menos, assim: "É muito alta a chance de que nosso amigo &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; tenha acertado essa questão no chute. Nós, computadores, recomendamos desconsiderar essa questão na nota final do &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt;".  &lt;p align="justify"&gt;Para organizar o ENEM, técnicos do INEP usam um método estatístico conhecido como TRI (Teoria da Resposta ao Item). É um método usado por médicos, militares, propagandistas, administradores de empresas, esportistas. Quando uma empresa usa o TRI para organizar qualquer tipo de questionário, ela ganha uma pergunta importante: qual é a probabilidade de que uma pessoa tenha acertado a questão X por seu próprio mérito ou por acaso? Se a probabilidade for alta, a empresa atribui o mérito da resposta ao respondente; se a probabilidade for baixa, ela ignora a questão, pois é mais provável que o respondente tenha chutado.  &lt;p align="justify"&gt;Ao usa o TRI, o governo ganha várias vantagens: ele consegue informação mais precisa de quem sabe exatamente o quê, consegue comparar escolas da zona rural de Manaus com escolas do centro de São Paulo. A TRI, contudo, é menos ótima para quem faz o teste: o estudante, seu professor, seus pais. Se &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; quisesse saber como a TRI funciona, e por que sua nota é aquela divulgada pelo governo, teria que de estudar estatística avançada. Especialistas no assunto dizem que o Ministério da Educação (MEC) deve continuar usando a TRI nas avaliações oficiais, pois, pressupondo que o MEC esteja fazendo tudo com boa vontade, isso é bom para o Brasil. Mas, a cada rodada do ENEM, falta divulgar informações de um jeito que o estudante, seu professor e seus pais possam compreender e usar.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;O Mais Provável&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Raquel Cunha Valle, estatística da Fundação Carlos Chagas, diz que podemos usar uma fita métrica para medir a altura de uma pessoa em centímetros, ou usar uma balança para medir seu peso em quilogramas, mas como medimos o que uma pessoa sabe ou ignora? "A resposta da teoria da resposta ao item", dia Raquel, "é criar uma unidade de medida para o conhecimento".  &lt;p align="justify"&gt;Uma tabela muito simples, mostrada abaixo, pode ajudar leitores como &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; a entender o que lhes aconteceu. No caso de uma prova como a do ENEM, "C" significa "acertou" e "E" significa "errou".&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-JrujunBtS4I/TvBZ7Llfw-I/AAAAAAAAQA4/m22SMFUJP5s/s1600-h/image%25255B15%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-Kc8_AJY9KyI/TvBZ74JfagI/AAAAAAAAQBA/UNpGltdcRHs/image_thumb%25255B7%25255D.png?imgmax=800" width="469" height="203"&gt;&lt;/a&gt; Neste nosso exemplo, &lt;i&gt;Gauss&lt;/i&gt; acertou as cinco questões, &lt;i&gt;provavelmente&lt;/i&gt; sabe 100% do que deveria saber. &lt;i&gt;Euler&lt;/i&gt;, acertou quatro questões e errou uma, &lt;i&gt;provavelmente&lt;/i&gt; sabe 80¢ do que deveria saber. &lt;i&gt;Arquimedes&lt;/i&gt; acertou três questões e errou duas,&lt;i&gt; provavelmente &lt;/i&gt;sabe 60% do que deveria saber. E assim por diante. A ênfase na palavra &lt;i&gt;provavelmente&lt;/i&gt; serve para destacar a natureza estatística da TRI. Da mesma forma, a questão 1, que somente uma pessoa acertou, é difícil demais para 80% dos candidatos. A questão 2, que só duas pessoas responderam corretamente é difícil demais para 60% dos candidatos. E assim por diante.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Agora, imagine o &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; como sendo a sexta pessoa da tabela acima:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-cO1LaR-4Gn8/TvBZ8U94BWI/AAAAAAAAQBI/pfNSbS8d5ZI/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-c_bddp_8_3o/TvBZ8xCDjyI/AAAAAAAAQBQ/TowZTdT417w/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="373" height="178"&gt;&lt;/a&gt; Note que ele também acertou duas questões e errou três, e que, portanto, sua média é igual à média de &lt;i&gt;Einstein&lt;/i&gt;. &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; parece saber 40% do que deveria saber. Mas sua prova tem lógica? Até que ponto uma pessoa consegue acertar uma questão difícil (questão 1) e errar três questões mais fáceis? Não é mais &lt;i&gt;provável&lt;/i&gt; que &lt;i&gt;Isaac Newton&lt;/i&gt; tenha chutado a resposta da questão 1?&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Ao realizar um teste comum, o MEC só consegue descobrir duas coisas: quantas questões a pessoa acertou e quantas errou. Mas, ao realizar um teste com todas as ferramentas estatísticas da TRI, o MEC consegue saber, com maior grau de precisão, o que uma pessoa sabe ou ignora.  &lt;p align="justify"&gt;Tufi Machado Soares, professor da Universidade Federal de Juiz de Fora (MG) e coordenador de pesquisas do Centro de Políticas Públicas e Avaliação da Educação, explica as principais alavancas de ajuste num modelo estatístico feito com base na TRI: dá para ajustar o grau mínimo de conhecimento para responder a uma questão com 50% de chance, dá para ajustar até que ponto a questão vai discriminar entre quem sabe e quem ignora, e dá para saber a probabilidade de que alguém acerte a questão por acaso (chutando). Essas três alavancas têm nomes técnicos complicados (&lt;i&gt;traço latente do j-ésimo indivíduo&lt;/i&gt;) e simbolizados por letras gregas e latinas (θ&lt;i&gt;&lt;sub&gt;j&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;Para explicar a mágica da TRI, especialistas como Raquel e Tufi Machado sempre mostram uma curva famosa: &lt;i&gt;curva característica do item&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-RG56ob3hpig/TvBZ9i1BrVI/AAAAAAAAQBY/_lD8QwN3zDQ/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-0AXSq2kN-t8/TvBZ-JzG0OI/AAAAAAAAQBg/I0j_xom6MbE/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="388" height="336"&gt;&lt;/a&gt;Na imagem acima, θ representa o que a pessoa sabe, e se θ = 0 significa que a pessoa tem conhecimentos suficientes para acertar uma questão com probabilidade de 50% - ela tem conhecimentos suficientes para, nesta questão, decidir a resposta no cara e coroa. Se ela fizer isso, os computadores do INEP não conseguirão dedurá-la, pois ela acertou outras questões com o mesmo grau de dificuldade. Mas se θ = –5, significa que a pessoa tem conhecimentos suficientes para acertar a questão com probabilidade de 2%. Em outras palavras, significa que, caso ela acerte a questão, é bem &lt;i&gt;provável&lt;/i&gt; que tenha chutado, e os computadores do INEP vão dedurá-la.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exame por Computador&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Especialistas independentes e técnicos do INEP não se cansam de mencionar as vantagens do TRI. Se a prova for bem desenhada, o avaliador pode cancelar uma questão errada sem prejudicar ninguém, pois as probabilidades são calculadas para as questões válidas. Se uma questão estiver escrita de modo a confundir pessoas com conhecimentos avançados, isto ficará claro, pois os computadores vão mostrar um grande número de pessoas com conhecimentos avançados errando a mesma questão, o que é pouco provável. Se uma pessoa se submeter a duas provas diferentes, mas feitas segundo a TRI, é provável que sua nota seja quase a mesma nas duas provas. O MEC pode comparar pessoas de regiões diferentes em anos diferentes. Se alguém obtiver os gabaritos da prova e vendê-los por um bom dinheiro, os computadores do INEP serão capazes de detectar a discrepância estatística.  &lt;p align="justify"&gt;A TRI só existe porque existem computadores. Sem eles, seria impossível calcular à mão todas as variáveis do modelo estatístico. Na fórmula principal da TRI, cada pessoa é descrita por meio de sete variáveis e quatro constantes. No ENEM, com 5 milhões de pessoas, são 35 milhões de variáveis e 20 milhões de constantes para calcular e comparar umas com as outras. Quando o INEP tiver um banco de dados de itens de tamanho adequado, os estudantes poderão realizar as provas por meio do computador: o estudante acerta uma questão e o computador puxa do banco de dados uma questão um pouco mais difícil; o estudante erra uma questão e o computador puxa uma questão um pouco mais fácil. Com esse método, o MEC conseguirá medir com precisão maior ainda o que o estudante sabe.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Bula Indecifrável&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Críticos do ENEM vivem dizendo que o governo esconde os critérios pelos quais forma a nota de cada aluno. Afinal, os critérios são públicos ou são segredo de Estado? Tufi Machado diz que não há segredo algum: se a pessoa for ótima de estatística, se ela tiver conhecimentos profundos sobre a TRI, e se ela for persistente feito um mosquito da dengue, então ela conseguirá ter acesso aos critérios técnicos e talvez até aos dados brutos. "Os critérios até que são bem conhecidos pelos especialistas no assunto", fiz Tufi. Contudo, se a pessoa for um estudante, ou seu professor, ou um de seus pais, aí sim ela está numa enrascada. Até agora, o governo brasileiro não demonstrou interesse em divulgar critérios técnicos e dados brutos com frequência e clareza.  &lt;p align="justify"&gt;Explicar a TRI é difícil mesmo. Um exemplo: se o estudante tira a nota média do ENEM, ele tira 500, pois o INEP atribui valor 500 à nota média. Contudo, numa escala de 0 a 10, a nota média de uma ano pode ser 6 e de outro ano pode ser 5,5. Nos dois casos, o aluno que tirar a nota média vai tirar 500. Se ele tirar mais de 500, significa apenas que tirou mais que a nota média. Se tirar menos que 500, significa que tirou menos que a nota média. "A TRI é como se fosse um tipo de mágica", diz Raquel Valle, "mas poucos têm acesso ao truque".  &lt;p align="justify"&gt;Especialistas em modelagem matemática sabem que, quanto mais fielmente o modelo matemático representa a realidade, mais complicado ele é, pois a realidade é bem complicada. A TRI é complicada simplesmente porque ela retrata a realidade de modo melhor. Porém, isso não é desculpa para explicar a TRI com linguagem supertécnica. É possível pensar na TRI como uma bula. Se você escrever a bula com linguagem médica muito técnica, o paciente não vai entender nem mesmo para que serve o remédio.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;O Teorema de Bayes&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Os criadores da teoria da resposta ao item usaram como ferramenta principal o teorema de Bayes, criado pelo matemático inglês Thomas Bayes (1702 – 1761). O teorema trata de uma questão importante, cotidiana até, mas difícil de entendeer: qual é a probabilidade de que o evento &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; tenha ocorrido, visto que o evento &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; acabou de ocorrer? O símbolo para isso é &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;A | B&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema:&lt;/font&gt; &lt;/b&gt;Os eventos &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;, &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;, ..., &lt;i&gt;A&lt;sub&gt;k&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; são eventos mutuamente exclusivos, cuja união é todo o espaço amostral de um experimento. O evento &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; é um evento com probabilidade diferente de zero (&lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;B&lt;/i&gt;) ≠ 0. Sendo assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-yBrfmiJby7M/TvBZ-oyk0SI/AAAAAAAAQBo/k23nb0EefDU/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-RHCEeB5RM3Q/TvBZ_c-6atI/AAAAAAAAQBw/Cx6GDu4DvQw/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="45"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Um exemplo para tornar a fórmula acima mais clara: &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; representa o evento de jogar uma moeda com duas caras três vezes seguidas, e &lt;i&gt;A&amp;shy;&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; representa o evento de jogar uma moeda comum TRE vezes seguidas. Suponha que você escolhe uma das duas moedas ao acaso e, portanto, &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) = 1/2 e &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) = 1/2. Seja&lt;i&gt; B&lt;/i&gt; o evento de obter três caras seguidas (ou seja, você escolheu uma moeda ao acaso, jogou essa moeda ao ar trÊs vezes e conseguiu três caras seguidas); portanto, &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(B | A&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) = 1 e &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(B | A&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) = 1/8. Qual é a probabilidade de que você tenha escolhido a moeda com duas caras (&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;) visto que saíram três caras seguidas? Aplicando a fórmula:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ymU4DVbffvk/TvBZ_51NxWI/AAAAAAAAQB4/9aEGG0Ug1k0/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-Xhkb2726mcc/TvBaAZxTQ8I/AAAAAAAAQCA/Hvno8PX5_-w/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="371" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-xBdgInksjjk/TvBaAvNNAYI/AAAAAAAAQCI/G7Qp5KFNrUY/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/-wFMeGnL5wIE/TvBaBDfuW4I/AAAAAAAAQCQ/1cPEl1w9gcg/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="264" height="67"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O teorema de Bayes dá a resposta: se você escolheu uma das moedas ao acaso, e obteve três caras seguidas, então a probabilidade de que tenha escolhido a moeda com duas caras é de 88,9%.  &lt;p align="justify"&gt;Na notação acima, temos que &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;A&lt;/i&gt;) é a probabilidade a priori (antes do experimento) e &lt;i&gt;Pr&lt;/i&gt;(&lt;i&gt;A&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; &lt;/i&gt;| &lt;i&gt;B&lt;/i&gt;) é a probabilidade a posteriori (depois do evento).  &lt;p align="justify"&gt;Alguns exemplos do teorema de Bayes na vida diária:  &lt;p align="justify"&gt;1) Se um homem bate na própria mulher, qual é a probabilidade de que venha a matá-la? É baixa, visto que a maioria desses homens não mata a mulher. Se uma mulher é encontrada morta a facadas, qual é a probabilidade de que tenha sido assassinada pelo próprio marido, dado que o marido batia nela? É altíssima.  &lt;p align="justify"&gt;2) Escolha uma pessoa a esmo. Qual a chance de que ela tenha problemas psiquiátricos? É baixa. Qual a chance de que ela acredite que seu chefe lê seus pensamentos? É baixa. Mas se essa pessoa escolhida a esmo acredita que seu chefe lê seus pensamentos, qual é a chance de que tenha problemas psiquiátricos? É altíssima.  &lt;p align="justify"&gt;3) Segundo dados do INEP, só 11% dos brasileiros terminam o ensino médio sabendo a matemática que deveriam saber. Dada tal informação, o que é mais provável: que o MEC esconda os dados a respeito do método usado no ENEM para, escondendo, melhorar artificialmente os números da educação no Brasil, ou que ninguém no MEC tenha se animado a criar um programa nacional de explicações simples e claras sobre o ENEM?  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Matéria extraída da Revista Cálculo nº 10, ed. Segmento, 2011 &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais: &lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://www.ime.unicamp.br/sinape/sites/default/files/TRI%20-%202010%2004%2030_0.pdf"&gt;Introdução à Ferramenta TRI&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://prep_dev.victorinfo.com.br/index.php?option=com_content&amp;amp;view=article&amp;amp;id=32&amp;amp;Itemid=40&amp;amp;lang=pt" target="_blank"&gt;Análise Estatística e a TRI&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-3758014681728648746?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/3758014681728648746/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/no-cerne-do-enem-o-teorema-de-bayes.html#comment-form' title='8 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3758014681728648746'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3758014681728648746'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/no-cerne-do-enem-o-teorema-de-bayes.html' title='No Cerne do ENEM, o Teorema de Bayes'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-0rZUCD1sP1k/TvBZ6yVnTMI/AAAAAAAAQAw/d3HcB3cm_h0/s72-c/image_thumb%25255B14%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-1598560041676510401</id><published>2011-12-16T13:55:00.001-02:00</published><updated>2011-12-16T13:55:57.827-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Álgebra'/><title type='text'>Método de Sebá para Resolução Alguns Casos Particulares Nas Equações Diofantinas Lineares</title><content type='html'>&lt;p align="right"&gt;Por: Sebastião Vieira do Nascimento (Sebá)  &lt;p align="justify"&gt;O objetivo do presente trabalho é apresentar um método, de resolução de equações diofantinas lineares, encontrado nos livros de teoria dos números e, além disso, mostrar alguns casos particulares nas equações diofantinas lineares, que é possível resolver algumas delas por meio do método de Sebá, método esse desenvolvido pelo autor deste trabalho.  &lt;p align="justify"&gt;Inicialmente iremos apresentar dois teoremas referentes a condição de existência de solução inteira das equações diofantinas lineares, e em seguida apresentar alguns exemplos resolvidos por meio do método de Sebá.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;1 – Generalidade&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;O tipo mais simples de equações diofantinas é a equação diofantina linear com duas incógnitas &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;. Onde &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt; sendo &lt;i&gt;a, b&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;c&lt;/i&gt; inteiros.  &lt;p align="justify"&gt;Todo par de inteiros &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; tais que &lt;i&gt;ax&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0 &lt;/sub&gt;+ &lt;i&gt;by&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0 &lt;/sub&gt;= &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;, diz-se que é uma solução inteira ou apenas uma solução da equação &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt;. Seja, por exemplo, a equação diofantina linear com duas incógnitas:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-J5qVOoxTY2g/TutpEZNn8OI/AAAAAAAAPrc/wA4NlIAIcPM/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh6.ggpht.com/-0oyZA0WMB6s/TutpEnoIMzI/AAAAAAAAPrk/QcPbMR45cuw/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="145" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-VXUVUDV8XVs/TutpEwHj4YI/AAAAAAAAPrs/gGm7Y9kZY4Y/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh3.ggpht.com/-HbgIPEG68cc/TutpFXZy9XI/AAAAAAAAPr0/pAUsCL83kaY/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="120" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-dsX-YpT29QU/TutpFlxSyhI/AAAAAAAAPr8/kIjlFEOBqLs/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-Dq3N9cqXdxY/TutpGISNGHI/AAAAAAAAPsE/XxK8Mw3zVD0/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="132" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-wdCEJHBzbpk/TutpGq-an9I/AAAAAAAAPsM/2dhYCLf_pyY/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh5.ggpht.com/-Yl_d98FAhQQ/TutpG6LGfBI/AAAAAAAAPsU/5-pO2abOk6k/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="140" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, os pares de inteiros: 4 e 1; -6 e 6; 10 e –2 são soluções da equação 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 6&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 18.  &lt;p align="justify"&gt;Existem equações diofantinas lineares com duas incógnitas que não tem solução. Assim, por exemplo, a equação diofantina linear: 2&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 4&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 7 não tem solução, quaisquer que sejam os valores inteiros de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;De modo geral, a equação diofantina linear &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt; não tem solução em inteiros, sempre que &lt;i&gt;d =&lt;/i&gt; mdc (&lt;i&gt;a,b&lt;/i&gt;) não divide &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;2 – Condição De Existência De Solução &lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; A equação diofantina linear &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt; tem solução se e somente se &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; divide &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;, sendo &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; = mdc (&lt;i&gt;a,b&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;3 – Solução Da Equação &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt; &lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema 2:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Se &lt;i&gt;d&lt;/i&gt;&lt;u&gt; &lt;/u&gt;divide &lt;i&gt;c &lt;/i&gt;ou seja (&lt;i&gt;d&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;c&lt;/i&gt;), sendo &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; = mdc(&lt;i&gt;a,b&lt;/i&gt;) e se o par de inteiros &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; é uma solução particular da equação diofantina linear &lt;i&gt;ax = by = c&lt;/i&gt;, então, todas as outras soluções dessa equação são dadas pelas fórmulas:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-Olkrkt5SKlQ/TutpHM8RNAI/AAAAAAAAPsc/VOEbILTcbFs/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-KMDfzgatcD8/TutpH17m85I/AAAAAAAAPsk/1O2d6puLBCw/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="110" height="75"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sendo &lt;i&gt;t &lt;/i&gt;um inteiro arbitrário.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Corolário 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Se o mdc(&lt;i&gt;a,b&lt;/i&gt;) = 1 e se &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; é uma solução particular da equação diofantina linear &lt;i&gt;ax + by = c&lt;/i&gt;, então, todas as outras soluções desta equação são dadas pelas fórmulas:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-1zOHCNSlcIc/TutpIfdo46I/AAAAAAAAPss/Kp3o8neCRTE/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh6.ggpht.com/-aarmeaTmCLw/TutpIksMbjI/AAAAAAAAPs0/5MwqWJpZ-HM/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="87" height="38"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sendo &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; um inteiro arbitrário.  &lt;p align="justify"&gt;Se você, caro leitor, estiver interessado em ver as demonstrações dos dois teoremas acima, veja em: &lt;a href="http://jogoseducativos.tripod.com.br/diofantina.htm"&gt;http://jogoseducativos.tripod.com.br/diofantina.htm&lt;/a&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;4 – Exemplos&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;O exemplo a seguir e a sua resolução foram extraídos de:  &lt;p align="justify"&gt;OLIVEIRA, Silvio Barbosa de. As equações diofantinas lineares e o livro didático de matemática para o ensino médio. Mestrado em Educação Matemática, PUC/SP, São Paulo, 2006.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 1 –&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Um laboratório dispõe de 2 máquinas para examinar amostras de sangue. Uma delas examina 15 amostras de cada vez, enquanto a outra examina 25. Pergunta-se: quantas vezes essas máquinas devem ser acionadas para examinar 2.000 amostras?  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolução:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Designando, por &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;, o número de vezes que a primeira e a segunda máquinas, respectivamente, foram acionadas, basta resolver a seguinte equação diofantina linear para responder à pergunta proposta:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-qpsv2Q_31IM/TutpIyUlg4I/AAAAAAAAPs8/P9sin0_NrHg/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh5.ggpht.com/-ZNezvi7W-tw/TutpJMN5F-I/AAAAAAAAPtE/3wEi6t7nBGU/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="165" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Essa equação é equivalente a:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-cqP14WKVfng/TutpJrrRPYI/AAAAAAAAPtM/b6pOvn9D3yA/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh6.ggpht.com/-HtSCnOMMeZE/TutpJxK3U0I/AAAAAAAAPtU/1aIUJAof3-8/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="139" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como o mdc(5, 3) = 1, logo, essa equação diofantina tem solução.  &lt;p align="justify"&gt;Tem-se agora que encontrar uma solução particular para 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 5&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 400.  &lt;p align="justify"&gt;Primeiramente, podemos encontrar a solução da equação 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 5&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 1, pelo algoritmo de Euclides:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-iQoBFO3LUak/TutpKY5sYMI/AAAAAAAAPtc/L3pm6bodx1A/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-bi_HKZUs4EI/TutpK1O7jAI/AAAAAAAAPtk/zQdKdR1DU-I/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="162" height="66"&gt;&lt;/a&gt; Esse algoritmo permite construir as seguintes expressões:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-3jiDfTORXvs/TutpLB2YQtI/AAAAAAAAPts/ie19VklXZd4/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh5.ggpht.com/-bphNNaxUH_s/TutpLhv7SdI/AAAAAAAAPt0/HjmIk_KVVw0/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-OKxYZXShGV0/TutpL_nEYYI/AAAAAAAAPt8/tRCN0RLdtWI/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh5.ggpht.com/-dCpYkqaLhJQ/TutpMJD1Y-I/AAAAAAAAPuE/UxrFV05L0L4/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-9qhd2sW23CM/TutpMsXMU9I/AAAAAAAAPuM/FpwM7njYO7w/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh5.ggpht.com/-6FEs2ngW2qk/TutpNCgJiwI/AAAAAAAAPuU/wKGc0poC_e4/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A partir da expressão (3), obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-d7TWbU6eGsk/TutpNcY_UyI/AAAAAAAAPuc/c3Ry2b9epJ8/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh3.ggpht.com/-H8mlWz7pHA0/TutpNgf9YfI/AAAAAAAAPuk/QlO4ZBbYaN4/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A partir da expressão (4):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-lLMkIvp_ON4/TutpOEpXW0I/AAAAAAAAPus/iYmyb3LP4b0/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh3.ggpht.com/-fbNs0nOU-ew/TutpO70oU2I/AAAAAAAAPu4/-w1WVEVLYPs/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo a (6) na (7), vem:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-PEqvXTXPIxU/TutpPS9jyOI/AAAAAAAAPvA/CVLGsxL-Qck/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh5.ggpht.com/-6jgt22AJd3o/TutpPk9Hv1I/AAAAAAAAPvI/kRtS_LpzIlM/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="149" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Aplicando a propriedade distributiva, obtém-se:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-ZDdtL6vDesI/TutpQAOsCMI/AAAAAAAAPvQ/hZG-f98YXbM/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh4.ggpht.com/-qcqOEZ1PS4s/TutpQmtO4UI/AAAAAAAAPvY/cBiiLh0JAqU/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="94" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-Eo6iyFIas5U/TutpQ3L4OcI/AAAAAAAAPvg/iODwzX1Xu5U/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh5.ggpht.com/-xT70aJ49e7U/TutpRbb0AEI/AAAAAAAAPvo/3jGdu5mXyvo/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="157" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A expressão (8) indica que &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 2 e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = –1 é uma solução particular da equação 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 5&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 1. Multiplicando ambos os membros da expressão (8) por 400, obtemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-wUue-tZ1-rI/TutpRhce37I/AAAAAAAAPvw/VS6IgFEcR9E/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh5.ggpht.com/-B3xTIA9P8hs/TutpSKmNx8I/AAAAAAAAPv4/us6bNxAUTRs/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="176" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, 800 e –400 é uma solução particular da equação (2) e também será da equação original (1): 15(800) + 25(–400) = 2000. Consequentemente, a solução geral da equação (1) que apresenta mdc(25, 15) = 5, se expressa por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/--7JyT-er6vg/TutpSZg0qKI/AAAAAAAAPwA/oHMTIqmuL08/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh4.ggpht.com/-5TVfhvVd5mc/TutpSk0SeBI/AAAAAAAAPwI/k86JOsjBy7o/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="205" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-ogv0iJw3UUs/TutpS2CTmGI/AAAAAAAAPwQ/Nm2J6UV63g8/s1600-h/clip_image038%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image038" border="0" alt="clip_image038" src="http://lh5.ggpht.com/-o7W5bRJD_NQ/TutpTTyI5kI/AAAAAAAAPwY/tq3QBtJLhJU/clip_image038_thumb.gif?imgmax=800" width="226" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando o problema que levou a essa equação, vê-se que só interessam respostas não negativas para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;. Assim, deve-se impor que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-KLG0cUgd0Uo/TutpTgoHpdI/AAAAAAAAPwg/nESmkbrJyhc/s1600-h/clip_image040%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image040" border="0" alt="clip_image040" src="http://lh5.ggpht.com/-ZJUlaKWp6v8/TutpUNmhZ6I/AAAAAAAAPwo/1V17ggo4x5A/clip_image040_thumb.gif?imgmax=800" width="91" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-oToAko8VoQ8/TutpUQuOz7I/AAAAAAAAPww/uB1KQHsezxc/s1600-h/clip_image042%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image042" border="0" alt="clip_image042" src="http://lh6.ggpht.com/-FwZ07i9lVWc/TutpUl9I9aI/AAAAAAAAPw4/hohBYRJevxk/clip_image042_thumb.gif?imgmax=800" width="75" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-Dj9coPDJwrw/TutpVI_C_RI/AAAAAAAAPxA/EfwQhlKk3ZE/s1600-h/clip_image044%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image044" border="0" alt="clip_image044" src="http://lh4.ggpht.com/-ZZDsMZuEQrU/TutpVUuDFmI/AAAAAAAAPxI/yFl7c092l-k/clip_image044_thumb.gif?imgmax=800" width="111" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-_XtKmo2MwVg/TutpVv9SbPI/AAAAAAAAPxQ/bQlgfhWbUtc/s1600-h/clip_image046%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image046" border="0" alt="clip_image046" src="http://lh6.ggpht.com/-H51o3NsBvwA/TutpWDeyR2I/AAAAAAAAPxY/qgYnR5nMq8Q/clip_image046_thumb.gif?imgmax=800" width="103" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-KPrQLCqM3UI/TutpWi59bHI/AAAAAAAAPxg/dpn2HuDXcWs/s1600-h/clip_image048%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image048" border="0" alt="clip_image048" src="http://lh4.ggpht.com/-2uSolh1th9c/TutpW3J9mdI/AAAAAAAAPxo/oAxDj30F9Ig/clip_image048_thumb.gif?imgmax=800" width="75" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-HAwI-8OsNQA/TutpXap_URI/AAAAAAAAPxw/iUGOeCUrJ3M/s1600-h/clip_image050%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image050" border="0" alt="clip_image050" src="http://lh6.ggpht.com/-8V6PPjjkrZ4/TutpXo4kmNI/AAAAAAAAPx4/Bt8VcdaJWLY/clip_image050_thumb.gif?imgmax=800" width="111" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sendo assim, temos que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-sFELHnGqaL8/TutpXyW-j4I/AAAAAAAAPyA/GKBzAmNhfeo/s1600-h/clip_image052%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image052" border="0" alt="clip_image052" src="http://lh3.ggpht.com/-X7wso62j-R4/TutpYXR69EI/AAAAAAAAPyI/KwyJmtc83SI/clip_image052_thumb.gif?imgmax=800" width="195" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo os valores de&lt;i&gt; t&lt;/i&gt; em (9) e (10), obtém-se 27 soluções (que apresentam valores de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; inteiros positivos) para o problema, desde a primeira máquina parada e a outra sendo acionada 80 vezes, até o caso em que a primeira trabalha 130 vezes e a outra só 2 vezes.  &lt;p align="center"&gt;Soluções Usando O Método Que Consta Na Dissertação:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-XzeCS20TWQE/TutpYhcdAMI/AAAAAAAAPyQ/-QepjurBMRs/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-RTg-H9khWbY/TutpY6lrnmI/AAAAAAAAPyY/mUHaBcj1fpw/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="404" height="63"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;b&gt;5 – Resolução Pelo Método De Sebá &lt;/b&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/font&gt; &lt;p&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Além da condição de &lt;i&gt;d&lt;/i&gt; = mdc(&lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;) dividir &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;, o método de Sebá exige as duas seguintes condições:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;a) que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; seja diferente de &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;b) que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; (ou ambos) divida &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolvendo o exemplo por meio do método de Sebá&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Pelas duas condições, temos:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;a) Já que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 15 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 25, logo, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; ≠ &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;  &lt;p align="justify"&gt;b) Como &lt;i&gt;c&lt;/i&gt; = 2000 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 25, logo, &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;c&lt;/i&gt; (&lt;i&gt;b&lt;/i&gt; divide &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;)&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sempre que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, dividem-se ambos os membros da equação diofantina linear por &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;&lt;b&gt; &lt;/b&gt;ou&lt;b&gt; &lt;/b&gt;&lt;i&gt;b&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Como no exemplo &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, dividindo ambos os membros da (1) por 25, obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-1GffyzXKU94/TutpZEso6oI/AAAAAAAAPyg/xtQ3o9JRioc/s1600-h/clip_image054%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image054" border="0" alt="clip_image054" src="http://lh6.ggpht.com/-7O_C1CVbqOs/TutpZnfUMHI/AAAAAAAAPyo/AlEq_CNmO3E/clip_image054_thumb.gif?imgmax=800" width="87" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como a fração, do coeficiente de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, o denominador é 5, logo, para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 5, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-hE_WM6wO35U/TutpZ3trolI/AAAAAAAAPyw/TK9khW5fz7c/s1600-h/clip_image056%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image056" border="0" alt="clip_image056" src="http://lh5.ggpht.com/-Q_TV0CUpz-M/TutpaTKsyUI/AAAAAAAAPy8/1XUu8cZDAhE/clip_image056_thumb.gif?imgmax=800" width="101" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-V_WsrfiSKPk/Tutpa02JwGI/AAAAAAAAPzI/heWbqnAH6ew/s1600-h/clip_image058%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image058" border="0" alt="clip_image058" src="http://lh6.ggpht.com/-Tsl9KfdIIVE/Tutpbe4d8XI/AAAAAAAAPzQ/pRbqb4IES-8/clip_image058_thumb.gif?imgmax=800" width="76" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-ZgFtGPnlQi0/TutpcOIfjtI/AAAAAAAAPzY/kNzEpmNid8U/s1600-h/clip_image060%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image060" border="0" alt="clip_image060" src="http://lh4.ggpht.com/-BG88OUDZRiU/Tutpciq-jrI/AAAAAAAAPzg/Ps6ZhWZ78gw/clip_image060_thumb.gif?imgmax=800" width="48" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 5 e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 77 é uma solução particular da equação (1), e conseqüentemente, a solução geral da equação (1) que apresenta mdc(25, 15) = 5, se expressa por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-Hq1WVEsURPg/TutpdC5KsEI/AAAAAAAAPzo/ZPz5KZztdwk/s1600-h/clip_image062%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image062" border="0" alt="clip_image062" src="http://lh4.ggpht.com/-zOzt4gCho4Q/TutpdUpv9HI/AAAAAAAAPzw/trPnSMMGfUk/clip_image062_thumb.gif?imgmax=800" width="264" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-XBGPsDkPI1I/TutpdvaPtTI/AAAAAAAAPz4/8rj_d3GdPIE/s1600-h/clip_image064%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image064" border="0" alt="clip_image064" src="http://lh4.ggpht.com/-EAF4pFtFiCw/TutpeC2YsgI/AAAAAAAAP0A/DM3v25g5pQk/clip_image064_thumb.gif?imgmax=800" width="282" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando o problema que levou a essa equação, vê-se que só interessam respostas não negativas para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;. Assim, deve-se impor que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-hBV20b5duh0/TutpeYf7lZI/AAAAAAAAP0I/QM_ww392P40/s1600-h/clip_image066%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image066" border="0" alt="clip_image066" src="http://lh6.ggpht.com/-RzyRywq-Vro/TutperrcKpI/AAAAAAAAP0Q/l6JOaxDr5pQ/clip_image066_thumb.gif?imgmax=800" width="184" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-2gzxHDs7b5o/TutpfLCiJ6I/AAAAAAAAP0Y/sdBWlq5dSac/s1600-h/clip_image068%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image068" border="0" alt="clip_image068" src="http://lh6.ggpht.com/-Zj3tBiainOU/TutpfRbpD9I/AAAAAAAAP0g/bPUMJHVxd4c/clip_image068_thumb.gif?imgmax=800" width="189" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sendo assim, então:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-Rz_kEJopGBI/TutpfoZicPI/AAAAAAAAP0o/WycsFu0PrQs/s1600-h/clip_image070%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image070" border="0" alt="clip_image070" src="http://lh3.ggpht.com/-9ZzJoop1uW8/TutpgJXvquI/AAAAAAAAP0w/9KbeM6YVujM/clip_image070_thumb.gif?imgmax=800" width="174" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo os valores de t em (13) e (14), obtém-se 27 soluções (que apresentam valores de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; inteiros positivos) para o problema, desde a primeira máquina parada e a outra sendo acionada 80 vezes, até o caso em que a primeira trabalha 130 vezes e a outra só 2.  &lt;p align="center"&gt;Soluções Usando O Método De Sebá&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-smVZ2ZiYPr0/TutpgZRlBYI/AAAAAAAAP04/DeT2AgKd1AU/s1600-h/image%25255B11%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-DKBGgoAtyN8/Tutpgv1z0HI/AAAAAAAAP1A/QXD-_UDExFo/image_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="327" height="65"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Comparando as duas tabelas, constata-se que as soluções obtidas usando o método que consta na dissertação, são as mesmas soluções obtidas usando o método de Sebá. &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 2 –&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Resolver a equação diofantina 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 5&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 100.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolução:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Como o mdc(5, 3) = 1 e 1/100, logo, a equação tem solução em inteiros. Pelas duas condições do método de Sebá, temos:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;a) Já que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 3 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 5, logo, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; ≠ &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;  &lt;p align="justify"&gt;b) Como &lt;i&gt;c&lt;/i&gt; = 100 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 5, logo, &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;c&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, dividindo ambos os membros por 5, obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-0f5hRadLffE/TutphAlAHOI/AAAAAAAAP1I/0i10ctm0L8E/s1600-h/clip_image072%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image072" border="0" alt="clip_image072" src="http://lh5.ggpht.com/-zI7oly_3xdU/TutphY20XiI/AAAAAAAAP1Q/XL6lt4X4mRo/clip_image072_thumb.gif?imgmax=800" width="87" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como a fração, do coeficiente de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, o denominador é 5, logo, para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 5, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-IzH9BlUd1Cc/TutphmAhNJI/AAAAAAAAP1Y/-teF2knzIf0/s1600-h/clip_image074%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image074" border="0" alt="clip_image074" src="http://lh4.ggpht.com/-39i0Hl5wPoo/TutpiMcUx6I/AAAAAAAAP1g/R_oF1QqmQQQ/clip_image074_thumb.gif?imgmax=800" width="101" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-RQSOfz0_p84/TutpiS3KNVI/AAAAAAAAP1o/aHjdBLJZOi4/s1600-h/clip_image076%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image076" border="0" alt="clip_image076" src="http://lh3.ggpht.com/-INn7unntdGk/TutpijYpZrI/AAAAAAAAP1w/M31BT6hu5UI/clip_image076_thumb.gif?imgmax=800" width="48" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 5 e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 17 é uma solução particular da equação. Consequentemente, a solução geral da equação que apresenta mdc(5, 3) = 1, se expressa por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-qDcWDOjQpPk/TutpjFeHXzI/AAAAAAAAP14/NkTgYCQIA1Y/s1600-h/clip_image078%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image078" border="0" alt="clip_image078" src="http://lh6.ggpht.com/-bG36M-JTrTI/Tutpjd3xQHI/AAAAAAAAP2A/x7i8gMMynNQ/clip_image078_thumb.gif?imgmax=800" width="185" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-xkI8XDPv2Y4/TutpjxGZlGI/AAAAAAAAP2I/6WXic4dN0iI/s1600-h/clip_image080%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image080" border="0" alt="clip_image080" src="http://lh6.ggpht.com/-Gayxj26iU88/TutpkP4mNHI/AAAAAAAAP2Q/xK5DNiueAcw/clip_image080_thumb.gif?imgmax=800" width="203" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; pertencente&lt;b&gt; &lt;/b&gt;aos Reais, existem infinitas soluções inteiras para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;; sendo apenas 6 não negativas.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-2M8R-5_J_Ew/TutpkjFQ47I/AAAAAAAAP2Y/Qyd-RbTRo1Y/s1600-h/clip_image082%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image082" border="0" alt="clip_image082" src="http://lh5.ggpht.com/-HKgLkjHJTDM/Tutpk6wajYI/AAAAAAAAP2g/B9mWF95GJVI/clip_image082_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-4CmS2Hdpx-A/Tutplc_BFzI/AAAAAAAAP2s/cpv93QysRkI/s1600-h/clip_image084%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image084" border="0" alt="clip_image084" src="http://lh5.ggpht.com/-eU2h9-YXoNc/TutpmHtdA1I/AAAAAAAAP24/mhzShrzDdjE/clip_image084_thumb.gif?imgmax=800" width="272" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-LxW7h9gwWRA/Tutpnju7XBI/AAAAAAAAP3A/BppGagGcIZ8/s1600-h/clip_image086%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image086" border="0" alt="clip_image086" src="http://lh3.ggpht.com/-TXNKSOiiqJw/TutpoSDignI/AAAAAAAAP3M/rbAvX5tKBok/clip_image086_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-A_dY09p_F20/TutpoiIIVfI/AAAAAAAAP3U/6KYnszK0T3Y/s1600-h/clip_image088%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image088" border="0" alt="clip_image088" src="http://lh5.ggpht.com/-Dfnt4YLxwuE/TutppG2ZXYI/AAAAAAAAP3c/mAjaum5U6T8/clip_image088_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-gndJREit-F0/Tutppm9WOjI/AAAAAAAAP3k/YiH5naDghtA/s1600-h/clip_image090%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image090" border="0" alt="clip_image090" src="http://lh5.ggpht.com/-MigsKPai1vI/TutppwuyESI/AAAAAAAAP3s/tvJdOdlfQQc/clip_image090_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-XX-oA5_sxF0/TutpqPE1nhI/AAAAAAAAP30/38zOGdSCu2I/s1600-h/clip_image092%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image092" border="0" alt="clip_image092" src="http://lh6.ggpht.com/-vUXM8o6EIEI/TutpqqM4uMI/AAAAAAAAP38/EawloeF8Riw/clip_image092_thumb.gif?imgmax=800" width="263" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Exemplo 3 –&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt; Resolver a equação diofantina 3&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 6&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 18  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolução:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Como o mdc(6, 3) = 3 e 3/18, logo, a equação tem solução em inteiros. Pelas duas condições do método de Sebá, temos:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;a) Já que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 3 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 6, logo, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; ≠ &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;  &lt;p align="justify"&gt;b) Como &lt;i&gt;c&lt;/i&gt; = 18, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 3 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 6, logo, ambos dividem &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, dividindo ambos os membros por 6, obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-WYMU1-2ghY8/Tutpq-N4MUI/AAAAAAAAP4E/UgbIsELS5jA/s1600-h/clip_image094%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image094" border="0" alt="clip_image094" src="http://lh3.ggpht.com/-5GqvMxRO49g/TutprX2me3I/AAAAAAAAP4M/LY0CLWPsy7g/clip_image094_thumb.gif?imgmax=800" width="79" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como a fração, do coeficiente de &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, o denominador é 2, logo, para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 2, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-O8eGdS8U2tE/TutpruauMYI/AAAAAAAAP4U/Biix2su34lw/s1600-h/clip_image096%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image096" border="0" alt="clip_image096" src="http://lh5.ggpht.com/-RzWy92q8E5I/Tutpr_paL1I/AAAAAAAAP4c/tLwhpu6u4R4/clip_image096_thumb.gif?imgmax=800" width="92" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-_aesq3_dBPU/TutpsaKMfgI/AAAAAAAAP4o/9VZxym2FqMk/s1600-h/clip_image098%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image098" border="0" alt="clip_image098" src="http://lh3.ggpht.com/-BrFgeXhO3LQ/TutptW2-RTI/AAAAAAAAP44/WbBZNrVqeQI/clip_image098_thumb.gif?imgmax=800" width="39" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 2 e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 2 é uma solução particular da equação. Consequentemente, a solução geral da equação que apresenta mdc(6, 3) = 3, se expressa por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-d4vKFuTGGL8/TutpuR-9hQI/AAAAAAAAP5A/XXHeaoJkphk/s1600-h/clip_image100%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image100" border="0" alt="clip_image100" src="http://lh4.ggpht.com/-msvWs9KUk2I/Tutpuh8KkwI/AAAAAAAAP5I/Gx_Ys0PjPAY/clip_image100_thumb.gif?imgmax=800" width="185" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-2nYhayoHY6E/TutpvAPvF6I/AAAAAAAAP5Q/aI5FKQu4BA8/s1600-h/clip_image102%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image102" border="0" alt="clip_image102" src="http://lh3.ggpht.com/-hRjA2Bpckw8/Tutpvh49xFI/AAAAAAAAP5Y/QOUhzxw6Tzw/clip_image102_thumb.gif?imgmax=800" width="177" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando&lt;i&gt; t&lt;/i&gt; pertencente&lt;b&gt; &lt;/b&gt;aos Reais, existem infinitas soluções inteiras para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;; sendo apenas 3 não negativas.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-fzlLqRg9pC8/TutpwUWxqVI/AAAAAAAAP5g/vy9CYGrUWTw/s1600-h/clip_image104%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image104" border="0" alt="clip_image104" src="http://lh3.ggpht.com/-zEOeGIbBHsM/TutpwgGVGaI/AAAAAAAAP5o/PplnTtSqdTE/clip_image104_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-e6ZdyvdmN6o/Tutpw9TbLpI/AAAAAAAAP5w/450xzZUA-lc/s1600-h/clip_image106%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image106" border="0" alt="clip_image106" src="http://lh6.ggpht.com/-PGUZE9mjrdE/TutpxKp6atI/AAAAAAAAP54/3enFzdocfdc/clip_image106_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-VVAcNH8oQCk/TutpxpE5_yI/AAAAAAAAP6A/7lCi7EpH8H4/s1600-h/clip_image108%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image108" border="0" alt="clip_image108" src="http://lh6.ggpht.com/-nXLrCg_eKVA/Tutpx42j5AI/AAAAAAAAP6I/YVKj3Zm466o/clip_image108_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Exemplo 4 –&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; Um comerciante comprou 30 pássaros: perdizes, pardais e pombos. Um perdiz custa 3 moedas de prata, um pombo 2, e um pardal 1/2. Ele pagou 30 moedas. Quantos pássaros de cada espécie o comerciante comprou? (OUTUBRO 2011 SUPER, pg. 69)  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolução:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Sejam:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = perdizes  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = pardais  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;z&lt;/i&gt; = pombo&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Temos o seguinte sistema de duas equações lineares  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-qygZ1YxmsD4/TutpyCsOmvI/AAAAAAAAP6Q/CcqbNIOvtqQ/s1600-h/clip_image110%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image110" border="0" alt="clip_image110" src="http://lh5.ggpht.com/-vI0gAsUHquw/TutpynD7LAI/AAAAAAAAP6Y/DMU0AXwV-60/clip_image110_thumb.gif?imgmax=800" width="148" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-36ZSmHB5xiw/Tutpy-O7svI/AAAAAAAAP6g/n72yXwt74Sg/s1600-h/clip_image112%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image112" border="0" alt="clip_image112" src="http://lh4.ggpht.com/-RBs21daKmlc/TutpzS5DY6I/AAAAAAAAP6o/3SrmBedKpXY/clip_image112_thumb.gif?imgmax=800" width="177" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Multiplicando ambos os membros da (19) por –1/2 e somando com a (20), obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-1VWtf4qO1nc/TutpzvTLFNI/AAAAAAAAP6w/Z33bb1i1L6k/s1600-h/clip_image114%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image114" border="0" alt="clip_image114" src="http://lh3.ggpht.com/-_NEKxxw5GxU/Tutp0DfXh2I/AAAAAAAAP60/XAO1DYduHbA/clip_image114_thumb.gif?imgmax=800" width="163" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Multiplicando ambos os membros da (21) por 10, obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-Vidtt-jaA8w/Tutp0dlCx3I/AAAAAAAAP7A/YVwV1FYN4BM/s1600-h/clip_image116%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image116" border="0" alt="clip_image116" src="http://lh4.ggpht.com/-euak8ooetcY/Tutp0yVpTzI/AAAAAAAAP7M/zMGPjMnD8bM/clip_image116_thumb.gif?imgmax=800" width="165" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como o mdc(25, 15) = 5 e 5/100, logo, a equação (22) tem solução em inteiros. Pelas duas condições do método de Sebá, temos:  &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;a) Já que &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 25 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 15, logo, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; ≠ &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;  &lt;p align="justify"&gt;b) Como&lt;i&gt; c&lt;/i&gt; = 150, &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; = 25 e &lt;i&gt;b&lt;/i&gt; = 15, logo, ambos dividem &lt;i&gt;c&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como &lt;i&gt;a&lt;/i&gt; &amp;gt; &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;, dividindo ambos os membros por 25, obtém-se:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-ZMUtdNOOvS4/Tutp1FVEYZI/AAAAAAAAP7U/xn_sfAE2z1Y/s1600-h/clip_image118%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image118" border="0" alt="clip_image118" src="http://lh6.ggpht.com/-IMod2cVTl2g/Tutp1jlETdI/AAAAAAAAP7c/PDlIAYIqx9I/clip_image118_thumb.gif?imgmax=800" width="79" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como a fração, do coeficiente de &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;, o denominador é 5, logo, para &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 5, temos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-z-5cnrtAAGk/Tutp11b3RmI/AAAAAAAAP7k/P2IF7zJdnTg/s1600-h/clip_image120%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image120" border="0" alt="clip_image120" src="http://lh3.ggpht.com/-_mJlzjdQWow/Tutp2Toe7rI/AAAAAAAAP7s/AEw0eV1i2mc/clip_image120_thumb.gif?imgmax=800" width="91" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-syUzc-4Bmnk/Tutp2v4VigI/AAAAAAAAP70/DDqs-0fEITU/s1600-h/clip_image122%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image122" border="0" alt="clip_image122" src="http://lh5.ggpht.com/-5TCcx-DckY8/Tutp3IBdQ-I/AAAAAAAAP78/GAm_Mccp0bg/clip_image122_thumb.gif?imgmax=800" width="39" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Logo, &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; = 3 e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 5 é uma solução particular da equação (22). Consequentemente, a solução geral da equação que apresenta mdc(25, 15) = 5, se expressa por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-frMVpDXKFu4/Tutp3VGjA1I/AAAAAAAAP8E/ZZR4f1T0OTk/s1600-h/clip_image124%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image124" border="0" alt="clip_image124" src="http://lh5.ggpht.com/-Bs2X6dvESfU/Tutp5JVJn2I/AAAAAAAAP8c/M_kjbrSeTlY/clip_image124_thumb.gif?imgmax=800" width="194" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-TUx2vCOtPvU/Tutp5RfvMwI/AAAAAAAAP8s/y5iPni5GpYw/s1600-h/clip_image126%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image126" border="0" alt="clip_image126" src="http://lh6.ggpht.com/-FCnL58ZDvL8/Tutp6HDqyYI/AAAAAAAAP8w/7AfC1D19iTo/clip_image126_thumb.gif?imgmax=800" width="195" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando o problema que levou a essa equação, vê-se que só interessam respostas não negativas para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;. Assim, deve-se impor que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-BiPAgsM7Mzg/Tutp6tOJIII/AAAAAAAAP88/8GSDkUSN5Zc/s1600-h/clip_image128%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image128" border="0" alt="clip_image128" src="http://lh5.ggpht.com/-5LMli3UlkIw/Tutp6-NazdI/AAAAAAAAP9E/jPEKfNjHdJ8/clip_image128_thumb.gif?imgmax=800" width="187" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-X8QefY9wivE/Tutp7F1jSNI/AAAAAAAAP9M/b2lzWm7dOso/s1600-h/clip_image130%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image130" border="0" alt="clip_image130" src="http://lh5.ggpht.com/-an8GOwJHvHE/Tutp7oezi0I/AAAAAAAAP9U/8h6M-1KeOQs/clip_image130_thumb.gif?imgmax=800" width="192" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;Sendo assim, então:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-lCcgHYKV9QI/Tutp79x0ktI/AAAAAAAAP9c/HbPLPtI09nU/s1600-h/clip_image132%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image132" border="0" alt="clip_image132" src="http://lh6.ggpht.com/-f9tnKmjvEv4/Tutp8sZgozI/AAAAAAAAP9k/lk9VLKaVv8o/clip_image132_thumb.gif?imgmax=800" width="171" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando &lt;i&gt;t&lt;/i&gt; pertencente aos Reais, existem infinitas soluções inteiras para &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;; sendo apenas duas não negativas:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-IHe1ILmTmlI/Tutp84vhXsI/AAAAAAAAP9s/F-7u-5BT1tY/s1600-h/clip_image134%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image134" border="0" alt="clip_image134" src="http://lh3.ggpht.com/-f9DVIcFdXHA/Tutp9mktvAI/AAAAAAAAP90/bJ8wCRQlb_U/clip_image134_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-fpqVvMKYSsY/Tutp97PWFKI/AAAAAAAAP98/GFhqAQZRxq8/s1600-h/clip_image136%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image136" border="0" alt="clip_image136" src="http://lh3.ggpht.com/-OcUZc80pxmo/Tutp-XhiRkI/AAAAAAAAP-E/pIWkT4WB1jk/clip_image136_thumb.gif?imgmax=800" width="102" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-BxW_EJdUpdc/Tutp-jB9ycI/AAAAAAAAP-M/4YS8EtXUokU/s1600-h/clip_image138%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image138" border="0" alt="clip_image138" src="http://lh4.ggpht.com/-vDxLWsi11sA/Tutp_N4cfzI/AAAAAAAAP-U/ng5_G7KVqgk/clip_image138_thumb.gif?imgmax=800" width="47" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-olBDSFq3SrU/Tutp_UbIW9I/AAAAAAAAP-c/Axz55a5pD5U/s1600-h/clip_image140%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image140" border="0" alt="clip_image140" src="http://lh5.ggpht.com/-xT4akQmD-Uk/Tutp_qKj2NI/AAAAAAAAP-k/OPfhNQCvIo8/clip_image140_thumb.gif?imgmax=800" width="255" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-lL_mV6k4Zl8/TutqAGKNhqI/AAAAAAAAP-s/HNBi8fLUzU4/s1600-h/clip_image142%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image142" border="0" alt="clip_image142" src="http://lh6.ggpht.com/-e7OC0Ni9kag/TutqAfuZRnI/AAAAAAAAP-0/ICAg2E9kTHE/clip_image142_thumb.gif?imgmax=800" width="102" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-73l4era0HbQ/TutqAm12kjI/AAAAAAAAP-8/Tr5a_qnhl_g/s1600-h/clip_image144%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image144" border="0" alt="clip_image144" src="http://lh4.ggpht.com/-fAl4SWrAVNs/TutqBOQoDzI/AAAAAAAAP_E/MCAdFA-daIY/clip_image144_thumb.gif?imgmax=800" width="47" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resposta:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Primeira solução: o comerciante comprou: 3 perdizes, 5 pardais e 22 pombos, totalizando 30 pássaros. O comerciante gastou:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-X-83u8BDIGQ/TutqBQxM9nI/AAAAAAAAP_M/tnz5jwACyU8/s1600-h/clip_image146%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image146" border="0" alt="clip_image146" src="http://lh3.ggpht.com/-bNdhdhZqZq4/TutqBmHtLVI/AAAAAAAAP_U/2bptDKiDHOY/clip_image146_thumb.gif?imgmax=800" width="253" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Segunda solução: o comerciante comprou: 6 perdizes, 0 pardais e 24 pombos, totalizando 30 pássaros. O comerciante gastou:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-vGwymdSnF1I/TutqCiMm2yI/AAAAAAAAP_c/dNg9X2QkFK0/s1600-h/clip_image148%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image148" border="0" alt="clip_image148" src="http://lh6.ggpht.com/-7UaJ1mGO4p8/TutqDAk-bQI/AAAAAAAAP_k/59f_BV_7JYw/clip_image148_thumb.gif?imgmax=800" width="253" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Exemplo 5 –&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; Resolver a equação diofantina linear 39&lt;i&gt;x&lt;/i&gt; + 26&lt;i&gt;y&lt;/i&gt; = 105&lt;b&gt;.&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;Resolução:&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;O mdc(39,26) = 13 e como 13 não divide 105, segue-se que a equação dada não tem solução.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Conclusão:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Quando os coeficientes (&lt;i&gt;a&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;b&lt;/i&gt;) e o terno independente (&lt;i&gt;c&lt;/i&gt;) de uma equação diofantina linear se enquadrar nas duas condições exigidas pelo método de Sebá, este, em termos de tempo computacional, é mais eficiente para encontrar as soluções em inteiros de uma equação diofantina linear do que o método utilizado em teoria dos números.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;i&gt;Este artigo foi cedido gentilmente por Sebastião Vieira do Nascimento (Sebá). Professor Titular (por concurso) aposentado da UFCG – PB.&lt;/i&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/05/regra-de-sinais-segundo-diofanto.html" target="_blank"&gt;A Regra de Sinais de Diofanto&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/09/deserto-entre-numeros-primos.html" target="_blank"&gt;Deserto Entre Números Primos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/09/quantos-numeros-primos-existem.html" target="_blank"&gt;Quantos Número Primos Existem?&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-1598560041676510401?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/1598560041676510401/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/metodo-de-seba-para-resolucao-alguns.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/1598560041676510401'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/1598560041676510401'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/metodo-de-seba-para-resolucao-alguns.html' title='Método de Sebá para Resolução Alguns Casos Particulares Nas Equações Diofantinas Lineares'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-0oyZA0WMB6s/TutpEnoIMzI/AAAAAAAAPrk/QcPbMR45cuw/s72-c/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-4236870408675162310</id><published>2011-12-04T09:40:00.001-02:00</published><updated>2011-12-04T09:42:46.174-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><title type='text'>O Método da Gelosia para Multiplicações</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;As aritméticas dos séculos XV e XVI traziam descrições de algoritmos para as operações fundamentais. Dentre os muitos métodos criados para efetuar multiplicações, o da Gelosia, ou o método da grade, talvez tenham sido o mais popular.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-Y-Bn6XA-Aac/TttcE2MXROI/AAAAAAAAPps/wLunlZkRlvU/s1600-h/image%25255B23%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-V5n79ddAFjM/TttcG7EBPEI/AAAAAAAAPp0/Vu6-fjZtH5o/image_thumb%25255B11%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="293"&gt;&lt;/a&gt;Há indícios de ter surgido na Índia, pois aparece num comentário sobre o &lt;em&gt;Lilävati &lt;/em&gt;e em outros trabalhos Hindus. Da Índia seguiu por trabalhos chineses, árabes e persas.  &lt;p align="justify"&gt;Este método foi um dos favoritos dos árabes, através dos quais passou para a Europa Ocidental. A simplicidade de sua aplicação poderia tê-lo mantido em uso até hoje, não fora a necessidade de desenhar uma rede de segmentos de reta. O modelo lembra uma grade de janela chamada gelosia (em francês &lt;i&gt;jalousie&lt;/i&gt;, que significa &lt;i&gt;rótula&lt;/i&gt;).  &lt;p align="justify"&gt;Como forma de ilustrar o método, vamos efetuar a multiplicação entre os números 123 e 456. Inicialmente, desenhamos uma grade 3 x 3, já que as parcelas em questão possuem 3 algarismos cada. Dividimos cada quadrado por uma diagonal crescente.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-kVaMOZFy-AQ/TttcHwA5sjI/AAAAAAAAPp8/ykfyLNBTbpA/s1600-h/image%25255B6%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-Y4hnvbv-Hds/TttcI7My6fI/AAAAAAAAPqE/TRFvdhs8JlE/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800" width="453" height="503"&gt;&lt;/a&gt;Escrevemos uma das parcelas logo acima da grade horizontalmente, dispondo cada algarismo sobre um quadrado. Em seguida, escrevemos os algarismos da segunda parcela ao lado direito verticalmente, de modo que cada algarismo fique ao lado de um quadrado.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Multiplicamos cada par de números, escrevendo o produto em cada célula &lt;i&gt;a&lt;sub&gt;ij&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;, sendo cada um dos algarismos posicionados em um dos lados da diagonal.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-lBT0MwjegLI/TttcJ-PhfqI/AAAAAAAAPqM/-7taKfu0m5c/s1600-h/image%25255B10%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-KRP368KDYPw/TttcK2XpHJI/AAAAAAAAPqU/GrSrFzjEYcs/image_thumb%25255B4%25255D.png?imgmax=800" width="453" height="503"&gt;&lt;/a&gt;Agora, somamos todos os números das diagonais começando direita para a esquerda e escrevemos o resultado na parte inferior e esquerda da grade.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-wdkbl70_LH4/TttcMPQ6d4I/AAAAAAAAPqc/PLNvszmU8Jk/s1600-h/image%25255B14%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-ojBeuJrtXGA/TttcNtiKI1I/AAAAAAAAPqk/nGCIfZE6nn8/image_thumb%25255B6%25255D.png?imgmax=800" width="453" height="502"&gt;&lt;/a&gt;Encontrando assim o produto:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-NohiM5WsReU/TttcOWt8H7I/AAAAAAAAPqs/tD-NtbUXbQs/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-KdBz-LAEouE/TttcO9x72AI/AAAAAAAAPq0/NPQXofB7Md0/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="137" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vamos ver um outro exemplo. Seja multiplicar 731042 por 652.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-Iw9gsRn0Whg/TttcPyZH9GI/AAAAAAAAPq8/Q7ycFcVVzh8/s1600-h/image%25255B18%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-mVIQ9eZvmwE/TttcQwVP8mI/AAAAAAAAPrE/Xkc-FBtrYWQ/image_thumb%25255B8%25255D.png?imgmax=800" width="451" height="326"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p&gt;Encontramos o produto:  &lt;p&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-_vNGhiP8asU/TttcRSH6A2I/AAAAAAAAPrM/WtyBDMv4Zfk/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh4.ggpht.com/-ktB5uEx8XBQ/TttcSFwMLEI/AAAAAAAAPrU/nUBvML1-3Ek/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="199" height="22"&gt;&lt;/a&gt; &lt;p&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Referências:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; &lt;p&gt;[1] Introdução à História da Matemática – Howard Eves&amp;nbsp; &lt;p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/05/um-metodo-para-multiplicacao-entre-dois.html" target="_blank"&gt;Um Método para Multiplicação entre Dois Números&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/03/metodo-da-multiplicacao-dos-camponeses.html" target="_blank"&gt;Método da Multiplicação dos Camponeses Russos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/02/um-metodo-para-calcular-o-mmc-e-mdc.html" target="_blank"&gt;Um Método para Calcular o MMC e o MDC entre Dois Números&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-4236870408675162310?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/4236870408675162310/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-metodo-da-gelosia-para-multiplicacoes.html#comment-form' title='8 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4236870408675162310'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4236870408675162310'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-metodo-da-gelosia-para-multiplicacoes.html' title='O Método da Gelosia para Multiplicações'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh4.ggpht.com/-V5n79ddAFjM/TttcG7EBPEI/AAAAAAAAPp0/Vu6-fjZtH5o/s72-c/image_thumb%25255B11%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>8</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-8610822765934368875</id><published>2011-12-01T13:15:00.001-02:00</published><updated>2012-01-29T20:36:55.231-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='PI'/><title type='text'>O Refinamento de Snell</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-FyLfJW-7oWY/TtkjLZA-fGI/AAAAAAAAPl8/51Wz4NNRw-g/s1600-h/image35%25255B6%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: 0px; border-left-width: 0px; margin-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" align="left" src="http://lh4.ggpht.com/-ccfBS8JIoSE/TteZc_G5ncI/AAAAAAAAPmE/6JmsdqPUI6o/image35_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="177" height="247"&gt;&lt;/a&gt; Willebrord Snellius (1580 – 1626) foi um matemático e astrônomo holandês, mais conhecido pela sua Lei de Snell-Descartes, mas com muitos feitos na área matemática.  &lt;p align="justify"&gt;Em 1613 sucedeu seu pai como professor da Universidade de Leiden e em 1615 planejou e criou um novo método de encontrar o raio da Terra através da determinação de um ponto na superfície terrestre paralelo à latitude de outro, através da trigonometria.  &lt;p align="justify"&gt;Em seu trabalho &lt;i&gt;Eratosthenes Batavus&lt;/i&gt; (1617), descreve o método e mostra os resultados obtidos das medidas entre as cidades de Alkamaar e Bergen op Zoom, encontrando 107.396 &lt;i&gt;km&lt;/i&gt;, sendo a distância atual de 111&lt;i&gt; km&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Snellius foi um grande matemático, produzindo um método diferenciado para calcular π, sendo o primeiro aprimoramento desde tempos remotos. Esse método foi chamado de Refinamento de Snell.  &lt;p align="justify"&gt;Seja &lt;i&gt;AOP&lt;/i&gt; um ângulo central agudo num círculo de raio unitário. Prolongando o diâmetro &lt;i&gt;AOB&lt;/i&gt; até o ponto &lt;i&gt;S&lt;/i&gt; de modo que &lt;i&gt;BS = AO&lt;/i&gt;, trace &lt;i&gt;SP&lt;/i&gt; indicando por &lt;i&gt;T&lt;/i&gt; sua intersecção com a tangente ao círculo em &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;. Snell percebeu que se o ângulo &lt;i&gt;AOP &lt;/i&gt;é suficientemente pequeno&lt;i&gt;, &lt;/i&gt;o segmento de tangente &lt;i&gt;AT&lt;/i&gt; tem comprimento aproximadamente igual ao arco &lt;i&gt;AP&lt;/i&gt;.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-_P_n5yc_gao/TteZdtjgGtI/AAAAAAAAPmI/0Swv7UOrLj8/s1600-h/image11%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-sKZy437AxFE/TteZeco3bzI/AAAAAAAAPmM/YNsKourWqGE/image11_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="264" height="163"&gt;&lt;/a&gt; [Figura 1]  &lt;p align="justify"&gt;No entanto, esta aproximação vai piorando quando o ângulo se próxima do reto:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-zyKdEc5eiSo/TteZeglr4jI/AAAAAAAAPmQ/Ns41HYoRq9M/s1600-h/image15%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-PWMpRmRAwjA/TteZgfZpqJI/AAAAAAAAPmU/HpIC8ia6vos/image15_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="262" height="213"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[Figura 2]  &lt;p align="justify"&gt;Considerando o círculo com raio unitário, o comprimento do arco &lt;i&gt;AP&lt;/i&gt; pode ser expresso pela fórmula:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-RsbJgKp2hd8/TteZgwI8_eI/AAAAAAAAPmY/Lu0eeKm0GWg/s1600-h/clip_image002%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh5.ggpht.com/-vkHW9hmXxMY/TteZlGNpIjI/AAAAAAAAPmc/9iYcip7jkDU/clip_image002_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="82" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-_G4-hHf1bDc/TteZlsDeT3I/AAAAAAAAPmg/S24d0Xmabys/s1600-h/clip_image0024%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[4]" border="0" alt="clip_image002[4]" src="http://lh5.ggpht.com/-9VAoIyor9K8/TteZmV4wpzI/AAAAAAAAPmk/7acdSePGM8s/clip_image0024_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="39" height="35"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando a figura 2, temos que &lt;i&gt;AS&lt;/i&gt;= 3&lt;i&gt;r&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;OS&lt;/i&gt; = 2&lt;i&gt;r&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;OP&lt;/i&gt; = &lt;i&gt;r&lt;/i&gt;. Assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-ZrezP1TGkqg/TteZmlnRQJI/AAAAAAAAPmo/agbYzyA1y0I/s1600-h/clip_image0026%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[6]" border="0" alt="clip_image002[6]" src="http://lh4.ggpht.com/-uuJDUxdSN4s/TteZncQzFAI/AAAAAAAAPms/-APWXqYg4Hg/clip_image0026_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="217" height="39"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Vejam que neste caso, para um ângulo &lt;i&gt;AOP&lt;/i&gt; = 90°, o erro é de 0,70796... Já para ângulos menores, este erro é minimizado, como sugere a tabela abaixo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-1LWCMEz-JiI/TteZoNSJvLI/AAAAAAAAPmw/2G8E28_d79g/s1600-h/image19%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-Pn9nxlrQMY0/TteZpOam5YI/AAAAAAAAPm0/zaNHSx1lCuM/image19_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="471" height="440"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="center"&gt;[Tabela 1]  &lt;p align="justify"&gt;Um outro fato interessante a ser observado nesta construção de Snell é que podemos expressão a tangente do ângulo φ = &lt;em&gt;AOT&lt;/em&gt; em função dos senos e cossenos do ângulo θ = &lt;i&gt;AOP&lt;/i&gt;:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-e9aMGGsQKuQ/TteZp8oLwPI/AAAAAAAAPm4/ywQslg0es6Y/s1600-h/image23%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-Ic70vHG1l6c/TteZqfy4CMI/AAAAAAAAPm8/HO8CF0ZQz1U/image23_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="263" height="167"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;[Figura 3]  &lt;p align="justify"&gt;Seja &lt;i&gt;M&lt;/i&gt; o pé da perpendicular a &lt;i&gt;AO&lt;/i&gt; por &lt;i&gt;P&lt;/i&gt;. Desta forma &lt;i&gt;PM&lt;/i&gt; = &lt;em&gt;r&lt;/em&gt; sen (θ), &lt;i&gt;OM&lt;/i&gt; = &lt;em&gt;r&lt;/em&gt; cos (θ):  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-ac6cFn_rTT0/TteZq7XzBVI/AAAAAAAAPnA/mzf9ub0443A/s1600-h/clip_image0028%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[8]" border="0" alt="clip_image002[8]" src="http://lh6.ggpht.com/-zRYPl6-F_8Q/TteZrV-9pwI/AAAAAAAAPnE/FHinbyAtqik/clip_image0028_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="176" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-AvZfkvrzyq8/TteZsQCZuII/AAAAAAAAPnI/0WPXAG21_s4/s1600-h/clip_image00210%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[10]" border="0" alt="clip_image002[10]" src="http://lh3.ggpht.com/-eWoenR4j6_E/TteZt-PAnoI/AAAAAAAAPnM/izBFdsvEjiM/clip_image00210_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="173" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-T2UAH8Sus6k/TteZu9j-uHI/AAAAAAAAPnQ/yKWV7PNGwOY/s1600-h/clip_image00212%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[12]" border="0" alt="clip_image002[12]" src="http://lh5.ggpht.com/-QsRa4oLJpfQ/TteZvLjdfNI/AAAAAAAAPnU/AulCaYgsHS8/clip_image00212_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="224" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-HLBqFgT7knQ/TteZvqFcCgI/AAAAAAAAPnY/tJEIDi3_3bY/s1600-h/clip_image00214%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[14]" border="0" alt="clip_image002[14]" src="http://lh6.ggpht.com/-btyDZ4ecNMc/TteZwBmC8oI/AAAAAAAAPnc/LjP9xbiAJc4/clip_image00214_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="126" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo (4) em (5), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-lHV4gc4uKtY/TteZ9VRTRHI/AAAAAAAAPng/QMtSNsyUG8U/s1600-h/clip_image00216%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[16]" border="0" alt="clip_image002[16]" src="http://lh4.ggpht.com/-bxzUALG6ifw/TteZ9-ndyGI/AAAAAAAAPnk/KLJEGFutK6c/clip_image00216_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="113" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-cAyzWLCw2uE/TteZ-ca09-I/AAAAAAAAPno/OlNgEZC4Gho/s1600-h/clip_image00218%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[18]" border="0" alt="clip_image002[18]" src="http://lh3.ggpht.com/-7C4KdpsjsZg/TteZ-0NQOhI/AAAAAAAAPns/ggWm8HgQPyo/clip_image00218_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="149" height="43"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Em 1630, usando o refinamento de Snell, Grienberger calculou π até a trigésima nona casa decimal. Essa foi a última tentativa importante de calcular π pelo método dos perímetros.  &lt;p align="justify"&gt;Podemos aproximar π da seguinte forma: Vimos que quando o ângulo θ diminui, o erro também cai sensivelmente, de modo que o segmento de tangente &lt;i&gt;AT&lt;/i&gt; se aproxima cada vez mais do comprimento do arco &lt;i&gt;AP&lt;/i&gt;. Se tomarmos valores para θ cada menores, melhoramos ainda mais a aproximação. Sabemos hoje que a circunferência pode ser calculada como &lt;i&gt;C&lt;/i&gt; = 2π&lt;i&gt;r&lt;/i&gt;. Mas se temos o raio unitário, &lt;i&gt;C =&lt;/i&gt; 2π. Assim, o comprimento &lt;i&gt;C&lt;/i&gt; é uma soma de segmentos de tangente &lt;i&gt;AT&lt;/i&gt;. Para:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-hfbaijICiDU/TteZ_XWIFoI/AAAAAAAAPnw/0ABpENNECKQ/s1600-h/clip_image00220%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[20]" border="0" alt="clip_image002[20]" src="http://lh4.ggpht.com/-mol6hYAdAUA/TteZ_649LwI/AAAAAAAAPn0/sapAqMKFqaE/clip_image00220_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="447" height="39"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Vejam que se aproxima muito bem de π. Vamos construir uma nova tabela onde temos ângulos em graus, o valor do segmento &lt;i&gt;AT&lt;/i&gt; e a aproximação de π.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-NQfxbmeAHIc/TteaAhbjBEI/AAAAAAAAPn4/9Uj3Av5jWD0/s1600-h/image27%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-ryhLWrJPULY/TteaBl0qvWI/AAAAAAAAPn8/nq3TqZDXPyg/image27_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="387" height="467"&gt;&lt;/a&gt; [Tabela 2 – Aproximação de π]  &lt;p align="justify"&gt;Vejam que conseguimos precisão até a 14ª casa decimal para um ângulo θ = 0,01°. Ficamos limitados aos arredondamentos do Excel. Mas com softwares dedicados, podemos calcular π com precisão cada vez melhor! &lt;br align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt;&lt;br align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Introdução à História da Matemática – Howard Eves &lt;br align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://pt.wikipedia.org/wiki/Willebrord_Snel_van_Royen"&gt;http://pt.wikipedia.org/wiki/Willebrord_Snel_van_Royen&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/04/prismas-opticos.html" target="_blank"&gt;Prisma Ópticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2008/12/breve-cronologia-de-pi.html"&gt;Uma Breve Cronologia de PI&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/03/dia-do-pi-newton-e-serie-infinita-para.html" target="_blank"&gt;Newton e a Série Infinita para PI&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2009/12/o-principio-de-fermat-e-refracao-da-luz.html" target="_blank"&gt;O Princípio de Fermat e a Refração da Luz&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-8610822765934368875?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/8610822765934368875/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-refinamento-de-snell.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8610822765934368875'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8610822765934368875'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/12/o-refinamento-de-snell.html' title='O Refinamento de Snell'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh4.ggpht.com/-ccfBS8JIoSE/TteZc_G5ncI/AAAAAAAAPmE/6JmsdqPUI6o/s72-c/image35_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-165669753390800211</id><published>2011-11-25T08:11:00.001-02:00</published><updated>2011-11-25T08:13:02.315-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><title type='text'>O Grande Metrô das Ciências</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;O caminho da Ciência tem sido longo e sinuoso desde os gregos há cerca de 26 séculos, na época de Thales, passando por Pitágoras, Euclides, Galileu, Newton, Drawin e Einstein, entre outros. Foram inúmeras descobertas, perseguições, revoluções e tudo graças à dedicação de homens e mulheres que dedicaram suas vidas em prol do conhecimento científico.  &lt;p align="justify"&gt;Num artigo da revista &lt;a href="http://www.muyinteresante.es/el-gran-metro-de-la-ciencia" target="_blank"&gt;Super Interessante&lt;/a&gt; em sua versão espanhola, trouxe um grande mapa científico, que podemos viajar como se estivéssemos num metrô, podendo ainda acompanhar algumas de suas principais contribuições.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/Mapacientfico1.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-5b9lYhPMU9o/Ts9pxJRqhVI/AAAAAAAAPf0/SGPrz6e0r8o/image%25255B4%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="396"&gt;&lt;/a&gt; Clicando na imagem acima, pode-se ver o mapa completo em formato jpg. Para uma visualização ainda melhor, sugiro baixar o &lt;a href="http://www.muyinteresante.es/images/stories/ciencia_natura/planociencia.pdf" target="_blank"&gt;Mapa Científico em pdf&lt;/a&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Em seu blog, &lt;a href="http://crispian-jago.blogspot.com/2010/08/modern-science-map.html" target="_blank"&gt;Crispian Jago&lt;/a&gt; fez uma versão interativa: &lt;a href="http://www.crispian.net/CrispiansScienceMap.html" target="_blank"&gt;O Mapa da Ciência Moderna&lt;/a&gt;. Passando o mouse sobre os nomes dos cientistas, ou clicando neles, obtemos mais informações sobre suas vidas e obras.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://www.crispian.net/CrispiansScienceMap.html" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: inline; border-top: 0px; border-right: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-PkknlIRcQl4/Ts9pyDsY4UI/AAAAAAAAPgE/h5qZ_ugs3iY/clip_image004%25255B5%25255D.jpg?imgmax=800" width="476" height="295"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;Clique na imagem acima para redirecionar  &lt;p align="justify"&gt;O mapa inclui principalmente os cientistas modernos que fizeram avanços significativos para a nossa compreensão do mundo. Boa viagem!  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/muitos-nomes-e-palavras-usadas-hoje-em.html" target="_blank"&gt;Alguma Etimologia&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/10/estrutura-e8.html" target="_blank"&gt;A Estrutura E8&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/historia-do-simbolo-do-infinito.html" target="_blank"&gt;A História do Símbolo do Infinito&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-165669753390800211?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/165669753390800211/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/o-grande-metro-das-ciencias.html#comment-form' title='3 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/165669753390800211'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/165669753390800211'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/o-grande-metro-das-ciencias.html' title='O Grande Metrô das Ciências'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-5b9lYhPMU9o/Ts9pxJRqhVI/AAAAAAAAPf0/SGPrz6e0r8o/s72-c/image%25255B4%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-7998867670980879715</id><published>2011-11-22T12:40:00.001-02:00</published><updated>2011-11-22T12:40:38.955-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Cálculo'/><title type='text'>Volume do Anel Esférico</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;O Cálculo infinitesimal tem diversas aplicações no campo da Geometria. Uma delas é a determinação do volume de sólidos de revolução. Neste post, vamos encontrar a fórmula para o volume do anel esférico.  &lt;p align="justify"&gt;Um Anel esférico é uma esfera com um furo. Mais precisamente, é uma esfera com um furo cilíndrico de modo que os centros da esfera e do cilindro se coincidem.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-9oDsvt82s7U/Tsu0Gg4PDTI/AAAAAAAAPcE/Hlo6hVPnYm0/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-Juy5qNAsYwk/Tsu0HdoeKdI/AAAAAAAAPcM/VVBSDVmzH6o/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="454" height="242"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vejam que o anel esférico é uma esfera onde foi subtraído um cilindro e duas calotas esféricas.  &lt;p align="justify"&gt;Consideremos a figura abaixo onde tem-se um semicírculo de raio &lt;i&gt;R&lt;/i&gt; e um retângulo inscrito de comprimento &lt;i&gt;h&lt;/i&gt; e altura &lt;i&gt;r&lt;/i&gt;.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-8ZMXMUZ5m4M/Tsu0IJsdNiI/AAAAAAAAPcU/oiz2elmdAIc/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-n7n3XnYAbBg/Tsu0I9n7dYI/AAAAAAAAPcc/_Jp1YNHmH1Y/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="465" height="276"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Se rotacionarmos o semicírculo em torno do eixo dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt;, obteremos um sólido de revolução. Vejam que nosso problema se resume em determinar o volume gerado pela área sombreada.  &lt;p align="justify"&gt;Sabemos que a equação da circunferência centrada na origem é dada por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-6FqPemutNLM/Tsu0LSwZnuI/AAAAAAAAPck/IbV90HVZWNI/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-tBCn4zeddFM/Tsu0MM7xlsI/AAAAAAAAPcs/mNJOgrXZHmY/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="128" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta equação, podemos obter uma outra em função de &lt;i&gt;y&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-0MpF2seyMws/Tsu0MiMrl0I/AAAAAAAAPc0/ItESopFlaL4/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/-yG9ksDvAYDs/Tsu0NRp6p7I/AAAAAAAAPc8/dmH95h0lEJo/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="132" height="27"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se seccionarmos este sólido perpendicularmente ao eixo dos &lt;i&gt;x&lt;/i&gt; obteremos cilindros de alturas infinitesimais. Assim, podemos subdividir estes cilindros em dois casos: o primeiro sendo pertencente à esfera; e o segundo pertencente ao furo (cilindro):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-p1Est_tpBqs/Tsu0N80X5-I/AAAAAAAAPdE/v81H8B0jjwQ/s1600-h/image%25255B11%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-c_gjVoYK6qw/Tsu0Oy_gqPI/AAAAAAAAPdM/2DV_eyLEk-0/image_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="455" height="298"&gt;&lt;/a&gt; Assim, temos que o volume do anel esférico é dado por:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-vGiDQAuD3Ro/Tsu0PV63XfI/AAAAAAAAPdU/-JIp8FzB4CQ/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh5.ggpht.com/-z3U7QHgdG2M/Tsu0QOSJ_AI/AAAAAAAAPdc/dnVqqn7sSDQ/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="359" height="66"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-zxo_rSuS2Jo/Tsu0QmptY9I/AAAAAAAAPdk/N2uB5zi0Vyo/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh3.ggpht.com/-SzKe2t4p5oc/Tsu0RcjOwFI/AAAAAAAAPds/1JIvDM2Nr5g/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="287" height="66"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-FfYQ74HPFUE/Tsu0R0kS1aI/AAAAAAAAPd0/HLp-BlYg9mQ/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh3.ggpht.com/-85gJtcVLP7U/Tsu0SSSqc6I/AAAAAAAAPd8/G9O0UYTOnlA/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="259" height="66"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-xZdDCsRmh-0/Tsu0Sx3FpYI/AAAAAAAAPeE/HxDO_sVzG0w/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh5.ggpht.com/-C-VWuU2uFLM/Tsu0Tgd_goI/AAAAAAAAPeM/cLPqFJPWCRQ/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="185" height="66"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-7FIT8AJMqpM/Tsu0UKOqoII/AAAAAAAAPeU/3-X9yBIpGmU/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh5.ggpht.com/-t4zhbT8GLXU/Tsu0U6GSYEI/AAAAAAAAPec/2zddbzSGf0s/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="169" height="57"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-a1aZF-zyP0I/Tsu0VahvzFI/AAAAAAAAPek/4n97f8ouRZE/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh4.ggpht.com/-0GPzjqIctZc/Tsu0Vwnx3jI/AAAAAAAAPes/J8mcWWwrZsE/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="368" height="75"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-fsddDfX0RcU/Tsu0Wcm1s2I/AAAAAAAAPe0/Sf5vOeeZLYs/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh4.ggpht.com/-Lnnt0iutm9I/Tsu0XByMnVI/AAAAAAAAPe8/aw1rpKbjVLg/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="238" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-FIedb6y8TsE/Tsu0Xpu7uWI/AAAAAAAAPfE/bRlFAL6FEFA/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh3.ggpht.com/-UQtr_AFVE-o/Tsu0YZmek5I/AAAAAAAAPfM/rjWDkH03mRI/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="186" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-rHp_mqi2lCY/Tsu0YyB7uHI/AAAAAAAAPfU/dLygQbl7AMo/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh5.ggpht.com/-XENrzKKoMnk/Tsu0ZYzg0DI/AAAAAAAAPfc/dx3jKgr3Xt8/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="99" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Vejam que através da fórmula dada em (6), conseguimos calcular o volume do anel esférico somente em função da altura &lt;i&gt;h&lt;/i&gt; do cilindro (furo).  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2009/06/demonstracao-formula-volume-de-esfera.html" target="_blank"&gt;Volume da Esfera&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/volume-de-uma-calota-esferica.html" target="_blank"&gt;Volume de uma Calota Esférica&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/volume-de-um-segmento-esferico.html"&gt;Volume de um Segmento Esférico&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-7998867670980879715?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/7998867670980879715/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/o-calculo-infinitesimal-tem-diversas.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/7998867670980879715'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/7998867670980879715'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/o-calculo-infinitesimal-tem-diversas.html' title='Volume do Anel Esférico'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-Juy5qNAsYwk/Tsu0HdoeKdI/AAAAAAAAPcM/VVBSDVmzH6o/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-5324046994975091894</id><published>2011-11-16T23:34:00.001-02:00</published><updated>2011-11-18T11:52:10.292-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='História da Matemática'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Textos'/><title type='text'>Alguma Etimologia</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Muitos nomes e palavras usadas hoje em dia remontam ao período árabe. Assim, qualquer pessoa interessada em astronomia de observação provavelmente tem ciência de que um grande número de nomes de estrelas, em particular daquelas de brilho mais tênue, é árabe. Entre as estrelas de brilho mais intenso são exemplos bem conhecidos Alderabã, Vega e Rigel e entre as de brilho mais tênue Algol, Alcor e Mizar. Muitos dos nomes de estrelas eram originalmente expressões que indicavam sua localização nas respectivas constelações. Essas expressões descritivas, quando transcritas do catálogo de Ptolomeu para o árabe, acabaram se degenerando em palavras simples como Betelgeuse (axila da Principal), Formalhaut (boca de Peixe), Deneb (cauda de Pássaro), Rigel (perna do Gigante) e assim por diante.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-wKeurNixFUw/TsRknxMuhWI/AAAAAAAAPa4/hI605B-XOEw/s1600-h/image%25255B6%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-lrCIW3FNpY8/TsRkrsLIdVI/AAAAAAAAPbA/t4ix7RX7j0g/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800" width="442" height="328"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A origem da palavra Álgebra, como conhecemos hoje, deu-se a partir do título do tratado de al-Khowârizmî sobre o assunto, &lt;i&gt;Hisâb al-jabr w’al-muqâ-balah&lt;/i&gt;, é muito interessante. Esse título foi traduzido literalmente como “ciência da reunião e da oposição” ou, mais livremente, como “ciência da transposição e do cancelamento”. O texto, que se preservou, tornou-se conhecido na Europa através de uma tradução latina e fez da palavra &lt;i&gt;al-jabr&lt;/i&gt; ou &lt;i&gt;álgebra&lt;/i&gt; sinônimo de ciência das equações. Obviamente desde a metade do século XiX o termo &lt;i&gt;álgebra&lt;/i&gt; adquiriu um significado muito mais amplo.  &lt;p align="justify"&gt;A palavra árabe &lt;i&gt;al-jabr&lt;/i&gt; veio a encontrar um significado não-matemático na Europa, através dos mouros da Espanha. Nesse país, quem consertava ossos fraturados chamava-se &lt;i&gt;algebrista&lt;/i&gt;; e os barbeiros medievais dedicavam-se adicionalmente a essa tarefa, eles próprios chamavam a si mesmo de &lt;i&gt;algebristas&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;O livro de al-khowârizmî sobre o uso dos numerais hindus também introduziu em palavra no vocabulário da matemática. Não há cópias do original desse livro, mas em 1857 descobriu-se uma tradução latina que começa por “algoritmi disse...”. Nessa abertura o nome &lt;i&gt;al-Khowârizmî&lt;/i&gt; transformou-se em &lt;i&gt;Algoritimi&lt;/i&gt; que, por sua vez, deu origem à palavra &lt;i&gt;algoritmo&lt;/i&gt; que significa “arte de calcular de uma maneira particular”.  &lt;p align="justify"&gt;Os significados dos nomes atuais das funções trigonométricas, com exceção do &lt;i&gt;seno&lt;/i&gt;, são claros a partir de sua interpretação geométrica, quando se coloca o ângulo no centro de um círculo de raio unitário. Assim, na figura abaixo, se o raio do círculo é uma unidade, os valores de tg(θ) e sec(θ) são dados pelos comprimentos do segmento de &lt;i&gt;tangente CD&lt;/i&gt; e pelo segmento de &lt;i&gt;secante OD&lt;/i&gt;. Obviamente, &lt;i&gt;co-tangente&lt;/i&gt; significa simplesmente “tangente do complemento” e assim por diante. As funções tangente, co-tangente, secante e co-secante foram conhecidas por vários outros nomes, surgindo esses particulares no máximo até o fim do século XVI.&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/--tvdryKiznI/TsRksXcc6UI/AAAAAAAAPbI/cTvWCTUQKGA/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-JDfC-q_hiwY/TsRktRf7ydI/AAAAAAAAPbQ/WB0BH3iSje8/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="272" height="313"&gt;&lt;/a&gt; A origem do nome &lt;i&gt;seno&lt;/i&gt; é curiosa. Âryabhata usava &lt;i&gt;ardhã-jyã&lt;/i&gt; (semicorda) e também &lt;i&gt;jyã-ardhã&lt;/i&gt;(corda metade) e por brevidade escrevia apenas &lt;i&gt;jyã&lt;/i&gt; (corda). Partindo de &lt;i&gt;jyã&lt;/i&gt; os árabes foneticamente derivaram &lt;i&gt;jîba&lt;/i&gt; que, devido à prática entre eles de se omitir as vogais, se escrevia &lt;i&gt;jb&lt;/i&gt;. Afora seu significado técnico, hoje &lt;i&gt;jîba&lt;/i&gt; é uma palavra que não tem sentido em árabe. Posteriormente, escritores que se depararam com &lt;i&gt;jb&lt;/i&gt; como abreviação da palavra sem sentido &lt;i&gt;jîba&lt;/i&gt; passaram a usar &lt;i&gt;jaib&lt;/i&gt; que faz parte do vocabulário árabe e que significa “enseada” ou “baía”. Mais tarde ainda, ao fazer a tradução de &lt;i&gt;jaib&lt;/i&gt; para o latim, Genardo de Cremona empregou o equivalente latino &lt;i&gt;sinus&lt;/i&gt;, de onde vem nossa palavra atual &lt;i&gt;seno&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;As avaliações do papel dos árabes no desenvolvimento da matemática de maneira nenhuma são unânimes. Há aqueles que veem nos escritores muçulmanos, particularmente em seu trabalho em álgebra e geometria, grande originalidade. Outros assinalam que esses escritores, a despeito de talvez revelarem erudição raramente eram criativos e que seu trabalho se situa num plano secundário, quantitativa e qualitativamente, em relação aos gregos e aos escritores modernos. Por outro lado, deve-se admitir que eles deram pelo menos contribuições pequenas à ciência. Ocorre que suas realizações, quando vistas contra o pano de fundo cientificamente estéril do resto do mundo na época, assumiram dimensões maiores do que de fato tinham. Há ainda, no balanço a seu favor, o importante fato de que eles custodiaram de maneira admirável grande parte do patrimônio intelectual do mundo até que os europeus despertassem do marasmo da Baixa Idade Média.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Introdução à História da Matemática – Howard Eves  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/poema-de-amor-matematico.html" target="_blank"&gt;Poema de Amor Matemático&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/o-teorema-de-pitagoras-segundo-euclides.html" target="_blank"&gt;Teorema de Pitágoras Segundo Euclides&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2009/07/historia-das-equacoes-algebricas-parte.html" target="_blank"&gt;A História das Equações Algébricas (Parte 1)&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2009/07/historia-das-equacoes-algebricas-parte_26.html" target="_blank"&gt;A História das Equações Algébricas (Parte 2)&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-5324046994975091894?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/5324046994975091894/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/muitos-nomes-e-palavras-usadas-hoje-em.html#comment-form' title='7 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/5324046994975091894'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/5324046994975091894'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/muitos-nomes-e-palavras-usadas-hoje-em.html' title='Alguma Etimologia'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-lrCIW3FNpY8/TsRkrsLIdVI/AAAAAAAAPbA/t4ix7RX7j0g/s72-c/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>7</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-762040375040008966</id><published>2011-11-12T17:02:00.001-02:00</published><updated>2011-12-03T14:08:52.830-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='PI'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Geometria'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Construções Geométricas'/><title type='text'>Retificação da Circunferência (Parte 3) – Método de Gelder</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-00XfKNyraAw/TtpJUmFnptI/AAAAAAAAPoA/7zme_gYO2I8/s1600-h/image%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: inline; margin-left: 0px; border-top: 0px; margin-right: 0px; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" align="left" src="http://lh3.ggpht.com/-aMjlMAFLdww/Tr7CfVzj1pI/AAAAAAAAPoI/u9NbZO4ARkY/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="237" height="274"&gt;&lt;/a&gt; Em busca de uma solução para o problema da quadratura do círculo, muitas construções já foram dadas para obter um segmento de reta de comprimento aproximado a π.  &lt;p align="justify"&gt;Este método de retificação foi desenvolvido por Gelder, mas somente publicada em 1849, 1 ano após sua morte.  &lt;p align="justify"&gt;Jacob de Gelder (1765 – 1848) foi um matemático holandês que serviu de inspiração para uma nova compreensão da finalidade e aplicação da matemática no início do século XIX na Holanda.  &lt;p align="justify"&gt;Gelder iniciou sua carreira em 1790 em Rotterdam, como professor em Wiskunst. Suas primeiras publicações datam de 1791 e 1794. Foi muito influente sobre questões de educação e a matemática passou a ser parte obrigatória do currículo de cada curso com um apelo ao valor educativo.  &lt;p align="justify"&gt;Aposentou-se aos 75 anos e no mesmo ano de 1840, recebeu o prêmio de Cavaleiro da Ordem do Leão Holandês. Faleceu em 1848 após uma rápida doença.  &lt;p align="justify"&gt;Vamos ver como se dá a construção de Gelder para o problema da retificação e determinar uma aproximação para π com precisão de 6 casas decimais. O que é curioso neste método é que o segmento construído aproxima somente a parte decimal de π.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;A Retificação:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Seja &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt; o diâmetro de uma circunferência de diâmetro igual a 1:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-ogNlgJ30wBI/Tr7CgMJZ5tI/AAAAAAAAPoM/Dswe_VOxoWw/s1600-h/image9%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-yV30A33TTgI/Tr7CgyzcW6I/AAAAAAAAPoQ/vWRoncq6_bc/image9_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="305" height="226"&gt;&lt;/a&gt; Trace o segmento &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt; = 7/8 do diâmetro, perpendicular a &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;B&lt;/i&gt;:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/--UAfztq3B4A/Tr7ChWQ-eAI/AAAAAAAAPoU/kUYgAYwh_gw/s1600-h/image13%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-xKRlpuM2Yrk/Tr7CiTSO9zI/AAAAAAAAPoY/XEYisapvByo/image13_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="422" height="402"&gt;&lt;/a&gt; No prolongamento de &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt;, marque &lt;i&gt;AD&lt;/i&gt; = &lt;i&gt;AC&lt;/i&gt;. Para isso, descreva um arco de raio &lt;i&gt;AC&lt;/i&gt; e centro em &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-H6f4M-tiwYk/Tr7CjCXmqqI/AAAAAAAAPoc/6OUDPJVcOJ8/s1600-h/image17%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-eKB-h8-iutU/Tr7Cj9B9SQI/AAAAAAAAPog/xPvDuLE_Bcs/image17_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="506"&gt;&lt;/a&gt; Trace &lt;i&gt;DE&lt;/i&gt; = 1/2, perpendicular a &lt;i&gt;AD&lt;/i&gt; em &lt;i&gt;D.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-zxgfBQ_4pxg/Tr7CksoC0nI/AAAAAAAAPok/s7PYoughCt4/s1600-h/image21%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-VfWcSgHHXF4/Tr7ClSXjpzI/AAAAAAAAPoo/kO-hpad6F-4/image21_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="522"&gt;&lt;/a&gt; Trace o segmento &lt;i&gt;AE&lt;/i&gt; e seja &lt;i&gt;F&lt;/i&gt; o pé da perpendicular a &lt;i&gt;AC&lt;/i&gt; por &lt;i&gt;D&lt;/i&gt;:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-mfy8fvX0Y00/Tr7Cmel_OnI/AAAAAAAAPos/O2jyKoFWY5c/s1600-h/image29%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-1c8003d1Z5I/Tr7CnHJHGqI/AAAAAAAAPow/PHPpFYHZXRU/image29_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="518"&gt;&lt;/a&gt; Una os pontos &lt;i&gt;BF&lt;/i&gt; e trace uma paralela por &lt;i&gt;E&lt;/i&gt;. Marque como &lt;i&gt;G&lt;/i&gt; a intersecção com &lt;i&gt;BD&lt;/i&gt;:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-IkZjWMecKAg/Tr7CoIJRVGI/AAAAAAAAPo0/haqY-w9OboU/s1600-h/image33%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-ylqZpEmCGHI/Tr7Co9p9-jI/AAAAAAAAPo4/O5WQMQMNtdM/image33_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="512"&gt;&lt;/a&gt; O segmento &lt;i&gt;BG&lt;/i&gt; é aproximadamente a parte decimal de π, com precisão até a sexta casa decimal.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Demonstração:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Nos triângulos &lt;i&gt;GAE&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;BAF&lt;/i&gt;, temos os segmentos proporcionais:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-mvYUwm6ZZz4/Tr7CpdxMEWI/AAAAAAAAPo8/gtaLe2J2I4E/s1600-h/clip_image016%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh3.ggpht.com/-Z8ynOSmJVjA/Tr7CqNdMFeI/AAAAAAAAPpA/VP2062kS-4k/clip_image016_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="151" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como o triângulo&lt;i&gt; ABC&lt;/i&gt; é retângulo em &lt;i&gt;B&lt;/i&gt;, temos que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-mU7LKoHoj30/Tr7Cqo8GNCI/AAAAAAAAPpE/4x6OqMNwbN0/s1600-h/clip_image018%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh4.ggpht.com/-ldY1RlwtGOo/Tr7CrPm9YCI/AAAAAAAAPpI/QZFzTcCC71U/clip_image018_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="161" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Mas &lt;i&gt;AC = AD,&lt;/i&gt; logo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-hF0-6lbQzVk/Tr7Crt5SIEI/AAAAAAAAPpM/uXw0ARIkoiY/s1600-h/clip_image020%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh5.ggpht.com/-BitS1SIrlHw/Tr7CsHtaYMI/AAAAAAAAPpQ/Dh1grKhdNcg/clip_image020_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="162" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituímos (3) em (1):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-MtyKTyMCzLw/Tr7CsvXdd3I/AAAAAAAAPpU/ZrzzfzV1FhI/s1600-h/clip_image022%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh4.ggpht.com/-bTSYe0zIjKg/Tr7CtU-8RBI/AAAAAAAAPpY/tSk-UnHWxyc/clip_image022_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="157" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No entanto, &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt; = 1, &lt;i&gt;DE&lt;/i&gt; = 1/2 e &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt; = 7/8. Substituímos estes valores na relação (4):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-gWKAAm7uw6E/Tr7Ct64dywI/AAAAAAAAPpc/UASXZ69RPC0/s1600-h/clip_image024%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh4.ggpht.com/-N0k41Dr6Vdk/Tr7CuQ-IJnI/AAAAAAAAPpg/MD9qiZfm9jM/clip_image024_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="286" height="67"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, obtemos o valor da parte decimal de π com 6 casas decimais corretas. Para o valor de π, somamos sua parte inteira:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-BNxlHDDwKZw/Tr7CvMn0HQI/AAAAAAAAPpk/R_8ckby_hD8/s1600-h/clip_image002%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh4.ggpht.com/-xm-webTk1tE/Tr7CvgfPwfI/AAAAAAAAPpo/ONU25HjyKbA/clip_image002_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="280" height="39"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Para a construção geométrica, já temos o segmento &lt;i&gt;BG = &lt;/i&gt;0,1415929 e o segmento &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt; = 1. No prolongamento do segmento &lt;i&gt;BA&lt;/i&gt;, fazemos dois arcos de raios igual a &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt;: um de centro em &lt;i&gt;A&lt;/i&gt; marcando &lt;i&gt;H&lt;/i&gt; e outro de centro em &lt;i&gt;H&lt;/i&gt; marcando &lt;i&gt;I&lt;/i&gt;. Assim, o segmento &lt;i&gt;IG&lt;/i&gt; aproxima π.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Introdução à História da Matemática – Howard Eves  &lt;p align="justify"&gt;[2] &lt;a href="http://bwnw.cwi-incubator.nl/"&gt;http://bwnw.cwi-incubator.nl/&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/01/retificando-uma-circunferencia.html" target="_blank"&gt;Retificação da Circunferência (Parte 1)&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/09/retificacao-da-circunferencia-parte-2.html" target="_blank"&gt;Retificação da Circunferência (Parte 2) - Método de Kochanski&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2008/12/breve-cronologia-de-pi.html" target="_blank"&gt;Uma Breve Cronologia de PI&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-762040375040008966?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/762040375040008966/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/retificacao-da-circunferencia-parte-3.html#comment-form' title='2 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/762040375040008966'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/762040375040008966'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/retificacao-da-circunferencia-parte-3.html' title='Retificação da Circunferência (Parte 3) – Método de Gelder'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-aMjlMAFLdww/Tr7CfVzj1pI/AAAAAAAAPoI/u9NbZO4ARkY/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-3561514057552579534</id><published>2011-11-09T20:35:00.001-02:00</published><updated>2011-11-09T23:54:41.746-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Aplicações'/><title type='text'>A Bolsa de Valores e a Sequência de Fibonacci</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;As bolsas de valores são instituições, conhecidas como mercado financeiro, onde são negociados instrumentos financeiros. É por meio delas que investidores compram e vendem ações de companhias de capital aberto, formadas por sociedade anônima.Cada um dos investidores em ações de determinada companhia passa a deter os direitos e as obrigações referentes ao percentual correspondente ao valor das ações sob sua posse.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-p5qoa7rGm3I/TrsusbdHr4I/AAAAAAAAPWc/PuTABGkR8F4/s1600-h/image%25255B4%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-cDc7JjYclcQ/TrsAKqsYWOI/AAAAAAAAPWk/5I4YxoKyl5Y/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="446" height="492"&gt;&lt;/a&gt; [Figura 1 – Método das oito ondas]&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Os preços das ações indicam o valor de mercado das empresas listadas na bolsa. A perspectiva dos investidores é obter o maior retorno sobre seu investimento, comprando ações por um determinado valor &lt;i&gt;X&lt;/i&gt;, com a expectativa de que seu preço de venda &lt;i&gt;Y&lt;/i&gt; seja superior ao valor pago no momento da aquisição (&lt;i&gt;X&lt;/i&gt; &amp;lt; &lt;i&gt;Y&lt;/i&gt;). Tal atividade implica fazer previsões sobre o mercado, com objetivo de auxiliar a tomada de decisões de compra e/ou venda das ações no momento lucrativo. Assim, a bolsa de valores é envolvida por intenso movimento de negociações pautado na flutuação (variação) do valor das empresas.  &lt;p align="justify"&gt;Neste sentido, o estudo do comportamento do mercado operado na bolsa de valores ganha fundamental importância para diminuir os riscos nos investimentos e identificar potenciais momentos para a realização de lucro ou prejuízo. Tais estudos são desenvolvidos por analistas especializados em mercado de ações.  &lt;p align="justify"&gt;Como exemplo, podemos citar os trabalhos de um dos pioneiros da análise financeira, o norte-americano Ralph Nelson Elliott (1876 – 1948).  &lt;p align="justify"&gt;Ao estudar o histórico das cotações para inferir sobre o comportamento futuro do mercado de ações da Bolsa de Valores de Nova York, no início do século passado, Elliott concluiu que as flutuações da bolsa não eram aleatórias. Ele reconheceu que a variação dos preços se comportava de modo cíclico, formando padrões que se repetem com uma mesma tendência.  &lt;p align="justify"&gt;Segundo a teoria desenvolvida por Elliott, um ciclo padrão de tendência de mercado graficamente é formado por oito ondas bem definidas, e cada uma delas é formada por grupos menores de ondas que reproduzem o mesmo padrão.  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-B1AXXg76yME/TrsAMBr2nvI/AAAAAAAAPWo/JioZy722rRE/s1600-h/image4%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-Mj5qe4i5cv0/TrsANpchaXI/AAAAAAAAPWs/74xZF_hhNRY/image4_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="446" height="492"&gt;&lt;/a&gt; [Figura 2 – Modelo de repetição do padrão por onda]  &lt;p align="justify"&gt;A quinta onda finaliza um período de otimismo, identificado pelas ondas numeradas de 1 a 5 na figura 1. Nesse período, as pequenas baixas são superadas por significativas altas no preço das ações. Porém a partir desse momento tem início um período de significativas quedas no preço das ações, identificado por três ondas, sinalizadas nos gráficos pelas letras &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;C&lt;/i&gt;.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Além do padrão gráfico, Elliott investigou uma “medida” para o ciclo de repetição das ondas, recorrendo à Matemática. Como resultado, ele conseguiu encontrar relações entre o comportamento do mercado e a sequência de número de Fibonacci.  &lt;p align="justify"&gt;De uma forma geral, a Teoria das Ondas de Elliott diz que a Razão entre um pico (alta de preços) e um vale (queda dos preços) do gráfico tende a ter um valor aproximadamente igual à razão entre dois números sucessivos da sequência de Fibonacci: (1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, ...).  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-2w260PvprNs/TrsAOsilEeI/AAAAAAAAPWw/ZSUhrlldwMg/s1600-h/image8%25255B2%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-Z39yLYUl9bY/TrsAP2K_RsI/AAAAAAAAPW0/o9MGYiDlMlk/image8_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="448" height="446"&gt;&lt;/a&gt; [Figura 3 – Sequência de Fibonacci relacionada por Elliott]  &lt;p align="justify"&gt;Nessa sequência a razão entre um número e o seu antecessor, a partir do quinto termo (Elliott relaciona esse fato às cinco ondas), é um valor próximo a 1,618, que é o número de ouro:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-BCavo1KVtnk/TrsAQdJdWTI/AAAAAAAAPW4/l4n07FZ-gFA/s1600-h/clip_image008%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-bottom: 0px; border-left: 0px; display: block; float: none; margin-left: auto; border-top: 0px; margin-right: auto; border-right: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh5.ggpht.com/-LGY13MSGc7g/TrsARASFuEI/AAAAAAAAPW8/KYDFaDLjZBY/clip_image008_thumb%25255B2%25255D.gif?imgmax=800" width="435" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No mercado de ações, a Teoria de Elliott tem sido discutida e aplicada por alguns analistas técnicos da área, utilizando métodos computacionais para orientar investidores a tomar decisões, ao inferir “em que fases das ondas” o mercado atual está situado e qual a tendência futura. Existem várias teorias de análise técnica. No entanto, praticamente todas partem de um fato indiscutível: o comportamento do mercado financeiro é cíclico e segue uma tendência de padrões entre as baixas e as altas dos preços das ações.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Matemática Ensino Médio V1 – Kátia Smole e Maria Ignez Diniz  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/07/regressao-polinomial.html" target="_blank"&gt;Regressão Polinomial&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2009/03/formula-que-desturiu-wall-street.html" target="_blank"&gt;A Fórmula que Destruiu Wall Street&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/09/historia-do-simbolo-do-infinito.html" target="_blank"&gt;A História do Símbolo do Infinito&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-3561514057552579534?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/3561514057552579534/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/bolsa-de-valores-e-sequencia-de.html#comment-form' title='3 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3561514057552579534'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/3561514057552579534'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/bolsa-de-valores-e-sequencia-de.html' title='A Bolsa de Valores e a Sequência de Fibonacci'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh6.ggpht.com/-cDc7JjYclcQ/TrsAKqsYWOI/AAAAAAAAPWk/5I4YxoKyl5Y/s72-c/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-636370344538153618</id><published>2011-11-05T23:31:00.001-02:00</published><updated>2011-11-05T23:31:53.322-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Álgebra'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Aplicações'/><title type='text'>Logaritmos: Os Sons e a Audição Humana</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Uma pessoa com audição normal é capaz de ouvir uma grande faixa de sons de intensidade bem diferentes.  &lt;p align="justify"&gt;O som pode ser classificado como fraco ou forte quanto a sua intensidade, que é representado por &lt;i&gt;I&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;No S.I., a intensidade &lt;i&gt;I&lt;/i&gt; é expressa em &lt;i&gt;W&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (watts por metro quadrado).  &lt;p align="justify"&gt;Existe um valor mínimo de intensidade de som, abaixo da qual é impossível ouvir algo. A essa intensidade damos o nome de limiar de audibilidade, que vale em média, 10&lt;sup&gt;–12 &lt;/sup&gt;&lt;i&gt;W&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Com base nos valores de intensidade de som, podemos definir o nível de intensidade (&lt;i&gt;β&lt;/i&gt;) medindo em decibels (&lt;i&gt;dB&lt;/i&gt;):  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-IIzJmZNKpGY/TrXjODfsw3I/AAAAAAAAPPM/yey6rCc4gfY/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh3.ggpht.com/-DgBABM2f72A/TrXjOwpeeGI/AAAAAAAAPPU/wQLekFGrHl0/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="115" height="42"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Onde:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;I&lt;/i&gt; é a intensidade correspondente ao nível &lt;i&gt;β&lt;/i&gt;;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;I&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt; é uma constante que representa o nível de referência tomado como limiar de audição:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-mjy040KyV7U/TrXjPSVfWqI/AAAAAAAAPPc/XoUSZjpbJk4/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh6.ggpht.com/-1gONHxRl2og/TrXjP3HlGOI/AAAAAAAAPPk/_d0M_3ODEo4/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="121" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Por exemplo, para calcularmos a intensidade correspondente a um nível de 40 &lt;i&gt;dB&lt;/i&gt;, fazemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-MvNju7MA0UQ/TrXjQet7MZI/AAAAAAAAPPs/DfzZZDFpIcY/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh4.ggpht.com/-tEBnKjr5fGE/TrXjQ7-TUEI/AAAAAAAAPP0/xA4D8R3mgXQ/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="147" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-QQeMEJ_CPKs/TrXjRYf7g-I/AAAAAAAAPP8/PPtTV4r8uRo/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-I6O4SoMy80o/TrXjSE8IIoI/AAAAAAAAPQE/RZZ7iNydh-c/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="109" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-WKuC1RnnQvM/TrXjSkDL5xI/AAAAAAAAPQM/gwHpLNuCtc0/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh4.ggpht.com/-TpNrQ3zspik/TrXjTfFd4II/AAAAAAAAPQU/zB0XNacO0m0/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="94" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-ce2L9zPgu0U/TrXjT05zbXI/AAAAAAAAPQc/3gN7ypOLbsw/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh3.ggpht.com/-ghQKqT5LtL8/TrXjUTw0IaI/AAAAAAAAPQk/W28qKMGlhDI/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="84" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-T0DXpTmLFZE/TrXjU3qxnRI/AAAAAAAAPQs/kIzs9jYgpPY/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh5.ggpht.com/-dUDptSzYa8c/TrXjVpRxafI/AAAAAAAAPQ0/QwFqrGKhbJs/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="109" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Do mesmo modo, se tivermos a intensidade sonora é possível encontrarmos os respectivos decibels (níveis de intensidade).  &lt;p align="justify"&gt;Como forma de ilustrar, os metrôs antigos, estima-se que a intensidade sonora seja de 10&lt;sup&gt;–2&lt;/sup&gt; &lt;i&gt;W&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. O nível de intensidade é:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-6-sETsjZKNw/TrXjV22mFHI/AAAAAAAAPQ8/dBfYWVJoke4/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[4]" border="0" alt="clip_image002[4]" src="http://lh5.ggpht.com/-jUpJdfnNVto/TrXjWsM9IrI/AAAAAAAAPRE/ptxvy2J-sFI/clip_image002%25255B4%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="140" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-AE3iUNtWuUw/TrXjW_yGK9I/AAAAAAAAPRM/wpAQ4ogPrKU/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh5.ggpht.com/-Jn-h5onG7Sw/TrXjXvEVICI/AAAAAAAAPRU/9t056lI6Qyo/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="115" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-g8ktB_NZKr8/TrXjX0281fI/AAAAAAAAPRc/ElT2akmJULc/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh6.ggpht.com/-bNZRYfnHrAw/TrXjYkoCnSI/AAAAAAAAPRk/Zvfz-W1SvHU/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="78" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-WOc1C2mT8Qo/TrXjY7ITCUI/AAAAAAAAPRs/k0LoH_eta7I/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh3.ggpht.com/-AqA9iwX_PeI/TrXjZgUDgBI/AAAAAAAAPR0/ichILAA7aAA/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="81" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Um outro exemplo é a intensidade da onda correspondente à fala humana, a um metro de distância, é 4 · 10&lt;sup&gt;–6&lt;/sup&gt;&lt;i&gt; W&lt;/i&gt;/&lt;i&gt;m&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. A quantidade de decibels é:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-OLcKzZdGrhM/TrXjaAGwovI/AAAAAAAAPR8/9xsfO5a3acY/s1600-h/clip_image024%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image024" border="0" alt="clip_image024" src="http://lh6.ggpht.com/-AdurBpHhBSY/TrXjarsSZnI/AAAAAAAAPSE/Bfr93i2221c/clip_image024_thumb.gif?imgmax=800" width="156" height="46"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-WepoAFW6K9U/TrXjbCRU5sI/AAAAAAAAPSM/KEecF9V1lOc/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh5.ggpht.com/-Sl86D_KbAHQ/TrXjbgodyxI/AAAAAAAAPSU/XvjCmk7Lnwk/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="267" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como &lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-yfkG_CCwpFw/TrXjcJYZsCI/AAAAAAAAPSc/Tx2OsqKalBo/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh6.ggpht.com/-gESbdNmm3aA/TrXjciwqD0I/AAAAAAAAPSk/4xUE3DvDFeY/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="265" height="22"&gt;&lt;/a&gt;, temos:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-jyd6vJ0hWxw/TrXjdNiaAqI/AAAAAAAAPSs/TfFswy8O3pY/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh6.ggpht.com/-t4vBRok_VyA/TrXjdkGqUsI/AAAAAAAAPS0/8H1fU-Oz18I/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="159" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-a-M-i7sz4KU/TrXjeEDk91I/AAAAAAAAPS8/6IQqzhR9Qvk/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh6.ggpht.com/-GJKDdDaFC08/TrXjesjmYmI/AAAAAAAAPTE/zDBOhx3InM8/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="72" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;De acordo com a Organização Mundial de Saúde (OMS), sons de até 55 &lt;i&gt;dB&lt;/i&gt; são aceitáveis. Vejam abaixo uma tabela com níveis de intensidade de alguns tipos de som:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-F6YBabxGC-Q/TrXjgZdBX_I/AAAAAAAAPTM/G6vBaZs7LhI/s1600-h/image%25255B11%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-Jd2urB9eg0Q/TrXjh5RW-QI/AAAAAAAAPTU/W8yYW_RZ8aU/image_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="477" height="637"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;b&gt;Referências:&lt;/b&gt; &lt;/font&gt; &lt;p align="justify"&gt;[1] Matemática, Ciência e Aplicações V1 – Gelson Iezzi e Osvaldo Dolce  &lt;p align="justify"&gt;[2] Matemática Ensino Médio V1 – Katia Smole e Maria Ignez Diniz  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/08/construcao-da-primeira-tabua-de.html" target="_blank"&gt;A Construção da Primeira Tábua de Logaritmos Decimais por Briggs&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/07/stifel-burgi-e-criacao-dos-logaritmos.html" target="_blank"&gt;Stifel, Bürgi e a Criação dos Logaritmos&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/01/os-logaritmos-segundo-napier.html" target="_blank"&gt;Os Logaritmos Segundo Napier&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/06/utilizando-tabuas-para-calcular.html" target="_blank"&gt;Utilizando Tábuas para Calcular Logaritmos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-636370344538153618?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/636370344538153618/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/logaritmos-os-sons-e-audicao-humana.html#comment-form' title='4 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/636370344538153618'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/636370344538153618'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/logaritmos-os-sons-e-audicao-humana.html' title='Logaritmos: Os Sons e a Audição Humana'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-DgBABM2f72A/TrXjOwpeeGI/AAAAAAAAPPU/wQLekFGrHl0/s72-c/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>4</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-9042459241859177626</id><published>2011-11-04T20:49:00.001-02:00</published><updated>2011-11-04T20:49:44.292-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Geometria'/><title type='text'>Teorema da Bissetriz Interna</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Este é um importante teorema da geometria plana, onde conseguimos determinar segmentos proporcionais em um triângulo. Mas o que é bissetriz?  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Definição:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Bissetriz é o lugar geométrico dos pontos equidistantes de duas retas, concorrentes dividindo um ângulo em dois ângulos congruentes.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-G_RVl9bODTI/TrRr0jOIfFI/AAAAAAAAPMc/Wr_-U7NtWQg/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-GsR8mWBTFJQ/TrRr1iWgEbI/AAAAAAAAPMk/IoJZn6ZYdMQ/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="429" height="382"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Uma bissetriz interna de um triângulo divide o lado oposto em segmentos aditivos proporcionais aos lados adjacentes.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Em outras palavras, temos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-LFRJQgMMyZ8/TrRr2C6Iq2I/AAAAAAAAPMs/UP_QkvwQmDA/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh3.ggpht.com/-iWSqweJa3HE/TrRr2_8jFcI/AAAAAAAAPM0/CdkU9LWsRb0/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="39" height="36"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;O lado &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt; é dividido em dois segmentos aditivos, pois &lt;i&gt;DB&lt;/i&gt; +&lt;i&gt; DC&lt;/i&gt; = &lt;i&gt;BC &lt;/i&gt;e consequentemente &lt;i&gt;x + y = a&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;Por hipótese temos que a bissetriz interna do triângulo &lt;i&gt;ABC&lt;/i&gt; nos fornece uma relação de proporcionalidade:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-vgCOILmbfs0/TrRr3UoOB6I/AAAAAAAAPM8/W8XJZ1x0zcM/s1600-h/clip_image004%25255B1%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004[1]" border="0" alt="clip_image004[1]" src="http://lh3.ggpht.com/-ebMPHqVj3l8/TrRr4GBmelI/AAAAAAAAPNE/fqNM9d5qCRg/clip_image004%25255B1%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="39" height="36"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;/b&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Demonstração:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Conduzindo por &lt;i&gt;C&lt;/i&gt; um segmento paralelo à bissetriz, determinamos um ponto &lt;i&gt;E&lt;/i&gt; na interceptação com o prolongamento do lado &lt;i&gt;BA&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-E_OTpvpGelQ/TrRr43FrBgI/AAAAAAAAPNM/LWSrrtWU4bU/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/--soLWZfmQEs/TrRr5puT4VI/AAAAAAAAPNU/pYtxCThliR0/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="437" height="327"&gt;&lt;/a&gt;  &lt;p align="justify"&gt;Sejam os ângulos:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-yjraB4TjDr0/TrRr6FPb-WI/AAAAAAAAPNc/Kf248pKzRUo/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh5.ggpht.com/-2B03HexAOLo/TrRr699BoeI/AAAAAAAAPNk/1mZaMqnNcc8/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="64" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-6r7Ji4fCYRU/TrRr7TIAHqI/AAAAAAAAPNs/WUGxQHL29-c/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-EJOCcObY4Xc/TrRr7zHtt3I/AAAAAAAAPN0/HYK3IaWTN40/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="63" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-5M0QalGd90Q/TrRr8TuJTSI/AAAAAAAAPN8/6Zfn8l6PSlU/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh3.ggpht.com/-Bj44LuzEkAE/TrRr9KBaqgI/AAAAAAAAPOE/d16tBFKfm54/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="61" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-WVFFJ5uUfHI/TrRr9i40PPI/AAAAAAAAPOM/6zKBxoJFUB0/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh3.ggpht.com/-UCEDbUuFESM/TrRr-D6-laI/AAAAAAAAPOU/4SUX1a6nqvM/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="61" height="23"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como os segmentos &lt;i&gt;CE&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;AD&lt;/i&gt; são paralelos, temos que os ângulos &lt;em&gt;α &lt;/em&gt;e &lt;em&gt;γ&lt;/em&gt; são congruentes por serem correspondentes e os ângulos &lt;em&gt;β&lt;/em&gt; e &lt;em&gt;δ&lt;/em&gt; são congruente por serem alternos internos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-_QQAj_gTdA4/TrRr-7GD1sI/AAAAAAAAPOc/L4mKBmxhm5E/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh5.ggpht.com/-4zjxTHf_OBs/TrRr_bfL8GI/AAAAAAAAPOk/PIPaV3Y-Qds/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="123" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;Desta forma, o triângulo &lt;i&gt;ACE&lt;/i&gt; é isósceles cuja base é o segmento &lt;i&gt;CE&lt;/i&gt;. Assim:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-eSHbx8lVJ-M/TrRr_7xxmGI/AAAAAAAAPOs/rA5ssxRwXoc/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh4.ggpht.com/-To-Cg2qE08E/TrRsAoFdgFI/AAAAAAAAPO0/4M1Ci-BzUp0/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="92" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considerando as retas que passam por &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;BE&lt;/i&gt; como retas transversais de um feixe de retas paralelas, aplicamos o Teorema de Tales, obtendo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-8wJ7GPof3-k/TrRsBOBnxJI/AAAAAAAAPO8/L-zISZl-Uuc/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh3.ggpht.com/-C106JX1_-nc/TrRsB6XDp-I/AAAAAAAAPPE/X5p8Vb00IJg/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="163" height="39"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;i&gt;&lt;/i&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Referências:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;[1] Fundamentos de Matemática Elementar V9 – Geometria Plana – Osvaldo Dolce e Nicolau Pompeo  &lt;p align="justify"&gt;[2] Elementos de Geometria e Desenho Geométrico V1 – Putnoki  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;Teorema da Base Média de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2009/08/pontos-notaveis-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;Pontos Notáveis de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2010/06/o-teorema-da-bissetriz-interna-atraves.html" target="_blank"&gt;Teorema da Bissetriz Interna Através da Lei dos Senos&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-9042459241859177626?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/9042459241859177626/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/teorema-da-bissetriz-interna.html#comment-form' title='3 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/9042459241859177626'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/9042459241859177626'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/teorema-da-bissetriz-interna.html' title='Teorema da Bissetriz Interna'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-GsR8mWBTFJQ/TrRr1iWgEbI/AAAAAAAAPMk/IoJZn6ZYdMQ/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>3</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-7935114244035846087</id><published>2011-11-02T17:41:00.001-02:00</published><updated>2011-11-02T17:41:51.655-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Geometria'/><title type='text'>Número de Regiões de um Plano Determinado por um Número de Retas</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Neste post, vamos estudar um teorema interessante da Geometria Plana onde um número de retas passando por um plano, determinam regiões distintas.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; O número máximo &lt;i&gt;L&lt;sub&gt;N&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt; de regiões de um plano definidas por &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; retas é dado por:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-yKhJX8YRkHQ/TrGcq65lOeI/AAAAAAAAPI0/HwhuaSyCZGs/s1600-h/clip_image002%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh5.ggpht.com/-bdaLdPY5IEc/TrGcrTYCXtI/AAAAAAAAPI8/07JeHGfCMhs/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800" width="132" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Posição Geral de Retas&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Definição 1:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Dizemos que um conjunto de &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; retas de um plano estão em posição geral se não existirem retas paralelas e se não houverem três retas concorrendo num mesmo ponto.  &lt;p align="justify"&gt;Desta forma, podemos ter:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-yCAJCPApC3M/TrGcsTrFKAI/AAAAAAAAPJE/Lv4-4ROK57M/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-enYP54mfhIQ/TrGctShx4vI/AAAAAAAAPJM/b05Pb4xmVZo/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="203"&gt;&lt;/a&gt; Agora, vamos supor que a fórmula dada no teorema 1 é válida para todo &lt;i&gt;N&lt;/i&gt;. Desta forma, um plano sem retas teria &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; = 0:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-Z65X3QLCB7I/TrGcuFmxK7I/AAAAAAAAPJU/4gweMHkXnIs/s1600-h/image%25255B14%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-5o3lnp5n_uY/TrGcvDUDxeI/AAAAAAAAPJc/lfNaNLTRspQ/image_thumb%25255B6%25255D.png?imgmax=800" width="370" height="134"&gt;&lt;/a&gt; Se adicionarmos uma nova reta em posição geral num plano, fica fácil observar que o plano será seccionado em duas partes:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-tdiKFr3ob9c/TrGcvl0y8kI/AAAAAAAAPJk/dXCoW_wNs3s/s1600-h/image%25255B18%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-rfQ6tshkWjs/TrGcwiwuoAI/AAAAAAAAPJs/QBDzgGRHR78/image_thumb%25255B8%25255D.png?imgmax=800" width="370" height="134"&gt;&lt;/a&gt; Adicionando uma nova reta em posição geral, obtemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-JcunTIjrQQc/TrGcxGJDbrI/AAAAAAAAPJ0/9hlKZfP1JlQ/s1600-h/image%25255B22%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-aIzgGk6lUW0/TrGcx0MQDxI/AAAAAAAAPJ8/TuU_fpdM_Ec/image_thumb%25255B10%25255D.png?imgmax=800" width="370" height="134"&gt;&lt;/a&gt;E para o caso de três retas:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-5OoqvzPO6hY/TrGcyt9InZI/AAAAAAAAPKE/KR83LLfHGwY/image_thumb%25255B12%25255D.png?imgmax=800" width="370" height="134"&gt;Para &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; = 1, 2, 3, 4, ..., &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; gera a sequência (&lt;a href="http://oeis.org/A000124"&gt;A000124&lt;/a&gt;):&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;1, 2, 4, 7, 11, 16, 22, 29, 37, 46, 56, 67, 79, 92, 106, 121, 137, 154, 172, 191, 211, 232, 254, 277, 301, 326, 352, 379, 407, 436, 466, 497, 529, 562, 596, 631, 667, 704, 742, 781, 821, 862, 904, 947, 991, 1036, 1082, 1129, 1177, 1226, 1276, 1327, 1379, ...&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Já para o caso de &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; + 1 retas em posição geral, temos:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-tUUamb94hDQ/TrGczdqTEHI/AAAAAAAAPKM/5KMaZSqZ-EU/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[4]" border="0" alt="clip_image002[4]" src="http://lh5.ggpht.com/-9MnfPjVIBrk/TrGcz0FQsVI/AAAAAAAAPKU/z4bb5HMDKcI/clip_image002%25255B4%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="188" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Demonstração:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Por hipótese, temos que para todo N é válida a relação:&lt;/p&gt; &lt;blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-6kOFYbvq2OU/TrGc0p8iTpI/AAAAAAAAPKc/QIbIjZhUzFQ/s1600-h/clip_image002%25255B8%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[8]" border="0" alt="clip_image002[8]" src="http://lh4.ggpht.com/-Sly6Eu5ECf4/TrGc1Zoh58I/AAAAAAAAPKk/IPzTNNgN48A/clip_image002%25255B8%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="168" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;&lt;/blockquote&gt; &lt;p align="justify"&gt;O que queremos demonstrar é que se a relação é válida para &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; retas também será válida para &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; + 1 retas.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Considere um conjunto &lt;em&gt;R&lt;/em&gt; de &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; retas em posição geral num plano dado. Se adicionarmos uma nova reta, denominada por&lt;em&gt; r&lt;/em&gt;, teremos um conjunto &lt;em&gt;R&lt;/em&gt;' contendo &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; + 1 retas.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Mediante a isso, obtemos duas propriedades interessantes:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Propriedade 1:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; Uma reta &lt;em&gt;r&lt;/em&gt; em posição geral num plano intersecta outras &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; retas de um conjunto &lt;em&gt;R&lt;/em&gt; de retas em &lt;em&gt;N &lt;/em&gt;pontos distintos.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-V7NV7aIelJc/TrGc1217NII/AAAAAAAAPKo/uFvRFR_Ujw4/s1600-h/image%25255B30%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh4.ggpht.com/-IlK8Og6b9Co/TrGc2_mvV_I/AAAAAAAAPK0/mBs_dHKy9Nw/image_thumb%25255B14%25255D.png?imgmax=800" width="430" height="122"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Propriedade 2:&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt; Uma reta &lt;em&gt;r&lt;/em&gt; em posição geral num plano que obedece à propriedade 1, intersecta &lt;em&gt;N&lt;/em&gt; + 1 regiões deste plano, dividindo cada uma delas em duas partes.&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-WnrhA9GfBjQ/TrGc3450ctI/AAAAAAAAPK8/v5ckCKqPdC8/s1600-h/image%25255B34%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-VbxDOiZsA_s/TrGc5a620wI/AAAAAAAAPLE/8QfQT-27-p0/image_thumb%25255B16%25255D.png?imgmax=800" width="430" height="122"&gt;&lt;/a&gt; Desta forma, se considerarmos a relação (1) e o fato de que uma reta &lt;i&gt;r&lt;/i&gt; divide as &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; +1 regiões do plano que conte o conjunto &lt;i&gt;R&lt;/i&gt; de &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; retas em duas partes, o conjunto &lt;i&gt;R&lt;/i&gt;' de &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; + 1 retas deverá conter &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; +1 regiões:&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-ZvLHbZhjjyQ/TrGc5_gp-BI/AAAAAAAAPLM/0BxfecIOtJU/s1600-h/clip_image002%25255B10%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002[10]" border="0" alt="clip_image002[10]" src="http://lh5.ggpht.com/-GPVcA9_oRg0/TrGc6p1h7TI/AAAAAAAAPLU/1T3IVJJT6Vs/clip_image002%25255B10%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="167" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Substituímos a relação (1) em (2):  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-nIpYm6nKeDM/TrGc7YUxJaI/AAAAAAAAPLc/O-PfiXbE564/s1600-h/clip_image002%25255B12%25255D%25255B2%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image002[12]" border="0" alt="clip_image002[12]" src="http://lh6.ggpht.com/-asfmkeMwctU/TrGc79rRybI/AAAAAAAAPLg/8lUg0n8_DIA/clip_image002%25255B12%25255D_thumb.gif?imgmax=800" width="206" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-DPsMtuuOKus/TrGc8iZK10I/AAAAAAAAPLs/jgOxCxpxQc0/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh5.ggpht.com/-FE5_SR0WgzM/TrGc9GqjV8I/AAAAAAAAPL0/W_Kj0EyiV0Y/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="201" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-RHjwBRqnZ5Y/TrGc9hpnGzI/AAAAAAAAPL8/BYfBb-Hb_QU/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh4.ggpht.com/-o0HfCf2oKjY/TrGc-cP9_CI/AAAAAAAAPME/Q9luaz0P5nU/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="169" height="41"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-hnszlK-cyI0/TrGc-wHfdPI/AAAAAAAAPMM/qIqjHAXFv0Q/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-SSfXGJo2RqA/TrGc_qi2YII/AAAAAAAAPMU/294GLX-hsQU/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="224" height="40"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Comprovando que o teorema é válido também para &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; + 1 retas.  &lt;p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-do-angulo-inscrito.html" target="_blank"&gt;Teorema do Ângulo Inscrito&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/o-teorema-de-pitagoras-segundo-euclides.html" target="_blank"&gt;Teorema de Pitágoras Segundo Euclides&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/11/reta-tangente-uma-curva.html" target="_blank"&gt;Reta Tangente a uma Curva&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/02/formula-de-pick-e-aproximacao-de-pi.html" target="_blank"&gt;A Fórmula de Pick e a Aproximação de PI&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-7935114244035846087?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/7935114244035846087/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/numero-de-regioes-de-um-plano.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/7935114244035846087'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/7935114244035846087'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/11/numero-de-regioes-de-um-plano.html' title='Número de Regiões de um Plano Determinado por um Número de Retas'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh5.ggpht.com/-bdaLdPY5IEc/TrGcrTYCXtI/AAAAAAAAPI8/07JeHGfCMhs/s72-c/clip_image002_thumb.gif?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-4416012737071539368</id><published>2011-10-26T07:26:00.001-02:00</published><updated>2011-10-26T07:26:25.982-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Construções Geométricas'/><title type='text'>Construção Geométrica da Elipse com Régua e Compasso (Parte 2)</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;A &lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/construcao-geometrica-de-uma-elipse-com.html"&gt;primeira construção da elipse&lt;/a&gt; que fizemos foi a partir do eixo maior contendo seus focos. Para esta construção, vamos partir da premissa que temos seus dois eixos.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-OFxVsjJWmLQ/TqfSKq42_II/AAAAAAAAPGU/ouqe3utvoL4/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh3.ggpht.com/-EJi5_gcEjGk/TqfSLL0LeUI/AAAAAAAAPGc/ZCijs0fJiT0/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="438" height="188"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Descrevemos dois círculos de centro em &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; com diâmetros iguais aos eixos &lt;i&gt;AA' e BB'&lt;/i&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-5aevVz4FJL0/TqfSLdwRZlI/AAAAAAAAPGk/Qq57z35-8Hg/s1600-h/clip_image004%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh4.ggpht.com/-gtEu3xtUuwA/TqfSLxidhHI/AAAAAAAAPGs/fs9pk8cmc5I/clip_image004_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="451" height="409"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Dividimos a circunferência maior e a menor em &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; partes iguais. Por conveniência, vamos dividi-las em 16 partes iguais, pois para isso só precisamos determinar as bissetrizes entre os eixos e depois repetir o processo.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-r9D5xDQANDw/TqfSMEVg_qI/AAAAAAAAPG0/bWXh7xZth68/s1600-h/clip_image006%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-kZGpaqP5HLs/TqfSMikXfRI/AAAAAAAAPG8/2BwD5lUUwuw/clip_image006_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="439" height="400"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Em seguida, tracemos retas perpendiculares ao eixo &lt;i&gt;AA&lt;/i&gt;' pelos pontos que dividem a circunferência maior:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-FIHx08KaHyA/TqfSNBJXt5I/AAAAAAAAPHE/Tvx701vlKFc/s1600-h/clip_image008%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/-DyqyEL8BjTo/TqfSNTIugUI/AAAAAAAAPHM/hXke1L2mtiU/clip_image008_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="443" height="407"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Depois, tracemos retas perpendiculares ao eixo &lt;i&gt;BB&lt;/i&gt;' pelos pontos que dividem a circunferência menor:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-795noDAFcQI/TqfSN9h_o-I/AAAAAAAAPHU/LMu1m9lfkaw/s1600-h/clip_image010%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh6.ggpht.com/-Yg_6djp_U4Y/TqfSOW6FOvI/AAAAAAAAPHc/6EIcRhR_kH4/clip_image010_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="443" height="410"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p&gt;Os pontos (&lt;i&gt;x&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;y&lt;sub&gt;n&lt;/sub&gt;&lt;/i&gt;) gerados a partir das intersecções destas retas determinam a elipse. &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-3U_0bG1G9pI/TqfSO8PS37I/AAAAAAAAPHk/R4ip5EKdUIE/s1600-h/clip_image012%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh5.ggpht.com/-kAB03gGMZRw/TqfSPTrwKFI/AAAAAAAAPHs/Rq3KN6mjQUE/clip_image012_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="437" height="403"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-QGlL8U4t16E/TqfSP5h0k3I/AAAAAAAAPH0/iHIddNRDYnQ/s1600-h/clip_image014%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh4.ggpht.com/-B-Xo-Q8wVLo/TqfSQUhjpzI/AAAAAAAAPH8/MXi3_-x_nNw/clip_image014_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="438" height="188"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/construcao-geometrica-de-uma-elipse-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Elipse com Régua e Compasso (Parte 1)&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/construcao-geometrica-da-parabola-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Parábola com Régua e Compasso&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/05/construcao-geometrica-da-hiperbole-com.html" target="_blank"&gt;Construção Geométrica da Hipérbole com Régua e Compasso&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-4416012737071539368?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/4416012737071539368/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/construcao-geometrica-da-elipse-com.html#comment-form' title='2 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4416012737071539368'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/4416012737071539368'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/construcao-geometrica-da-elipse-com.html' title='Construção Geométrica da Elipse com Régua e Compasso (Parte 2)'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-EJi5_gcEjGk/TqfSLL0LeUI/AAAAAAAAPGc/ZCijs0fJiT0/s72-c/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>2</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-8639210810519445388</id><published>2011-10-20T13:07:00.001-02:00</published><updated>2011-10-20T13:11:44.493-02:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Trigonometria'/><title type='text'>Teorema do Ângulo Inscrito</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Um ângulo é considerado inscrito em uma circunferência quando seu vértice pertence a ela e os seus lados sejam, cada um deles, uma corda.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; Numa circunferência, a medida do ângulo central é igual ao dobro da medida do ângulo inscrito que subtende o mesmo arco.  &lt;p align="justify"&gt;Assim, pode haver três casos distintos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;i&lt;/i&gt;) O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência pertence a uma das cordas. Neste caso, a corda é o próprio diâmetro da circunferência;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;ii&lt;/i&gt;) O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência está dentro do ângulo inscrito;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;i&gt;iii&lt;/i&gt;) O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência está fora do ângulo inscrito.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-RI33mSXCN_o/TqA4z5J0MwI/AAAAAAAAO-s/VwnaLKSqdyA/s1600-h/image%25255B3%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-aTlBEGzThAo/TqA40cZNoEI/AAAAAAAAO-0/jdJ74K3WjsI/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800" width="469" height="284"&gt;&lt;/a&gt; Vamos demonstrar cada um dos casos separadamente.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;1) O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência pertence a uma das cordas&lt;/font&gt;&lt;/b&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-vR_-osOoOp0/TqA400lxL9I/AAAAAAAAO-8/Mv3wxF4RHGQ/s1600-h/image%25255B7%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-76erBHYEWbA/TqA41SxD63I/AAAAAAAAO_E/tMFs67BrcaA/image_thumb%25255B3%25255D.png?imgmax=800" width="261" height="220"&gt;&lt;/a&gt; Vejam que os segmentos &lt;i&gt;OB&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;OC&lt;/i&gt; possuem a mesma medida, pois são iguais ao raio da circunferência. Desta forma, o triângulo &lt;i&gt;OBC&lt;/i&gt; é isóscele, cuja base &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt; compreende ângulos iguais a &lt;i&gt;θ&lt;/i&gt;.  &lt;p align="justify"&gt;O segmento &lt;i&gt;AB&lt;/i&gt; é o diâmetro da circunferência e podemos chamar como &lt;i&gt;α&lt;/i&gt; o ângulo complementar de &lt;i&gt;β&lt;/i&gt;, que é o ângulo central:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-uLzSwN5Od-U/TqA41r0KQcI/AAAAAAAAO_M/20wbozV5dEA/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh5.ggpht.com/-9Qqy74S-o8s/TqA415U16kI/AAAAAAAAO_U/fJ0a090eBYQ/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="93" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Como para todo triângulo a soma dos ângulos internos é sempre igual a 180°, temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-ooAo1UBaG70/TqA42aMniTI/AAAAAAAAO_c/laUstiWtwmU/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh3.ggpht.com/-Rlycz5G9Yv8/TqA42tyoL8I/AAAAAAAAO_k/klA6eZZrVqc/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="172" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-suXHmXXYJg0/TqA424rIWgI/AAAAAAAAO_s/Dx3_dnVLkbs/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-QoK_nClpA6s/TqA43V6XHII/AAAAAAAAO_0/cE6Han8ejbU/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="86" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E assim fica provado o primeiro caso.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;b&gt;2) &lt;/b&gt;&lt;b&gt;O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência está dentro do ângulo inscrito&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-WK2Gs5CLVzk/TqA438X7a3I/AAAAAAAAO_8/B8codO2o0E8/s1600-h/image%25255B11%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-jmh5_fY-toE/TqA44HTg9pI/AAAAAAAAPAE/Xm4HdnvbdAo/image_thumb%25255B5%25255D.png?imgmax=800" width="260" height="221"&gt;&lt;/a&gt; Podemos traçar o diâmetro &lt;i&gt;BD&lt;/i&gt; da circunferência, dividindo os ângulos, central e inscrito, em duas partes iguais, obtendo:&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-a7HKyQ_-SGM/TqA44lSF8mI/AAAAAAAAPAM/snX0VTtA_MY/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh4.ggpht.com/-vczMSqZ7zLs/TqA445Go60I/AAAAAAAAPAU/Ewo3oi96ovU/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="117" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-LyM8SRWvl4I/TqA45MKj2QI/AAAAAAAAPAc/6VrR4vBPBzQ/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh6.ggpht.com/-UnF63b4ULkw/TqA45qT_rbI/AAAAAAAAPAk/4lcd7u9FUew/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="121" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E desta forma, caímos ao primeiro caso, onde o centro da circunferência pertence a uma das cordas. Utilizando o mesmo raciocínio, obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-1N3zhgivzbM/TqA45wLJxoI/AAAAAAAAPAs/-RZ0eQ_5zD0/s1600-h/image%25255B18%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-mbXEyEizwSs/TqA46vlmGOI/AAAAAAAAPA0/oGzat69wpRc/image_thumb%25255B8%25255D.png?imgmax=800" width="260" height="215"&gt;&lt;/a&gt; &lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-sXT9Gj-zVL8/TqA46yLi4uI/AAAAAAAAPA8/pKh5Jfnh_J8/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh6.ggpht.com/-Y_dyKgGf5NA/TqA47KJtl4I/AAAAAAAAPBE/dTPzd3Dw3_M/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="189" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-FEADEfaL9fs/TqA47jOIUoI/AAAAAAAAPBM/EUJgZUKOW_g/s1600-h/clip_image022%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image022" border="0" alt="clip_image022" src="http://lh3.ggpht.com/-sJBX6S8HHDg/TqA472eXmHI/AAAAAAAAPBU/c6-bxBypc7w/clip_image022_thumb.gif?imgmax=800" width="97" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E o mesmo vale para o outro ramo:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-pxfvkk33Upw/TqA48c7_PoI/AAAAAAAAPBc/YWXCrdSfuQg/s1600-h/image%25255B22%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh3.ggpht.com/-Hnqi_9m5KYM/TqA481NDzcI/AAAAAAAAPBk/Q61o6LAfSBg/image_thumb%25255B10%25255D.png?imgmax=800" width="260" height="215"&gt;&lt;/a&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-BZpt-BQ2-5I/TqA49PHZSqI/AAAAAAAAPBs/GCNOAcAbyXE/s1600-h/clip_image026%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image026" border="0" alt="clip_image026" src="http://lh5.ggpht.com/-Boj50SJQZK0/TqA49mNGO7I/AAAAAAAAPB0/cUzeevYLi-E/clip_image026_thumb.gif?imgmax=800" width="190" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-uxElujtv1jQ/TqA49yDYVnI/AAAAAAAAPB8/QuvbPSxe7vU/s1600-h/clip_image028%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image028" border="0" alt="clip_image028" src="http://lh6.ggpht.com/-E8TdybhTuhM/TqA4-CRZNJI/AAAAAAAAPCE/QzjScM5pWE4/clip_image028_thumb.gif?imgmax=800" width="97" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;No entanto, temos pela relação (3) que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-acw0l5UNggU/TqA4-ac5EsI/AAAAAAAAPCM/ccTPFZphG48/s1600-h/clip_image030%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image030" border="0" alt="clip_image030" src="http://lh5.ggpht.com/-9yBBIUIwJJU/TqA4-43BjOI/AAAAAAAAPCU/ZNb6hC-qa-Q/clip_image030_thumb.gif?imgmax=800" width="82" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo as relações (4) e (5), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-jmfAwzdbB4M/TqA4_H8S6qI/AAAAAAAAPCc/OZlkt7usF_k/s1600-h/clip_image032%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image032" border="0" alt="clip_image032" src="http://lh5.ggpht.com/-2rsNKGut68Q/TqA4_T8jlcI/AAAAAAAAPCk/sgDR6z6ZFTw/clip_image032_thumb.gif?imgmax=800" width="99" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-WC_LSvv3dro/TqA4_uB1P_I/AAAAAAAAPCs/hjnnBEP3ZSM/s1600-h/clip_image034%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image034" border="0" alt="clip_image034" src="http://lh4.ggpht.com/-VMzKK52BlGY/TqA5ANRjqVI/AAAAAAAAPC0/pIa9ho1Ag80/clip_image034_thumb.gif?imgmax=800" width="107" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo a relação (2) na relação acima obtemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-GVdg56AzBWI/TqA5AWB9rzI/AAAAAAAAPC8/7gW9CX4OVnc/s1600-h/clip_image036%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image036" border="0" alt="clip_image036" src="http://lh6.ggpht.com/-77VcS9T4Kqo/TqA5AtyjncI/AAAAAAAAPDE/mTnPH9uJIdo/clip_image036_thumb.gif?imgmax=800" width="86" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E assim provamos o segundo caso.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;font size="4"&gt;&lt;b&gt;3) &lt;/b&gt;&lt;b&gt;O centro &lt;i&gt;O&lt;/i&gt; da circunferência está fora do ângulo inscrito&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-L99wb8Zvv0A/TqA5BKYdhNI/AAAAAAAAPDM/rQnD6VQlOKA/s1600-h/image%25255B26%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-D4KizE6tia4/TqA5BkeH9CI/AAAAAAAAPDU/7IOeKJH6EHc/image_thumb%25255B12%25255D.png?imgmax=800" width="346" height="344"&gt;&lt;/a&gt;Podemos traçar o diâmetro &lt;i&gt;BD&lt;/i&gt; da circunferência definindo outros dois ângulos: β&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; e θ&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-dP8Zvg3DVvI/TqA5CrZ0HKI/AAAAAAAAPDc/H2v3vrEd59M/s1600-h/image%25255B30%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh6.ggpht.com/-TKhpl6iXACA/TqA5DHGNbeI/AAAAAAAAPDk/4s6HYh8W6AI/image_thumb%25255B14%25255D.png?imgmax=800" width="346" height="344"&gt;&lt;/a&gt; Assim, podemos chamar como &lt;i&gt;α&lt;/i&gt; o ângulo complementar do ângulo &lt;i&gt;β&lt;/i&gt; + &lt;i&gt;β&lt;/i&gt;&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;, que é o ângulo central:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-wtET0_9qRWI/TqA5D6yPveI/AAAAAAAAPDs/rxoSD5l1j48/s1600-h/clip_image042%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image042" border="0" alt="clip_image042" src="http://lh4.ggpht.com/-7pOtP93n2DY/TqA5EIPbhlI/AAAAAAAAPD0/JuhGs5l5H4s/clip_image042_thumb.gif?imgmax=800" width="141" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E desta forma, caímos ao primeiro caso, onde o centro da circunferência pertence a uma das cordas. Utilizando o mesmo raciocínio, obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-Wy18tUWAfbc/TqA5Ee0Q_eI/AAAAAAAAPD8/xJxcGuW9JNM/s1600-h/clip_image044%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image044" border="0" alt="clip_image044" src="http://lh6.ggpht.com/-pOmrPIUOciw/TqA5EtejirI/AAAAAAAAPEE/aW1MbA5stcc/clip_image044_thumb.gif?imgmax=800" width="248" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-svoA1rkcaYI/TqA5FBhzCuI/AAAAAAAAPEM/3YYtL5WRYmc/s1600-h/clip_image046%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image046" border="0" alt="clip_image046" src="http://lh5.ggpht.com/-c313RDLOFqY/TqA5FbzDXuI/AAAAAAAAPEU/NdLucI-52wk/clip_image046_thumb.gif?imgmax=800" width="168" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Se aplicarmos o mesmo conceito no ângulo &lt;i&gt;DBA&lt;/i&gt;, obtemos:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-kiC84jDY-ng/TqA5FtoeIoI/AAAAAAAAPEc/7cBD_gweLFQ/s1600-h/clip_image048%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image048" border="0" alt="clip_image048" src="http://lh4.ggpht.com/-bJ7kEBu6A3U/TqA5GGsjA9I/AAAAAAAAPEk/ZdJEoo-riRo/clip_image048_thumb.gif?imgmax=800" width="97" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo a relação (8) em (7), obtemos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-xjuhudw4bzE/TqA5GVUt2tI/AAAAAAAAPEs/dllBPeFunYE/s1600-h/clip_image050%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image050" border="0" alt="clip_image050" src="http://lh6.ggpht.com/-Z0otYhnz0mg/TqA5G6rGRVI/AAAAAAAAPE0/5TNNoKHfY6Q/clip_image050_thumb.gif?imgmax=800" width="136" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-VoV0ZiOi79I/TqA5HLhea8I/AAAAAAAAPE8/tc_xvYPKnjg/s1600-h/clip_image052%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image052" border="0" alt="clip_image052" src="http://lh6.ggpht.com/-kCrW_Yj5nWQ/TqA5HsTbP8I/AAAAAAAAPFE/heJrMKjlKr8/clip_image052_thumb.gif?imgmax=800" width="86" height="22"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;E assim provamos o terceiro e último caso.  &lt;p align="justify"&gt; &lt;hr&gt; &lt;font size="4"&gt;&lt;strong&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/strong&gt;&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/04/o-teorema-de-pitagoras-segundo-euclides.html" target="_blank"&gt;O Teorema de Pitágoras, Segundo Euclides - A Proposição I-47&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;O Teorema da Base Média de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;O Teorema da Base Média de um Triângulo Resolvido pelas Propriedades dos Vetores&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-8639210810519445388?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/8639210810519445388/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-do-angulo-inscrito.html#comment-form' title='1 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8639210810519445388'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/8639210810519445388'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-do-angulo-inscrito.html' title='Teorema do Ângulo Inscrito'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-aTlBEGzThAo/TqA40cZNoEI/AAAAAAAAO-0/jdJ74K3WjsI/s72-c/image_thumb%25255B1%25255D.png?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>1</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-5691439146879055023</id><published>2011-10-15T15:28:00.001-03:00</published><updated>2011-10-15T15:28:27.497-03:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Demonstrações'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Geometria Analítica'/><title type='text'>Teorema da Base Média de um Triângulo Resolvido pelas Propriedades dos Vetores</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;Um importante Teorema da Geometria Plana é o Teorema da Base Média de um Triângulo. Já demonstramos &lt;b&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html"&gt;aqui&lt;/a&gt;&lt;/b&gt; utilizando a Geometria Analítica. Neste post, vamos demonstrar este teorema utilizando as propriedades dos vetores.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;b&gt;&lt;font size="4"&gt;Teorema:&lt;/font&gt;&lt;/b&gt; O Segmento que une os pontos médios de dois lados de um triângulo é paralelo ao terceiro lado, e sua medida é igual à metade da medida do terceiro lado.  &lt;p align="justify"&gt;Seja o triângulo definido pelos pontos &lt;i&gt;A&lt;/i&gt;, &lt;i&gt;B&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;C&lt;/i&gt;, não colineares. Sejam os pontos &lt;i&gt;M&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;N&lt;/i&gt; os pontos médios relativos aos lados &lt;i&gt;AC&lt;/i&gt; e &lt;i&gt;BC&lt;/i&gt;, respectivamente.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-Pvnvm-e27l0/TpnQnsSTuJI/AAAAAAAAO7g/r9h85Zn434U/s1600-h/clip_image002%25255B4%25255D.jpg"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image002" border="0" alt="clip_image002" src="http://lh3.ggpht.com/-zGfsxViZQB8/TpnQoQvggoI/AAAAAAAAO7o/u2dIymdTk98/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800" width="410" height="359"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Por hipótese, temos que:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-v2XlejQll3A/TpnQo97ItKI/AAAAAAAAO7w/oAw0xy0Ew6I/s1600-h/clip_image004%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image004" border="0" alt="clip_image004" src="http://lh3.ggpht.com/-fnIuqK6XYX0/TpnQppzvPKI/AAAAAAAAO74/w_VDVcAD3qk/clip_image004_thumb.gif?imgmax=800" width="113" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-9XHmwJwkd0w/TpnQqNfxYpI/AAAAAAAAO8A/bHeRv6JUGQ8/s1600-h/clip_image006%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image006" border="0" alt="clip_image006" src="http://lh4.ggpht.com/-owRXGC9MfJk/TpnQqpfsdGI/AAAAAAAAO8I/leHxc7CwXtk/clip_image006_thumb.gif?imgmax=800" width="99" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/--l0hE3rUFnU/TpnQrP2sK8I/AAAAAAAAO8Q/YFhpIkATHNg/s1600-h/clip_image008%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image008" border="0" alt="clip_image008" src="http://lh6.ggpht.com/-EM2uMO79lTM/TpnQrwDJTWI/AAAAAAAAO8Y/7dKiHXTQyP4/clip_image008_thumb.gif?imgmax=800" width="214" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-6f5bYEDp-cs/TpnQsc7pz2I/AAAAAAAAO8g/wQttVkbAeNA/s1600-h/clip_image010%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image010" border="0" alt="clip_image010" src="http://lh5.ggpht.com/-N0KEAAuSpUg/TpnQs7nAB-I/AAAAAAAAO8o/BI06DvMan_A/clip_image010_thumb.gif?imgmax=800" width="208" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Pela álgebra vetorial temos:  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh4.ggpht.com/-7BQjlDhIk_w/TpnQtnCATjI/AAAAAAAAO8w/XhAa9LRomjs/s1600-h/clip_image012%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image012" border="0" alt="clip_image012" src="http://lh4.ggpht.com/-pLcMpvfzumI/TpnQuKgKhrI/AAAAAAAAO84/3u_pqz4Ja7U/clip_image012_thumb.gif?imgmax=800" width="147" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh5.ggpht.com/-wNXqLbVs9Eo/TpnQuhg5pSI/AAAAAAAAO9A/Jsps5Qh_Evk/s1600-h/clip_image014%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image014" border="0" alt="clip_image014" src="http://lh3.ggpht.com/-y9j3pxqJxOI/TpnQvQpg-BI/AAAAAAAAO9I/2kxDjqGk45g/clip_image014_thumb.gif?imgmax=800" width="138" height="24"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Assim, podemos substituir as relações (3) e (4) na relação (5):  &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-U33heKVkUEg/TpnQv-qtskI/AAAAAAAAO9Q/IsVOb4RkGrs/s1600-h/clip_image016%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image016" border="0" alt="clip_image016" src="http://lh6.ggpht.com/-PCIjVxmtjSQ/TpnQwToLmGI/AAAAAAAAO9Y/MV5fC-K5oTI/clip_image016_thumb.gif?imgmax=800" width="106" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="center"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-fnZOvN9GXz4/TpnQwwklqNI/AAAAAAAAO9g/HnyMg_39bOM/s1600-h/clip_image018%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: inline; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; border-left-width: 0px" title="clip_image018" border="0" alt="clip_image018" src="http://lh4.ggpht.com/-ZQ0bfxQPOi0/TpnQxrVE61I/AAAAAAAAO9o/8-h8Khyeh7s/clip_image018_thumb.gif?imgmax=800" width="143" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;Substituindo (6) em (7), fica demonstrado que:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh6.ggpht.com/-c6rmhaogXUs/TpnQyEqUbBI/AAAAAAAAO9w/6jhGFcaMmD0/s1600-h/clip_image020%25255B3%25255D.gif"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="clip_image020" border="0" alt="clip_image020" src="http://lh3.ggpht.com/-kkkFxnY3TVk/TpnQynMfJlI/AAAAAAAAO94/S9UCbqXegcs/clip_image020_thumb.gif?imgmax=800" width="104" height="44"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;hr&gt; &lt;strong&gt;&lt;font size="4"&gt;Veja mais:&lt;br&gt;&lt;/font&gt;&lt;/strong&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/06/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;Teorema da base Média de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2010/05/demonstracao-dos-angulos-notaveis.html" target="_blank"&gt;Demonstração dos ângulos Notáveis&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://obaricentrodamente.blogspot.com/2009/08/pontos-notaveis-de-um-triangulo.html"&gt;Pontos Notáveis de um Triângulo&lt;/a&gt;&lt;br&gt;&lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com/2010/01/mediana-de-um-triangulo.html" target="_blank"&gt;A Mediana de um Triângulo&lt;/a&gt; no blog &lt;a href="http://fatosmatematicos.blogspot.com" target="_blank"&gt;Fatos Matemáticos&lt;/a&gt;&lt;br&gt; &lt;hr&gt;  &lt;div class="blogger-post-footer"&gt;&lt;img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/1327318402767136411-5691439146879055023?l=obaricentrodamente.blogspot.com' alt='' /&gt;&lt;/div&gt;</content><link rel='replies' type='application/atom+xml' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/feeds/5691439146879055023/comments/default' title='Postar comentários'/><link rel='replies' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html#comment-form' title='0 Comentários'/><link rel='edit' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/5691439146879055023'/><link rel='self' type='application/atom+xml' href='http://www.blogger.com/feeds/1327318402767136411/posts/default/5691439146879055023'/><link rel='alternate' type='text/html' href='http://obaricentrodamente.blogspot.com/2011/10/teorema-da-base-media-de-um-triangulo.html' title='Teorema da Base Média de um Triângulo Resolvido pelas Propriedades dos Vetores'/><author><name>Kleber Kilhian</name><uri>http://www.blogger.com/profile/13835181979253405169</uri><email>noreply@blogger.com</email><gd:image rel='http://schemas.google.com/g/2005#thumbnail' width='24' height='32' src='http://4.bp.blogspot.com/-lGEKkHeZNqc/TmvFCILKaGI/AAAAAAAAOjw/y1JB4ht0l0k/s220/KS.jpg'/></author><media:thumbnail xmlns:media='http://search.yahoo.com/mrss/' url='http://lh3.ggpht.com/-zGfsxViZQB8/TpnQoQvggoI/AAAAAAAAO7o/u2dIymdTk98/s72-c/clip_image002_thumb%25255B1%25255D.jpg?imgmax=800' height='72' width='72'/><thr:total>0</thr:total></entry><entry><id>tag:blogger.com,1999:blog-1327318402767136411.post-2875682114084846806</id><published>2011-10-12T10:00:00.001-03:00</published><updated>2011-10-12T10:00:29.841-03:00</updated><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Física'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Trigonometria'/><category scheme='http://www.blogger.com/atom/ns#' term='Aplicações'/><title type='text'>A Matemática da Câmera Fotográfica</title><content type='html'>&lt;p align="justify"&gt;As primeiras câmeras fotográficas têm origem no século XVI, nas chamadas câmeras escuras. Mas apenas em 1745 foi acoplada a elas uma lente, melhorando muito a qualidade das imagens formadas. Passaram-se 100 anos até a produção das primeiras imagens gravadas em papel: as fotografias.  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://lh3.ggpht.com/-U16x4U8IHgE/TpWO-wDmXrI/AAAAAAAAO3o/nHo_JmYCyIw/s1600-h/image%25255B4%25255D.png"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; border-top-width: 0px; border-bottom-width: 0px; margin-left: auto; border-left-width: 0px; margin-right: auto" title="image" border="0" alt="image" src="http://lh5.ggpht.com/-9A4WDQJoGC0/TpWPCXuuNdI/AAAAAAAAO3w/KqPxQODSLAM/image_thumb%25255B2%25255D.png?imgmax=800" width="476" height="397"&gt;&lt;/a&gt;&lt;/p&gt; &lt;p align="justify"&gt;A figura acima mostra a Câmera Mamute, criada em 1900 pelo fotógrafo George Raymond Lawrence, a pedido da Chicago &amp;amp; Alton Railway, para fotografar aquele que era considerado o trem mais lindo do mundo:  &lt;p align="justify"&gt;&lt;a href="http://i493.photobucket.com/albums/rr294/kkilhian/OTremmaislindodomundo.jpg" target="_blank"&gt;&lt;img style="border-right-width: 0px; display: block; float: none; 
